بسم الله الرحمن الرحيم

Таълим соҳасининг вазифаси нимадан иборат?

Ҳеч кимга сир эмаски, ҳар қандай давлатда таълим соҳасига алоҳида эътибор қаратилади. Бу соҳа на бирор нарса ишлаб чиқаради, на бирор моддий манфаат келтиради. Шунингдек, бу соҳа давлат бюджетига қимматга тушадиган соҳалардан биридир. Шуларга қарамай, аксар давлатлар бу соҳага маблағни аямай сарфлайдилар. Чунки таълим соҳаси давлат бошқарув аппаратига кадрлар, бошқа соҳаларга мутахассислар етказиб бериш ва умуман фуқаролар учун зарур бўлган ҳаёт ҳақидаги барча билимларни ўргатиш учун асос вазифасини ўтайди. Бу соҳанинг муҳимлиги шундаки, агар у нотўғри ташкил қилинса, нотўғри бошқарилса, нотўғри йўналишдан кетса, бу нафақат шу соҳанинг ўзига, балки бутун давлатга ўзининг салбий таъсирини кўрсатади. Ҳатто бу таъсир ҳалокатли даражага етиб бориши ҳам мумкин. Натижада давлат ўз замонасининг тараққиётидан йиллаб, ҳатто ўн йиллаб орқада қолиб кетади, фикран тубан аҳволга тушиб қолади, қисқаси қолоқ ва қашшоқ давлатга айланади. Буни яхши тушунган ва ўз ақидасига эга бўлган давлатлар таълимга мамлакатнинг бугуни ва келажагини ҳал қиладиган масала сифатида қарайдилар. Аслида шундай бўлиши ҳам керак.

Дунё давлатларининг таълим системаси ўзига хос ва хилма-хил бўлишига қарамай, таълимдан қуйидаги икки асосий мақсад кўзланади:

1. Муайян ақида асосидаги шахсияларни шакллантириш.

2. Ҳаётнинг барча соҳалари бўйича мутахассисларни етказиб бериш.

Шунингдек, таълимдан кўзланган бу мақсадлар айни вақтда унинг вазифаси ҳамдир, яъни таълим соҳасининг вазифаси мана шу икки мақсадни рўёбга чиқаришдир. Бу йўлда дарсликлар, услуб ва воситалар танланади ёки такомиллаштирилади ёки янгиланади. Хуллас барча сарфланадиган куч-меҳнат ва маблағлар мана шу асосий икки мақсаднинг амалга ошишига йўналтирилади.

Мусулмонлар учун таълим масаласи ҳар доим диққат марказда турадиган масалалардан бири бўлиб келган. Шу туфайли Ислом тарихи буюк олим-муфаккирларга тўла бўлган. Исломда таълимдан кўзланган мақсадларга келсак, улар ҳам икки асосий мақсаддан иборат:

1. Уммат фарзандларида Исломий ақлия ва нафсиядан иборат Исломий шахсияни пайдо қилиш. Бу иш уларнинг диллари ва ақлларига исломий сақофатни ақида сифатида ҳам, тафаккур сифатида ҳам, турмуш тарзи сифатида ҳам сингдириш орқали амалга ошади.

2. Мусулмон фарзандларини ижтиҳод, фиқҳ, қозилик каби Исломий илмлар соҳасида бўлсин ёки геометрия, химия, физика ва тиббиёт каби аниқ фанлар соҳасида бўлсин, ҳаётнинг барча соҳаларида мутахассис олимлар қилиб етиштириш.

Айни вақтда Ислом Уммати фарзандларини исломий шахсия қилиб тарбиялаш ва уларни мутахассис олимлар қилиб етиштириш таълимнинг асосий вазифасидир. Агар таълим системаси мана шу асосий вазифасини бажармас экан, мусулмонлар учун ундан ҳеч қандай фойда йўқ, фойдаси йўқлиги у ёқда турсин, ҳатто у бутун бир авлодларни мақсадсиз яшайдиган, қора меҳнатдан бошқасини билмайдиган, қолоқ ва муте шахсларга айлантирадиган даражада улкан зарар келтиради. Бундай таълим системасига ҳар қанча меҳнат ва маблағ сарфланмасин барчаси бекор кетади.

Шунингдек, таълим жараёнига алоқаси йўқ бўлган ёки иккиламчи масалаларни баҳс ўрни қилиш ҳам нотўғри. Таълимга умуман алоқаси йўқ бўлган ёки иккиламчи масалаларга эътиборни қаратиш таълимдаги асосий муаммолардан оммани чалғитади. Ўз ечимини кутиб ётган асосий муаммолар бўла туриб бошқа нарсаларга чалғиш бу муаммолар ечимини яна номаълум муддатга қолишига олиб келади. Бундай ҳолатнинг доимий равишда такрорланиши эса, таълим системасини абгор ҳолатга тушириб қўяди.

Шунинг учун, аввало, таълимдан кўзланган мақсад аслида қандай бўлиши кераклиги ва шу мақсадни амалга ошириш учун қандай ишлар қилиниши кераклиги тушуниб олиниши зарур. Шундай сўнг амалга оширилаётган ишлар шу мақсадни рўёбга чиқариш учун қилиняптими ёки йўқми, билиб олиш қийинчилик туғдирмайди. Шунингдек, мақсадга олиб бормайдиган масалалар ҳам баҳс ўрни қилинмайди. 

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух.

05.09.2018й.