Судан урушида Американинг роли

Суданда кўплаб одамлар Судан урушидаги Америка ролининг ҳақиқатини билмайдилар — ё Американинг асл моҳиятини билмаслик сабабли, ёки Черчилль услубида ҳақиқатларни яшириш туфайли шундайдир. Қизиғи шундаки, ҳарбийларга мухолиф бўлган барча сиёсий кучлар, қачон бирор америкалик масъул баёнот берса, уни қўллаб-қувватлаш ва олқишлашга шошиладилар.

Хўш, Судан урушидаги Америка ролининг ҳақиқати нимадан иборат?!

Воқелик шуки, низолашаётган икки томон ва сиёсий кучлар фақат Америка олиб келадиган ечимдан бошқа ҳеч қандай ечим йўқ, у воситачи ва унинг Судан урушига ҳеч қандай алоқаси йўқ, деб ҳисоблайдилар!

Бошқалар эса Судандаги уруш халқаро низо эмас, балки икки генерал — Бурҳон ва Ҳамидтий ўртасидаги ҳокимият учун маҳаллий курашдир деб кўрадилар, сўнгра илк ўқни ким отгани ҳақида гапирадилар ҳамда Америка ёки Британия каби халқаро ҳамжамиятдаги таъсир ўтказувчи йирик давлатларнинг қўллари ҳақидаги ҳар қандай гапни «фитна назарияси» (конспирология) деб ҳисоблайдилар. Мана шу ерда Судан урушига Америка аралашувининг ҳақиқатини яшириш учун ёлғонларни тарғиб қилувчи, чалғитувчи иборалар билан гапирувчи ва оқловлар тўқувчи бутун бошли бир ёлғончилар армияси майдонга чиқади.

Айни шу ерда, хусусан уруш кунларида яширин ҳақиқатларни излашнинг аҳамияти яққол намоён бўлади. Зеро Британия бош вазири Черчилль урушни ва Германия келажагини муҳокама қилиш учун Рузвельт ва Сталин билан бўлган учрашувда уларга ўта очиқлик билан айтган сўзларидан бири шу бўлган эди: «Уруш даврида ҳақиқат шу қадар қимматлики, уни доим ёлғонлар соқчиси билан қўриқлаш шарт». Хўш, Америка ҳақиқатан ҳам бетараф ва дўст давлатми ва шу сабабли воситачи ролини ўйнай оладими, ёки бу унинг мустамлакачи давлат ҳамда Ислом ва мусулмонларнинг душмани экани ҳақидаги асл ҳақиқатини яширишми?!

Ахир Америка Жанубий Судан масаласини ўз қўлига олгандан сўнг шимол ва жанубдаги ўз малайлари ўртасида урушни бошқариб, сўнгра Найваша битими орқали Жанубий Суданни ажратиб ташлаган ҳолда Жанубий Судан урушини оловлантирмаганмиди?!

Албатта, Судан армияси билан Тезкор ҳаракатланиш кучлари ўртасидаги ушбу урушни Америка алангалатди ва у жангларда ҳамда сулҳларда уни бошқариб бормоқда. Бу эса инглизлар ва европаликларнинг малайларини кураш марказидан узоқлаштириш ва шу тариқа уруш томонларини ёлғиз ўзи назорат қилиш мақсадида Судандаги сиёсий курашларни ўзи чизган янги майдонга кескин кўчириш учундир.

Америка Суданда урушни қандай алангалатганига келсак: «Arabi Post» ўз сайтида 2023 йил 19 апрелда Американинг «The New York Times» газетасидан иқтибос келтирган ҳолда 2023 йил 15 апрелдаги илк тўқнашув соатлари ҳақидаги сўнгги маълумотларни эълон қилган эди: «14 апрель жума кечаси хорижий вакиллар иштирокида икки томон — “Бурҳон ва Ҳамидтий” ўртасида музокаралар йиғилиши бўлиб ўтди, унда ваъдалар берилди ва ён беришлар талаб қилинди, сўнгра улар юқори мартабали ҳарбий қўмондонлардан бирининг уйида бирга кечки овқат тановул қилдилар». Сўнгра якшанба тонгида Америка президенти Байден ўз мамлакати дипломатларининг Судандан эвакуация қилинганини эълон қилди.

Сўнгра урушнинг биринчи кунидан то ҳозиргача Блинкендан тортиб Булосгача бўлган Америка масъулларининг тилидан ушбу уруш ҳарбий узил-кесил ҳал бўлиш билан тугамаслиги ҳақидаги баёнотлар янгради, чунки уни оловлантирганлар ҳам, уни бошқараётганлар ҳам уларнинг ўзларидир. Сўнгра у (Америка) «тинчлик» ишини ўз қўлига олди, натижада сулҳлар ва музокараларнинг туғилиши ҳамда майдонлар (минбарлар) яратилиши юз берди — уруш бошланиши кетидан тинчлик жараёнини бошқариш ва Европа ҳамда унинг малайлари аралашуви йўлини тўсиш учун ташкил этилган «Жидда минбари»дан бошлаб, то тўртлик ва бешлик форматларигача бўлган барча минбарларда асосий муҳокама мавзуси сифатида «гуманитар сулҳ»ни белгилаб қўйди.

Инсонпарварлик ёрдамларини етказиш баҳонасида Америка таклифи ўз ичига олган ушбу сулҳлардан мақсад — Тезкор ҳаракатланиш кучлари тузилмасини тан олиш ва уларни ўзлари турган мавқеда мустаҳкамлаб қўйишдир. Шунингдек, Булоснинг 2026 йил 20 июндаги сўнгги ҳужжатида «қўшинларни олиб чиқиш ва қайта жойлаштириш амалиётлари учун қадамлар ташлашни ўз ичига олган хавфсизлик тадбирлари» ҳақида гапирилганда, у Тезкор ҳаракатланиш кучларининг мавжудлиги ва давомийлигини тасдиқлайди ҳамда уни тарқатиб юбориш ҳақида гапиришдан қочади, балки Тезкор ҳаракатланиш кучларини қайта жойлашишга чақирган пайтда унинг сақланиб қолишини зимдан талаб қилади. Ва у айни пайтда армия билан Тезкор ҳаракатланиш кучлари каби Суданни парчалашга интилаётганларни тенглаштиради.

Америка ҳужжати «гуманитар ёрдамлар етиб боришини осонлаштириш, тинч аҳолини ҳимоя қилиш ва қочқинларнинг қайтиши учун шароит яратиш…» баҳонасида «чекланган ҳарбий чекиниш амалиётлари»га чақирди, бу эса ушбу кучларнинг мавжудлигига чек қўймасдан уларни сақлаб қолишни тасдиқлайди. Ушбу ҳужжатда «бутун мамлакат миқёсида 90 кунлик зудлик билан ва ёппасига гуманитар сулҳ эълон қилиш»га даъват қилинганда Тезкор ҳаракатланиш кучлари мавжудлиги ва ҳукмронлигини қонунийлаштиради.

Бундан ташқари, биз низолашаётган ҳар иккала томон билан доимий алоқада эканини айтган ва 20 июнь куни Қоҳирада Америка таклифини эълон қилган Масъад Булоснинг ҳужжатида Американинг ўт очишни тўхтатиш бўйича ушбу ва ундан олдинги режалари амалда Американинг Дарфурни Судандан ажратиб ташлаш режасига хизмат қилишини кўрамиз. Яъни Америка ҳозиргача тақдим этган режалар иккита мақсадни кўзлайди:

• Биринчиси: Тезкор ҳаракатланиш кучларини маъмурий тузилма ва сиёсий дастурга эга бўлган, музокаралар столида ўтирувчи параллел сиёсий субъект сифатида кўрсатиш.
• Иккинчиси: Америка ўзи тақдим этаётган ўт очишни тўхтатиш битимлари орқали Судан армиясининг Ал-Фоширни қайтариб олиши йўлини бутунлай тўсиб қўйишни ва Ҳамидтийнинг устидаги назоратини мустаҳкамлашни мақсад қилади. Шунинг учун хоҳ шахсан Масъад Булос орқали бўлсин, хоҳ Тўртлик қўмитаси орқали бўлсин, Америка тақдим этаётган ўт очишни тўхтатиш таклифларига Дарфурни ажратиб ташлашни тўлиқ якунлашга бўлган босқичма-босқич тайёргарлик кўзи билан қараш зарурдир.

Америка айирмачи Тезкор ҳаракатланиш кучлари жангариларини ўзининг малайи Ҳафтар орқали, инсонпарварлик ниқоби остида очишни буюрган Адре ўтиш пункти орқали ёки тўғридан-тўғри қурол билан таъминламоқда. Зеро «Reuters» агентлиги ўтказган суриштирув шу хулосага келдики, АҚШ армияси махсус кучларидаги собиқ ҳарбийси назорат қилувчи компаниялар Судандаги уруш пайтида Тезкор ҳаракатланиш кучлари фойдаланган асосий логистик марказларга учадиган эски «Boeing» самолётлари флотини бошқарган.

Агентлик суриштируви минтақавий таъминот линияларини Суданда оммавий қирғин содир этишда айбланаётган жангарилар истеҳкоми билан боғловчи бир нечта самолётларни бошқарган ушбу компанияларнинг эгаси АҚШ армияси махсус кучлари фахрийси бўлган, қароргоҳи Сингапурда жойлашган ва илгари «Central Asia Development Group» номи билан танилган, 20 йилдан ортиқ вақт давомида Америка ва БМТдан шартномалар олиб келган глобал компания «CADG» раҳбари Стивен Шоулис эканини фош қилди. Суриштирувга кўра, ушбу самолётлар 2025 йил май ойида Нияла аэропортида Судан армияси томонидан йўқ қилинган.

Америка Судандаги уруш жиловини маҳкам тутиб турибди; зеро Трамп Судандаги низога ечим топиш устида иш бошлаганини ошкор қилиб, Муҳаммад ибн Салмон унга ушбу урушни тўхтатиш қилиниши мумкин бўлган энг буюк иш бўлишини таъкидлаганига ишора қилди. Вашингтонда Саудия-Америка ишбилармонлар кенгаши ташкил этган форумдаги нутқида Трамп Саудия валиаҳд шаҳзодасининг Оқ уйдаги учрашув чоғида тақдим этган тушунтиришлардан сўнг Судандаги вазиятга бўлган қараши ўзгарганини айтди.

Буларнинг барчаси Америка Суданни парчалаб ташлаш учун тўртинчи авлод урушлари доирасида Судан урушини бошқараётганига далолат қилади.

Бошқа капиталистик давлатлар каби Американинг воқелигини ҳам монопол компаниялар эгалари ҳамда молия ва бизнес эгалари назорат қилади. Шу сабабли биз унинг ташқи сиёсатини бойлар ва монопол компаниялар эгаларининг сиёсати, яъни юксак қадриятларга заррача ўрин бўлмаган соф мустамлакачилик сиёсати эканини кўрамиз. Шу боис, у мудофаага Британия, Франция ва Германия биргаликда сарфламайдиган харажатни сарфлайди.

Ушбу имкониятларга эга бўлган бундай давлат қаршисида фақат ўз ақидасидан келиб чиқадиган давлатга эга бўлган мабдаий бир умматгина тура олади. Бунга Ислом Умматидан кўра қодирроқ ҳеч ким йўқ, чунки у ягона тўғри ақидага эга, қолаверса, у инсонлар устида бошқарувчи бўлишга шаръан масъул қилингандир. Аллоҳ таоло айтади:

وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِّتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا

«Шунингдек, сизларни одамлар устидан гувоҳ бўлишингиз ва Пайғамбар сизларнинг устингиздан гувоҳ бўлиши учун адолатли ва танланган бир уммат қилдик» (Бақара, 143)

Ушбу гувоҳликни эса пайғамбарлик минҳожи асосидаги Рошид Халифаликни барпо этиш орқали Исломий Ҳаётни қайта бошлашсиз асло адо этиб бўлмайди!

Муаллиф: Устоз Иброҳим Муҳаммад (Мушриф)

Ҳизб ут-Таҳрир Судан вилояти Матбуот бўлими аъзоси

Роя газетасининг 2026 йил 26 август чоршанба кунги 614-сонидан