Иброҳим келишувлари: Қозоғистоннинг қадамидан кейин Марказий Осиё қайси йўлда?
Иброҳим келишувлари: Қозоғистоннинг қадамидан кейин Марказий Осиё қайси йўлда?
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
2025 йил 6 ноябр куни Қозоғистоннинг расман Иброҳим келишувларига қўшилиши нафақат Яқин Шарқ, балки Марказий Осиё минтақасининг геосиёсий манзарасида янги босқични бошлади. Бу қадам минтақадаги кучлар мувозанати, хавфсизлик архитектураси ва ташқи сиёсий йўналишлар учун жиддий оқибатларга олиб келиши мумкин.
2020 йилда АҚШ ҳомийлигида имзоланган Иброҳим келишувлари (исроил) билан БАА, Баҳрайн, Марокаш ва Судан ўртасидаги муносабатларни нормаллаштиришга қаратилган дейилди. Расмий баёнотларда бу “тинчлик, барқарорлик ва фаровонлик” ташаббуси сифатида кўрсатилди. Аммо воқелик бошқача бўлди, яъни келишувлар Яқин Шарқдаги ҳарбий интеграция, қурол савдоси ва яҳудий вужудининг минтақадаги нуфузини кучайтириш учун платформага айланди. Кузатувчилар таъбири билан айтганда, бу битимлар “қурол келишуви шаклидаги сиёсий лойиҳа” бўлиб чиқди. (Исроил) ҳарбий технологияларини араб режимларига экспорт қилиш орқали ўз таъсирини кенгайтирди, араб ҳукуматлари эса Фаластин масаласини кун тартибидан чиқариб ташлаб, (исроил) манфаатларига хизмат қила бошлади.
Иброҳим келишувлари АҚШнинг Яқин Шарқдаги янги сиёсий стратегиясининг марказий элементи ҳисобланади. Вашингтон минтақада тўғридан-тўғри ҳарбий иштирокни қисқартириб, ўз иттифоқчиларини “коллектив хавфсизлик” тизимига интеграция қилмоқда. Бу билан АҚШ ўз таъсирини иқтисодий ва ҳарбий ҳамкорлик орқали сақлаб қолмоқчи.
Трамп маъмурияти БАА ва Марокашни келишувга рози қилиш учун F-35 қирувчи самолётлари, замонавий дронлар ва юқори аниқликдаги қуролларни таклиф қилди. Байден маъмурияти эса, буни институционал даражага кўтарди. У 2022 йилда АҚШ Конгресси махсус “(Исроил) билан муносабатларни нормаллаштириш тўғрисидаги Қонун”ни қабул қилди. Натижада, (исроил) ва араб иттифоқчилари АҚШ Марказий Қўмондонлиги (CENTCOM) тизимида ягона ҳарбий структурага бирлаштирила бошлади. Бу орқали яҳудий вужудининг ҳарбий устунлиги расмийлашди ва у минтақавий ҳарбий архитектурада етакчи ролга эга бўлди.
Иброҳим келишувлари (исроил) ҳарбий саноатининг кескин ўсишига туртки берди. 2021 йилда унинг қурол экспорти рекорд даража – 11,3 миллиард долларга етди. Экспортнинг 7 фоизи Форс кўрфази мамлакатларига тўғри келди. БАА Spyder ва Barak ракеталарини сотиб олди, Баҳрайн “Моссад” ва “Шин-Бет” билан разведка ҳамкорлигини кучайтирди, Марокаш эса, яҳудий вужуди билан тўғридан-тўғри мудофаа шартномаси имзолади.
Бироқ бу ҳамкорлик мутлақо ассиметрик кўринишда бўлди, яъни (исроил) технология ва қуроллар етказиб берувчи сифатида устун, араб мамлакатлари эса истеъмолчига ва яҳудий вужудини ҳимоя қалқонига айланди. Натижада, минтақада хавфсизлик “мувозанати” эмас, балки марказида яҳуд вужуди бўлган ҳарбий блок шаклланди.
Яқин Шарқда Иброҳим келишувларининг амалиёти шундай бўлдики, у тинчликка эмас, балки ҳарбий иттифоқларнинг кучайишига олиб келди. (Исроил)нинг ҳарбий экспорти ортиб, араб режимлари ўзаро рақобатчи қуролланиш пойгасига киришди. Бунга Американинг Эронга нисбатан “умумий душман” ривояти асос бўлди. Яқин Шарқнинг мазкур тажрибаси Марказий Осиё учун огоҳлантирувчи сигнал бўлиши лозим.
Қозоғистоннинг Иброҳим келишувларига қўшилиши Марказий Осиёда илк воқеа бўлиб, бу АҚШ ва (исроил)нинг минтақадаги сиёсий-мафкуравий ва ҳарбий тажовузи учун янги эшик очди. Бу қадам формал жиҳатдан “инновация ва хавфсизлик соҳасида ҳамкорлик” сифатида тақдим этилса-да, амалда у қуйидаги хавфларни туғдиради:
1. Минтақавий ҳарбий интеграцияга тортиш:
Қозоғистон CENTCOM орқали Яқин Шарқнинг босқинчи вужуди билан бошқарилаётган хавфсизлик тизимига боғланиши мумкин. Бунда, (исроил)ни минтақавий хавфсизлик архитектурасининг марказига айлантириш ғояси туради.
2. (Исроил) технологиялари орқали сиёсий таъсир:
(Исроил) компаниялари Марказий Осиёда киберхавфсизлик, разведка ва ҳарбий технология соҳаларида фаолият бошлайди.
3. Россия ва Хитой билан мувозанатни бузиш:
Бу қадам Россиянинг ОДКБ ва Хитойнинг “Бир макон – бир йўл” ташаббусларига зид йўналишни англатади. АҚШ ва (исроил)нинг янги нуфуз маркази Марказий Осиёдаги геосиёсий рақобатни кучайтиради.
4. Хавфсизлик коалицияси тузиш:
Эронга нисбатан “умумий душман” ривояти сингари “Афғонистон хавфи” деган ривоят асосида геосиёсий фронт тузиш.
5. Исломий умумий фикрга қарши идеологик таъсир:
Фаластин масаласини зеҳнлардан узоқлаштириб, яҳудий вужудига нисбатан қарашни нормаллаштириш орқали сионизм манфаатларини илгари суриш. Бу эса, исломий сиёсий тафаккурни сўндириш, исломий уйғониш ҳаракатларига барҳам бериш ва мусулмонлар орасидаги холис етакчи қатламни йўқ қилиш орқали амалга оширилади.
Шундай экан, Қозоғистоннинг Иброҳим келишувларига қўшилиши Марказий Осиёнинг янги геосиёсий манзарасини белгилайди. Бу жараён минтақада АҚШ ва (исроил) таъсирини кучайтиради, Россия ва Хитой билан стратегик мувозанатни бузишга ҳаракат қилинади.
Иброҳим келишувлари аслида тинчлик эмас, балки милитаризация (ҳарбийлаштириш)нинг янги архитектурасидир. Бу битимлар минтақани қурол савдоси майдонига айлантириб, мусулмон мамлакатлар ўртасидаги идеологик, сиёсий ва геостратегик бўлинишни янада чуқурлаштиради.
Марказий Осиё учун энг катта хатар – бу келишувлар орқали минтақани Яқин Шарқнинг “иккинчи фронти”га айлантириш эҳтимолидир.
Трамп 6 ноябр куни Вашингтонда минтақа раҳбарлари билан учрашуви чоғида: “Биз сўзлашаётган ва бу ерда тақдим этилган мамлакатлардан баъзилари Иброҳим келишувларига қўшилади. Иброҳим келишуви ва тегишли баёнотлар яқин орада эълон қилинади. Ҳозирги пайтда бу келишувлар жуда долзарб…” – деди. Бу борада, аксар матбуот саҳифалари асосан Озарбайжон, Ўзбекистон ва араб мамлакатларидан Саудия ва Сурияни тилга олди.
Ўзбекистон ҳукумати ва халқига шуни айтамизки, Иброҳим келишувларига қўшилиш – бу Ислом Умматини ўлдириш учун қалбига санчилган ҳанжарни янада чуқурроқ ботиришдир. Бу – мусулмонларнинг биринчи қибласи ва учинчи муқаддас зиёратгоҳи бўлмиш Масжид ул-Ақсони яҳудийларнинг пойтахти бўлишига, тўнғиз болаларининг ифлос қадамлари билан оёқ ости қилинишига рози бўлишдир. Бу – Исро ва Меърож ери бўлган Фалатинни яҳудий вужуди томонидан босиб олинишини қўллаб-қувватлашдир. Бу – Ғазо аҳли устида йиртқичлик, ваҳшийлик ва шафқатсизликнинг энг оғир шаклларини қўллаётган лаънати яҳудий вужуди билан бир сафда туриш ва унинг ғайриинсониӣ жиноятларига шерик бўлишдир. Бу – минглаган гўдаклар ва аёллар, Муқаддас Заминнинг ҳимояси йўлидаги шаҳидлар қони устига оёқ қўйишдир. Аллоҳ таоло айтади:
وَلَن تَرْضَىٰ عَنكَ الْيَهُودُ وَلَا النَّصَارَىٰ حَتَّىٰ تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ ۗ
– “Аниқки, яҳудий ва насоролар уларнинг динига эргашмагунингизча, сиздан зинҳор рози бўлмас”. (Бақара:120)
لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَدَاوَةً لِّلَّذِينَ آمَنُوا
الْيَهُودَ وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا ۖ
– “Шубҳасиз, инсонларнинг орасида мўминларга нисбатан энг қаттиқ душманлик қиладиганлар яҳудийлар ва мушриклар эканини топасан”. (Моида:82)
Иззатуллоҳ
15.11.2025й
