Ҳукумат камбағалликка қарши хитойча курашмоқчи

بسم الله الرحمن الرحيم

Ўзбекистон ҳукумати камбағалликни қисқартириш учун Хитой тажрибасини қўллашга қарор қилганидан кўпчиликнинг хабари бор. Жумладан, Uza.uz ахборот агентлиги 11 декабр куни “Мамлакатимизда камбағалликни қисқартириш борасида тизимли ишлар йўлга қўйилди, янги дастурлар жорий этилди, бу муаммога барҳам бериш мақсадида Хитой тажрибаси жорий этилди” деб хабар қилди. Хабарда Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги бўлим бошлиғи Шерзод Муродов билан бўлган суҳбат келтирилган. Унга кўра, сўнгги йилларда мамлакатда камбағалликни қисқартириш борасида кўп ишлар амалга оширилди. Хусусан, амалга оширилган ишлар натижасида 2021 йил якунида камбағаллик даражаси 17 фоизни ташкил қилган бўлса, 2022 йил якунига келиб 3 фоизга қисқариб, 14 фоизни ташкил этди. Камбағал қатламнинг бир кунлик даромади ҳақида Статистика агентлиги томонидан ўрганиб чиқилган ҳисоб-китобни келтирган. Унга кўра, 2023 йил 1 июлгача бўлган даврда аҳолининг минимал истеъмол харажатлари 1 ойлиги 498 минг сўмни ташкил этган бўлса, жорий йилнинг 1 июлидан 568 минг сўмни ташкил этди. 568 минг сўмдан кам топаётган оиланинг барчаси камбағал оила сифатида ҳисобга олинган. Шунингдек, Шерзод Муродов суҳбат давомида 2022 йил Хитой камбағалликдан холи ҳудуд, деб эълон қилингани ва Хитойда камбағал аҳоли мавжуд эмаслигини айтиб ўтди. У яна шундай деди: “Бугунги кунда юртимизда камбағалликни қисқартириш борасида Хитой тажрибаси асосида ишлар олиб борилмоқда. Аввало Хитой тажрибасини ўрганиш учун ҳоким ёрдамчилари Хитойда амалиёт ўтаб келди”. 

Мавзуни ёритишдан аввал шуни таъкидлаш жоизки, ўзбек ҳукумати минимал истеъмол харажатларини асосий эҳтиёжларни қондиришда ўлчов сифатида белгилаб қўйиши хатодир. Бунинг сабабини кейинроқ баён қиламиз. Энди минимал истеъмол харажатлари миқдорига эътибор беринг: 568 минг сўм. Ҳукумат бундай миқдорни белгилаб қўйиш билан одамлар устидан кулмоқчими? Балки шу пулга ҳукуматдагиларнинг ўзлари бир ой яшаб кўришар?! Улар эгнидаги қимматбаҳо кийимларига етмайдиган маблағни халққа раво кўришлари нақадар шармандалик, агар шармандаликни ҳис қилсалар албатта! Бироқ улар мана шу маблағни пеш қилиб, “биз камбағалликни қисқартирдик” дея бонг уришдан уялмаяптилар! Бу кимсалар бундай ўлчовларни қўйишларидаёқ ноинсофлик қилишяпти, чунки бу – воқега мутлақо тўғри келмайдиган, фақат кўзбўямачиликка хизмат қиладиган нарса холос.

Энди Ўзбекистон ҳукуматининг камбағалликни қисқартириш бўйича Хитой тажрибасини қўллаш қарорига тўхталсак, Хитой ҳам капиталистик иқтисод тузумини қабул қилган ва табиийки, бу масалага ҳам ана шу низом асосида ечим берган. Бу ечим асосан ишлаб чиқаришни ошириш ва юрт бойлигини кўпайтиришдан иборат. Хитойда ҳам минимал истеъмол харажатлари миқдори белгиланган бўлиб, у кунига 6,88 юанни (қарийб 1 доллар) ташкил қилади. Яъни мана шу маблағдан кўпроқ даромадга эга бўлган одам камбағал ҳисобланмайди. Бироқ минимал истеъмол харажатлари, дегани ҳар бир инсоннинг асосий эҳтиёжлари қондирилишини англатмайди. Бу шунчаки инсоннинг энг паст яшаш даражасининг пулдаги қиймати холос. Бу ўринда – иккиламчи эҳтиёжларни қўя турайлик – ҳар бир инсоннинг шахс сифатидаги асосий эҳтиёжлари қондириляптими ёки йўқми, буниси умуман эътиборга олинмайди. Капиталистик иқтисод низомида эътибор мамлакатнинг бойлигини кўпайтириш ва ишлаб чиқаришни мумкин қадар юқори даражага кўтаришга қаратилади ҳамда одамларнинг фаровон ҳаёт кечиришлари шунга боғлиқ қилиб қўйилади. Бунда одамларга бойлик ишлаб чиқариш ва ундан фойдаланишларида ўз эркига ташлаб қўйилади. Бу эса, табиийки тақсимот нарх механизми воситасида амалга ошишини англатади. Шунга кўра, ҳар ким бу бойликдан ўз даромади чегарасида фойдалана олади холос.

Демак, капиталистик иқтисод ҳар бир инсоннинг шахс сифатидаги эҳтиёжларини қондириш учун вужудга келмаган, балки бойликларни ишлаб чиқариш орқали инсонлар мажмуасининг эҳтиёжларини қондиришга эътиборини қаратган. Соддароқ қилиб айтганда, мамлакатнинг бойлиги кўп бўлса, халқнинг ҳам ҳаёти фаровон бўлади, деган фараз-иллюзия билан иш кўрилган. Албатта, бойликларнинг бундай тақсимоти нотўғри. Ҳозирги воқеликнинг ўзи буни яққол кўрсатиб турибди. Масалан, Оксфам хайрия ташкилоти дунёдаги ҳаддан ташқари бой бўлиш ва ўта қашшоқлик ҳақида даҳшатли ҳисобот эълон қилган эди. Бу эълон Давос (Швейцария)да бой одамлар форумининг очилиш чоғида айтилди. Ҳисоботга кўра, “сўнгги икки йил ичида дунёдаги энг бой одамларнинг бир фоизи дунё аҳолиси эга бўлган бойликнинг деярли икки баробарига эгалик қилмоқда”. Бунинг маъноси шуки, ана шу бир фоиз инсон 2020 йилдан бери дунёдаги янги бойликларнинг учдан икки қисмига, яъни 42 триллион долларга эгалик қилмоқда. Оддий арифметик ҳисоб билан айтганда, 42 триллионга эгалик қилувчи мана шу 1% инсонлар қолган 99% инсониятга айни рақамнинг ярмини, яъни атиги 21 триллионни қолдирмоқда холос. Ҳисоботда айтилишича, “ҳар 30 соатда битта миллиардернинг туғилиши бир миллион инсонни ўта қашшоқликка олиб келмоқда. Шу билан бирга, дунёдаги энг бой ўнта шахс ўз бойлигини икки баробарга ошириши билан, одамларнинг 99 фоизининг даромад қиймати пасаймоқда. Асосий товарлар нархи кўтарилиши билан ҳам миллиардерларнинг бойлиги ҳар икки кунда 1 миллиард долларга ошмоқда”.

Демак, бойлар билан камбағаллар ўртасидаги жарлик систематик равишда тобора кенгаймоқда. Мисол учун, 2010 йилда 43 кишининг бойлиги дунё аҳолисининг ярмининг бойлигига тенг, дейилган эди. 2016 йилга келиб, фақат 8 кишининг бойлиги дунё аҳолиси ярмининг бойлигига тенг бўлди ва 2022 йилда эса, дунё бойларининг атиги 1 фоизи барча одамларнинг учдан икки қисмининг бойлигига тенглиги айтиляпти.

Бойликни инсониятга мана шундай адолатсиз ва даҳшатли тарзда тақсимлаш фақат бир нарсага – капиталистик тузумнинг нақадар ваҳшийлиги ва таназзулига далолат қилади. Чунки бойлар билан камбағаллар ўртасидаги жарлик кенгайишдан тўхтамаяпти, унинг кенгайиши баробарида зулм-адолатсизлик қўрқинчли суратда ошмоқда ва бу адолатсизликка ҳеч ким қарши туролмаяпти. Шунинг учун токи капитализм ва унинг иқтисод тузуми таг-томири билан юлиб ташланмас экан, бу иллатга барҳам бериб бўлмайди. Зеро, Аллоҳ таоло дейди:

وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ

– “Кимда-ким Аллоҳ нозил қилган дин билан ҳукм қилмас экан, бас, улар золимлардир”.                                                                   (Моида:45)

Бутун дунёдаги аҳвол мана шундай экан, Ўзбекистон ҳақида нима ҳам дейиш мумкин?! Қарангки, ҳукумат ўз муаммоларига ечимни  чириган, яроқсиз капиталистик системанинг бир қисми бўлган Хитойдан олишдан нарига ўтолмаяпти. Ҳолбуки, бу худосиз Хитой ҳукумати асло бизга ёрдам беришни ўйламайди, балки доимо ички ишларимизга аралашиб, ўз таъсир доирасини кенгайтириб олишни кўзлайди, холос. Дарвоқе, бу Хитой Шарқий Туркистондаги уйғур биродарларимизни қамаш, қатл қилиш, опа-сингилларимизни зўрлаш… каби ваҳшиёна ишлари билан Ислом ва мусулмонларга уруш очиб, Аллоҳ ва Росули ﷺга ошкора душманлик қилаётган бир нажас ҳукуматдир! Мана шундай душманлик кайфиятидаги давлат билан ҳар қандай алоқаларни узиш ўрнига, ундан намуна олишга интилиш ўта шармандалик ва мусулмонларга нисбатан улкан хиёнатдан бошқа нарса эмас!

Энди Исломга келсак, у бирор муаммони ҳал қилаётганда, унга инсон муаммоси, деган эътиборда қарайди. Чунки Ислом қашшоқлик муаммосини жуда аниқ белгилаган ҳамда уни ҳал этиш учун туб ечимлар ишлаб чиққан. Ислом мол ва манфаатларни ҳар бир шахсга тақсимланмаганини муаммо, деб билади. Яъни муаммо мамлакатнинг камбағаллиги эмас, шахсларнинг камбағаллигидир. Шунинг учун, биз Халифалик давлатининг бутун тарихи мобайнида, ҳатто оғир даврларида ҳам кўчаларда тиланчилик қилган гадойлар бўлмаганига ҳамда давлат ўз фуқароларини озиқ-овқат, кийим-кечак, уй-жой, таълим, даволаниш ва хавфсизлик каби барча асосий эҳтиёжларини таъминлаб қўйганига гувоҳ бўламиз. Бу – умматнинг солиқчи давлатда эмас, балки ҳақиқатда ғамхўр Халифалик давлати соясида яшаган замонларида бўлган. Масалан, кўпчилик уламолар томонидан бешинчи рошид халифа сифатида эътироф этиладиган Умар ибн Абдулазиз бошқаруви даврида камбағал одам қолмайди. Эътибор беринг, камбағалликни қисқартириш муаммоси у ёқда турсин, ҳатто закот оладиган бирорта камбағал одам қолмади. У бундай мисли кўрилмаган муваффақиятга бор-йўғи 2,5 йилда эришади. Албатта, бунинг бош сабабчиси – давлатнинг Ислом тузуми асосида бошқарилиши эди.

Демак, ягона ва тўғри ечим – инсон муаммоларига мукаммал ечим беришда тенги йўқ Ислом тузумини, хусусан унинг иқтисод низомини татбиқ қилишдир. Бу эса, Рошид Халифалик давлатини тиклаш билан амалга ошади. Аллоҳ таоло дейди:

إِنَّ هَٰذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ

– “Албатта, бу Қуръон энг тўғри йўлга ҳидоят қилур”.     (Исро:9)  

Ҳизб ут-Таҳрир Ўзбекистон матбуот бўлими аъзоси Салоҳиддин

22.12.2023й