АҚШ ташқи ишлар вазири ўринбосари Жон Салливан ва Судандаги «жар ёқаси» сиёсати
بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـٰنِ الرَّحِيمِ
Роя газетаси:
АҚШ ташқи ишлар вазири ўринбосари Жон Салливан ва Судандаги «жар ёқаси» сиёсати
Ҳасбуллоҳ Нур қаламига мансуб
«Жар ёқаси» сиёсати истилоҳини биринчи бўлиб ўтган аср ўрталарида АҚШ ташқи ишлар вазири Жон Фостер Даллес қўллаган. Яъни бу маълум бир ютуққа эришиш мақсадидаги сиёсатдир. Масалан бошқа давлат билан бўлган муносабатда сиз сунъий бўҳрон пайдо қилиб, у билан муносабатингизни мураккаблаштирасиз ва ўша хавфли жар ёқасидан ўтишга тўғри келса ҳам ўзингизни душманга ён бермайдиган, мағлуб бўлмайдиган қилиб кўрсатиб, ўша давлатни жар ёқасига олиб келиб қўясиз. Бу сиёсатни одатда АҚШ шу кунга қадар ўзининг рақиб давлатларига нисбатан қўллаб келди.
Сўнгги пайтларда Шимолий Корея Американинг баъзи шаҳар ва қирғоқларига ета оладиган ва ядровий каллакларни ташишга қодир бўлган баллистик ракеталарини учирганидан сўнг, Америка масъуллари томонидан берилган оташин баёнотлар ҳамда АҚШ ўз ҳарбий кемаларини ҳаракатга келтириш орқали вазиятни қасддан мураккаблаштираётганига гувоҳ бўлдик. Ҳатто кўпчилик АҚШ билан Шимолий Корея ўртасида уруш бўлиши муқаррар, деган фикрга ҳам келди. Шимолий Корея раҳбари айни таҳдид ва провокацияларга жавоб бермагач, Америка олдида оташин баёнотлар пардасини бир оз юмшатиш ва Шимолий Кореяга кўплаб чекловлар жорий қилиш орқали жиловлаш сиёсатига қайтишдан ўзга чора қолмади.
Шунингдек Америка Саудия валиаҳди Ибн Салмонни жарлик ёқасига олиб келганига ҳам гувоҳ бўлдик. У буни Яман, Қатар ва Эрон каби атрофдаги давлатларда вазиятни мураккаблаштириш орқали қилди… Яқиндаги Ливан воқеасини ҳам унутганимиз йўқ… У Саудиядаги ички фронтни парчалаб, ўнлаб йиллардан бери мустаҳкам бўлиб келган қироллик бошқарув таянчларига зарба берди… Энди, Ибн Салмон ўзининг ташқи жиҳатдан қуршовда қолганини, ички жиҳатдан нишонга олинаётганини кўргач, ана ўшандагина ўзининг жарлик ёқасига келиб қолганини англаб етади. Бу Америка учун Ибн Салмонга қутқариш чамбарагини тақдим этиши, чамбарак билан бирга хўракни ҳам ташлаши учун қулай фурсатдир… Бундай пайтда Ибн Салмонда хўракни ейишдан ўзга вариант қолмайди…
Энди Суданнинг ҳолатига келсак, Америка уни Жануб масаласига тортди ва торта-торта бўлиниш босқичига олиб келди. Бўлиниш оқибатида Судан ўзининг хорижий нефт ресурсларидан 75 %идан ажралди. Чунки бу нефтни янги туғилган Жанубий Судан давлатчасига қўлдан бой берди. Бугун қолган вилоятлар ҳам исёнга тайёр ҳолатга келтирилиб, Дарфурда ички уруш олови ёқилди. Ҳали машъум Найваша битими сиёҳлари қуримай туриб, Дарфур муаммосига Жанубий Кордофан ва Кўк Нил муаммоси ҳам қўшилди. Бир пайтда иккала муаммо сиёсатда «бўғиқ ҳаво» пайдо қилди. Шундан бошлаб Судан кетма-кет келаётган бўҳронлардан боши чиқмай қолди, янги-янги хавфсизлик ва иқтисодий муаммолар пайдо бўлиб, бири иккинчисидан мураккаблашди. Оқибатда, иқтисодий кризис шу даражага етдики, Судан жунайҳи долларга нисбатан бир кун ичида уч баробарга тушиб кетди. Бу эса, вайрон бўлишнинг хавфли кўрсаткичидир.
Бунинг орасида Америка жарлик ёқасига келаётган ва ҳар қанча қимматга тушса ҳам қутқаришини излаётган Судан ва унинг ҳукуматига ўзининг ташқи ишлар вазири ўринбосарини Жон Салливанни жўнатди. Салливан Суданга ғоят такаббурлик билан келди. Халқаро жиноятлар суди Баширни талаб қилаётганини рўкач қилиб, Президент Башир билан учрашишни ҳам хоҳламади. АҚШ ўзининг қамчиларидан бири бўлган халқаро жиноят суди ёрдамида Суданни жарлик ёқасига туртди. Зотан, Салливан Суданга Шимолий Корея билан алоқаларни узишга буюриш ва Аллоҳнинг Байтларидан бирида Судан уламолари ҳайъати билан учрашиш учун келди… Уламоларга Аллоҳ ва Росулига осий бўлувчи ишларни қилишга кўрсатма берди. Уламолардан бирортаси ҳам буни рад этгани йўқ!! Шу ўринда мен шайх Али Саидали Абу Ҳасан роҳимаҳуллоҳнинг позициясини эсладим. У киши қамоққа ташланганда, ҳукумат қамоқдаги сиёсий маҳбуслар билан учрашиб, уларнинг шикоятларини тинглаши учун Судан жанубилик бир инсон ҳуқуқлари фаолини киритган. Шунда Абу Ҳасан унга бундай деган эди: «Бизнинг аҳволимиз сенинг аҳволингдан енгилроқ. Чунки сен Ислом миллатидан эмассан ва жаҳаннамга қараб кетяпсан. Сен аввал Исломга кириш билан ўз муаммойингни ечиб ол… Кейин бизнинг шу енгилроқ масалаларимизни кўриб чиқишинг мумкин».
Ҳа, Судан ҳукумати жарлик ёқасида турган бир пайтда АҚШнинг мана шу мулозими келди. Маълумки, Суданга 2004 йилда АҚШнинг собиқ ташқи ишлар вазири Колин Пауэлл келган бўлса, ундан сўнг охирги ўн йил ичида Суданга келган энг катта лавозимли америкалик масъул шу Салливан бўлди. Америка маъмурияти, илгари Судан жанубини бўлиш учун Суданга ўзининг мана шундай вакилларини юборганининг ўзи кифоя қилган эди. Бугун албатта Америка ташқи ишлар вазири ўринбосарининг келиши ва Судандан Шимолий Корея билан алоқаларни узишни талаб қилиши ақлга сиғмайдиган иш. Чунки, Шимолий Корея билан бизнинг ўртамизда салмоқли манфаат ҳам йўқ. Эски талабларнинг, яъни санкцияларга ҳамда санкциялар олиб ташланишига боғлиқ бешта йўналишга риоя қилишни талаб қилиш… Суданнинг террорга ҳомийлик қилувчи давлатлар рўйхатига киритилиши… буларнинг барчаси бу ташрифдан кўзланган мақсад эмас. Шунинг учун ўз-ўзидан савол туғилади: нима учун Америка шундай катта мансабдор масъулини Суданга юборди, уни бунга нима мажбур қилди?
Биз бунинг жавобини Москвадан топамиз. Чунки, АҚШ ташқи ишлар вазири ўринбосари ўз юртига қайтиб кетганидан беш кун ўтганидан кейиноқ жумҳурият президенти ўз қайғусидан Путинга шикоят қилиш учун Москвага учди. У, Америка унинг юртига кўз тикаётганини, Судан жанубини бўлган ҳам Америка эканини, ҳозир у Суданнинг қолганини ҳам бўлишга ҳаракат қилаётганини ва Американинг Суданда бешта давлат ташкил қилиш режаси борлигини айтиш учун борди… Агар биз Баширнинг Москвада берган жўшқин баёнотларини шимол сектори халқ ҳаракатининг регион тақдирини белгилаш ҳуқуқини талаб қилиб чиқишига, шунингдек шу кунларда ахборот воситалари Жанубий Кордофан ва Кўк Нил минтақаси тақдирини белгилаш ҳуқуқига доир тарқатган хабарларга боғласак, АҚШ ташқи ишлар вазири ўринбосарининг Суданга ташриф буюриши ортидаги ҳақиқий сабабни билиб оламиз. Иқтисод экспертларига кўра, АҚШ ташқи ишлар вазири ўринбосари ҳукумат иқтисодий жиҳатдан жар ёқасида турганда келди. Мана шу ҳолат жумҳурият президентини Россияга ёрдам сўраб боришга мажбур қилди. У Россия унинг олдинги ва кейинги талабларига жавоб қилганидан кейин Американинг адолатсизлигини ҳам бартараф қилар деган умидда у ерга борди.
Эй Судан аҳли!
Иш жуда жиддий, унга енгил қараб бўлмайди. Мен сизларга хавфдан огоҳлантирувчиман. Чунки Россиядан ёрдам сўраш, бир ваҳшийдан қочиб, иккинчи ваҳшийдан нажот сўрашдир. Ахир, Россия Ислом ва мусулмонларга душман давлат. У ҳам, Америка ҳам душманликда бир хил. Россия Афғонистонда мусулмонларни қирғин қилган, Чеченистонда уларни бутунлай йўқ қилиб ташлашига бир баҳя қолган… Бугун эса, Сурияда кечаю кундуз мусулмонларни қатли ом қилмоқда. Ахир, Судан жанубини бўлиш тўғрисида референдум ўтказишни Америкага маслаҳат берган ҳам шу давлатдир. Бас, қандай қилиб ундан бизнинг тарафимизни олади ёки юртимизни парчаламоқчи бўлаётган душманга қарши бизга ёрдам беради, деб умид қилишимиз мумкин. Ҳолбуки, унинг ўзи ҳам бизга душман бўлса?! Йўқ, ёрдам Аллоҳ Азза ва Жалладан сўралмоғи ҳамда Умматга таянишлик лозим. Ахир, Уммат бир ярим миллиарддан зиёд бўлиб, Аллоҳ Таоло йўлида жиҳод қилишга тайёр турибди. Бунинг учун мусулмонлар халифаси буйруғи бўлса, бас. Лекин бунинг учун давлат фақат Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таолога юзланмоғи, ўзининг ички ва ташқи барча режаларини Аллоҳдан олмоғи, Аллоҳдан сидқи дилдан холис нусрат сўрамоғи керак. Чунки Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло бизга албатта нусрат-ёрдам беради ва У мўминларнинг дўстидир.
Роя газетасидан олинди
