بسم الله الرحمن الرحيم

МУЛККА ЭГА БЎЛИШНИНГ БЕШИНЧИ САБАБИ

Кишилар меҳнатсиз ёки молсиз оладиган моллар

(“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَلاَ تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ

إِلَيْكَ وَلاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

– “Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас”. (Қасос.77)

Бизлар ўрганаётган мулкка эга бўлишнинг бешинчи сабаби  Кишилар меҳнатсиз ёки молсиз оладиган моллар мавзусининг бўлимлари билан таништиришда давом этамиз. Бугунги мақоламизда мавзуимизнинг тўртинчи ва охирги бешинчи бўлимлари билан танишамиз.

4. Топилдиқ. Агар бир киши нарса топиб олса қаралади: Агар тилла, кумуш, жавоҳир, кийим каби сақлаш мумкин бўлган ва овоза қилишга арзийдиган ва ҳарамдан ташқаридаги нарса бўлса, уни олиш мумкин. Абу Довуд Абдуллоҳ ибн Осдан қилган ривоятларига биноан: Расулуллоҳ с.а.в.дан топилдиқ ҳақида сўралганда:

مَا كَانَ مِنْهَا فِى طَرِيقِ الْمِيتَاءِ (أَىْ الْمَسْلُوكَةِ) أَوْ الْقَرْيَةِ الْجَامِعَةِ، فَعَرَّفَهَا سَنَةٌ، فَإِنْ جَاءَ طَالِبُهَا فَادْفَعْهَا إِلَيْهِ، وَإِنْ لَمْ يَأْتِ فَهِىَ لَكَ، وَمَا كَانَ فِى الْخَرَابِ، يَعْنِى فَفِيهَا وَفِى الرَّكَّازِ الْخَمْسِ
 

“Агар юмшоқ ерларда ёки одамлар яшайдиган қишлоқ (шаҳар)да бўлса, уни бир йил таърифла (эълон қил), агар талабгори келса бериб юбор, агар келмаса у сенга. Агар хароба жойларда бўлса, ундан ва рикоздан бешдан бири берилади”. 

Агар топилдиқ ҳарамда бўлса, у топилдиқ ҳисобланмайди, чунки ҳарамнинг топилдиғи ҳаромдир. Абдурраҳмон ибн Усмондан ривоят қилинган ҳадисда келганидек, Расулуллоҳ с.а.в. ҳожининг топилдиғидан қайтардилар, Расулуллоҳ с.а.в.нинг:

وَلاَ يَلْتَقِطُ سَاقِطَتَهَا إِلاَّ مُنْشِدٌ

“Маккада тушиб қолган нарсани эълон қилувчигина олади”, деган сўзларига биноан уни фақат эгасига сақлаб бериш учунгина олиш мумкин. Бу ҳадисни Бухорий ривоят қилди.

Агар топилдиқ сақлаб бўлмайдиган овқат, тарвуз ва шу каби турмайдиган нарса бўлса, у одам хоҳласа уни еб, эгаси топилса пулини бериши ёки уни сотиб, бир йил муддат пулини сақлаб туриши ҳам мумкин. Бу ҳукмларнинг ҳаммаси топилдиқ одатда қидириладиган нарса бўлиб, агар йўқолса эгаси қидирмай қўймайдиган, қийматга эга нарсагагина қўлланилади. Агар топилдиқ бир дона хурмо, бир луқма егулик каби арзимас нарсалар бўлса, уни эълон қилиб ўтирилмай, ўша заҳотиёқ эга бўлинади.

5. Халифага ва қиладиган иши ҳукм-бошқарув, деб ҳисобланувчи шахсларга бериладиган эваз (маош). Бу уларнинг меҳнатлари тўлови эмас, балки ўз ишларини бажаришдан тўсиб қўйилганлари учун бериладиган тўлов бўлиб, улар молни олишлари билан унинг эгасига айланадилар. Чунки Аллоҳ Таоло бу молни уларга байтулмолдан олишни ҳалол қилди. Масалан, Абу Бакрдан тижоратни тўхтатиб, мусулмонлар иши билан шуғулланиш талаб қилинганда, тижоратдан тўхтаб қолганлари эвазига мол олганлар ва саҳобалар буни маъқулладилар.

Мана шу бешта мол – қариндошлик, зарар тўлови, маҳр, топилдиқ, ҳокимларга тўланадиган эваз (маош) мол ёки меҳнат эвазисиз олинадиган мол ҳисобланади. Бу шариатда рухсат берилган сабаблардандир.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин

14.12.2018