Асосий муаммонинг ечими
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Асосий муаммонинг ечими
26 — қисм
Инсон қаердан келди?
وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ
(Қасамки), Биз инсонни (яъни Одам алайҳис-саломни) лойнинг мағзидан яратдик. (Мўъминун:12)
Уни нима кутяпти?
ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ * ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ
"Сўнгра, албатта, сизлар бундан кейин ўлгувчисизлар. Сўнгра, албатта, сизлар қиёмат куни қайта тирилтирилувчисизлар". (Мўъминун:15,16)
Нима учун яратилди?
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
"Жин ва инсонни фақат Менга ибодат қилиш учунгина яратдим". (Ваз-зариёт:56)
Бунинг натижаси нима?
فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى * وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً
"Агар Мен томонимдан сизга ҳидоят келганида ким ҳидоятимга эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас. Ким менинг зикримдан юз ўгирса, албатта унга торчилик ҳаёти бўлур ва қиёмат куни уни кўр ҳолида тирилтирурмиз".(Тоҳа:123-124)
Инсон қаердан келди? Уни нима кутяпти? У қандай мақсад учун яратилди?
Инсон ҳаётидаги асосий муаммо — унга бу ҳаётнинг ҳақиқати, бу дунё ҳаётининг ундан олдинги ва кейинги нарсаларга алоқаси ҳақида умумий фикр беришлик билан ечилади. Асосий муаммонинг ечими топилган тақдирдагина бошқа муаммоларни ечиш осон бўлиб қолади.
Инсоннинг иккинчи даражали муаммолари
Биз “инсоннинг чеклилиги” мавзусидаги суҳбатни давом эттирамиз. Аллоҳга таваккул қила олган киши қандай қилиб бошқалар қила олмайдиган ишни қилганига бир қанча мисоллар келтирамиз.
Пайғамбар Муҳаммад с.а.в. ўн йилдан сўнг икки буюк Рим ва Форс империялари билан рақобатлаша оладиган қудратли давлат барпо қилдилар. Расулуллоҳ с.а.в. бу икки буюк империянинг бири билан тўқнашиб, уни Исломга киришини, аввал Арабистон ярим оролини эгаллаган Халифалик давлатига қўшилишликка чақирди. Шу билан бирга Расулуллоҳ с.а.в. оддий инсон эдилар, Аллоҳга етарли даражада таваккул қила оладиган саҳобалар бу ғояни қабул қилган эдилар.
Расулуллоҳ с.а.в.нинг шогирдлари бўлган саҳобалар, Аллоҳ улардан рози бўлсин, бу икки буюк империя билан курашни давом эттирдилар. Беш йил давомида жуда катта ютуқларга эришиб уларнинг ерларини катта қисмини эгаллашга муваффақ бўлдилар. Кейин эса бошқа шаҳар ва давлатларни ишғол қилишга отландилар, керакли даражада Аллоҳга таваккул қилиб, маҳаллий аҳолини Исломга даъват қилдилар. Бу буюк ишларни ҳаммага ўхшаган ожиз, чеклилик ва бошқага муҳтожлик сифатларига эга бўлган оддий инсонлар бажардилар. Бироқ, Аллоҳга бўлган иймон ва Унга таваккул қилишлик билан оддий инсонларнинг имкониятларидан ошиб ўтиб, биринчи қарашда имконсиз туюлган нарсаларга эришдилар. Шу билан бирга улар инсонга хос бўлган сифатларга эга бўлган оддий инсонлигича қолдилар. Буларнинг барчасига Аллоҳ Таолонинг қонунларига амал қилиш орқали эришилди.
Қироллар, давлатлар ва қўшинлар олдида қўрқмасдан тик тура олган кучли инсонларнинг тарихи бизгача етиб келган. Улардан биттасининг кучи уларнинг мингтасини кучидан устун келди. Уларнинг мол-мулклари бўлмасада, Аллоҳга қаноат қилган ҳолларида инсонлар ичидаги энг бадавлат кишиларга айландилар. Уларнинг ичида бошқалардан фарқ қилмайдиган инсонлар бор эди-ки, вақти келиб улар раҳбар бўлдилар. Улар ҳокимиятни қўлга олганликларига қарамай, рухсат этилган нарсаларнинг чегараларидан ўтиб кетмадилар. Жоҳилият даврида қул бўлиб, сўнгра ҳукмдор бўлган бир қанча инсонлар ҳақидаги ҳикоялар бизга қадар етиб келган. Худди мана шу нарса Аллоҳга бўлган иймон ва Унга таваккул қилиш бўлиб, бу билан инсон ўзидаги камчиликларни ёпади.
Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло Ўзининг Пайғамбари с.а.в. ва мўъминларга Унинг Ўзига таваккул қилишликларини буюрди. Бунга далил Аллоҳ Таолонинг қуйидаги сўзларидир:
وَعلَى اللّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ
“Мўъминлар фақат Аллоҳгагина таваккул қилсинлар”. (Оли Имрон: 160)
Яна Суннатдан ҳам бир қанча далиллар бор, масалан, улардан бири — Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни:
لَوْ أَنَّكُمْ تَتَوَكَّلُونَ عَلَى اللهِ حَقَّ تَوَكُّلِهِ لَرَزَقَكُمْ كَمَا يَرْزُقُ الطَّيْرَ ، تَغْدُو خِمَاصاً وَتَرُوحُ بِطَاناً
“Агар сизлар Аллоҳга ҳақиқий маънода таваккул қилганингизда, У зот қушни ризқлантиргани каби сизларни ҳам ризқлантириб қўяр эди. У қушлар қорни оч кетиб, қорни тўқ бўлиб қайтиб келади”, деб айтганларини эшитдим.
Аслида, фақатгина Аллоҳ Таологина Ўзига таваккул қилишликка ва барча ишларга Унинг Ўзи вакил бўлишликка лойиқ Зотдир, чунки У барча нарсаларнинг ҳақиқий Роббисидир. У осмон ва ерни олти кунда яратди, улар ўртасида тартиб ва мутаносибликни ўрнатди. У ҳамиша тирик ва абадий турувчидур. Уни на мудроқ ва на уйқу олур. Ва Уни осмонлар ва ерни ҳифзу-ҳимоятда сақлаб туриш қийнамайди. У ҳамма нарсани билувчи ва ҳамма нарсани Ўзининг илми билан қамраб олади. У одамлардан олдинги бўлган ва кейинги бўладиган нарсани билур. Ғайб очқичлари-хазиналари Унинг ҳузуридадирки, уларни ёлғиз Ўзигина билур. У қуруқлик ва денгиздаги бор нарсаларни билур. Бирон барг шохидан узилиб тушмас, магар У билур. Ер тубларидаги ҳар бир дон, бор ҳўлу қуруқ нарса, албатта, Очиқ Китобда (яъни Лавҳул Маҳфузда) мавжуддир.
Энди айрим шахсларга хос чеклиликка тўхталсак, бу ерда гап ҳар қандай одамда кузатиладиган жисмоний нуқсонлик ҳақида бўлиб, бу ҳаёт давомида пайдо бўлган сурункали касаллик ёки вужуднинг заифлигидир. Масалан, вояга етгач, болалигида ўзига нисбатан бўлган бундай муносабатни топа олмаган эрка-тантиқ бола. Ёки автоҳалокатга йўлиқиш натижасида ўзидаги баъзи жисмоний имкониятлардан маҳрум бўлган киши. Албатта, бундай ҳолларда инсон ҳар қандай инсонга хос бўлган чеклиликлардан ташқари, ўзидаги бу чеклиликни янада теран ҳис қилади.
Ўзига хос бўлган жисмоний тўлиқсизликни ҳис қилган пайтда ҳам, инсоннинг инсон сифатидаги чеклилигини ҳис қилган пайтда ҳам – бу ҳолатдан чиқишнинг ягона йўли – Аллоҳга бўлган иймон, инсон устидан ҳукмрон бўладиган доирадаги қазо ва қадарга бўлган иймондир. Инсон бундан қочиб қутула олмайди. Ҳаётидаги асосий муаммони тўғри ҳал қилган иймонли инсон сабр қилишлиги ва Аллоҳнинг қадарига рози бўлиши керак, шундагина унга етган мусибат унинг учун яхшилик бўлиб келади.
Агар инсон Аллоҳга ҳақиқий маънода таваккул қила олса, у ўзи ҳис қилаётган чеклилик ва заифликдан халос бўлади. Инсон агар Аллоҳ Таоло ундан бир нарсани олган бўлса, унга бошқа кўп нарсаларни қолдирганини тушунади. Бунга бир лаҳзада ҳам оёғидан, ҳам фарзандидан айрилган Урва ибн Зубайр р.а.ни мисол қилиб келтирсак бўлади. Шунда у бундай деди:
Аллоҳ Таоло менга етти фарзанд берган эди, биттасини олиб, олтитасини ўзимизда қолдирди… Аллоҳга ҳамд бўлсин. Менга икки қўл ва икки оёқ берган эди, биттасини олиб учтасини ўзимда қолдирди… Аллоҳга ҳамд бўлсин. Аллоҳ мендан озини олиб, кўпини ўзимда қолдирди. Ё Аллоҳ, агар Сен имтиҳон этсанг, гуноҳларни авф этгувчисан”.
Махсус Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Матбуот идораси радиоси учун
Абу Муҳаммад (Халифа Муҳаммад)
