بسم الله الرحمن الرحيم

Уйғониш тўғрисида туркумидан: Социализмнинг жамиятга қараши

 Инсонларга айнан уйғониш нима эканлигини танитишдан кўзлаган мақсадимиз, улар уйғонишни таниш натижасида уйғониш сари ҳаракат қилсинлар, ин ша Аллоҳ!

 Социализм мабдасига кўра жамият инсонлар ва уларнинг табиат билан бўлган алоқаларидан ташкил топган бир бутун мажмуадир. Яъни уларнинг фикрича жамият инсонлар ва табиат ҳамда буларнинг алоқаларидан ташкил топган. Қачонки, инсон табиат билан алоқага киришар экан жамият вужудга келади. Инсонларнинг табиат билан бўладиган алоқалари мажбурий ва чеклангандир. Бу фикрни тушуниш учун табиатнинг ўзи нима эканлиги тўғрисида фикр юритиш керак. Табиат – нарсалар ва шу нарсаларни тартиблаштирувчи қонуниятларнинг мажмуидир. Инсонларнинг табиат билан бўладиган алоқаларини мажбурий ва чекланган, дейилганда, инсонлар ва табиат ўртасидаги бу алоқанинг дунё ҳаётидаги нарсаларга бириктирилган қонуниятлар талаби билан мажбурий равишда бўлиши ва бу алоқанинг шу қонуниятлардан чиқиб кета олмай, шу қонуниятларга мувофиқ ҳолда муайян бир йўналишда бўлиши назарда тутилмоқда.

 Мисол, инсон ўзидаги фитрий талабларни ва узвий эҳтиёжларни қондириш учун ҳаракат қилади. Яъни шу талаб ва эҳтиёжларни қондириш асносида табиий маҳсулотларни истеъмол қилади, булар: гўшт, мевалар полиз экинлари, сабзавотлар ва ҳоказо. Шундай экан инсонлар ерга экин экадилар, фойдаланадилар. Бу ҳолат социалистлар таърифлаётган инсоннинг табиат билан алоқасига мисол бўлиши мумкин. Айтиб ўтганимиз, инсондаги табиий талабларни ҳисобга олиб, бундай алоқа мажбурийдир, деб эътибор қилишаётган бўлса, табиатдаги фасллар ўзгариши ва бу фаслларнинг ўзига хос об-ҳавоси ердан фойдаланиш ҳолатига, яъни табиат билан бўладиган алоқаларга ўз таъсирини кўрсатиши бу алоқанинг улар томонидан чекланган, дея таърифланишига сабаб бўлмоқда.

Социалистлар табиат инсон шахсиятининг бир бўлаги ҳисобланади инсон бу бўлакни ўз жисмида кўтариб юради, деб фикр билдирадилар. Социалистларнинг бу фикрлари устида тафаккур қилинса улар инсоннинг дунё ҳаётидаги бошқа нарсалардан ажралиб турадиган жиҳатини эътиборларидан қочирмаган ҳолда ёндашишгани маълум бўлади. Яъни инсондаги ақл уни бу дунё ҳаётидаги бошқа нарсалардан ажратиб туради. Агар инсонни дунё ҳаётидаги бошқа нарсалар билан бир қаторга қўйиб инсон шу табиатнинг бир бўлаги, дейилса инсондаги алоҳида бўлган жиҳатга эътибор қаратилмаган бўлиб қолади. Шу билан бирга яна бошқа томони борки, инсоннинг дунё ҳаётидаги бошқа нарсалардан ажратиб турадиган жиҳатидан ташқари бошқа жиҳатлари хайвонларда ҳам мавжуд. Айнан шу бир хиллик “инсон шу бўлакни ўзида кўтариб юради”, деб айтилаётган фикрда ифодаланмоқда. Шу жиҳатларга аҳамият берган ҳолда табиат инсон шахсиятининг бир бўлаги ва инсон шу бўлакни ўзида кўтариб юради, дейишмоқда. Ва шунинг учун табиат билан алоқасини ҳам инсоннинг ўзи билан бўладиган алоқаси каби, деб фикр билдиришади. Бу алоқада ва алоқанинг ривожланишида ёки бошқача қилиб айтганда табиатга таъсир кўрсатишда ва натижада жамиятнинг ривожланишида инсонга алоҳида эътибор қаратилиб, бу ўринда инсоннинг ўрни юксак даражада эканлигини эътироф қиладилар.

 Жамиятнинг ривожланиши тўғрисидаги социалистлар билдирган фикрга кўра жамият бир бутун мажмуа, деб ҳисобланади-да, уни шакллантирган нарсалар бир маромда биргаликда ривожланиб боради. Яъни улар юқорида айтиб ўтганимиздек жамиятни инсонларнинг табиат билан бўладиган алоқалари мажмуаси, деб билишади. Бундан келиб чиқиб инсон қанчалик кўп ҳаракат қилиб табиат билан алоқа қилса, мисол, ердан фойдаланишни кўпайтирса, бу ҳолат ўз навбатида табиатга таъсир қилади ва бутун мажмуа (уларнинг фикрича жамият)ни ривожланишига сабаб бўлади.

 Юқоридаги фикрлардан тушуниш мумкинки социалистлар инсонга шестерня (чарх) нинг тишлари каби эътибор қаратишади. Яъни инсонларга табиатга таъсир кўрсатадиган бир бутун шестерня каби эътибор қилинади, якка ҳолдаги инсон эса, шу шестернянинг бир тиши ҳисобланади. Шу шестерня (яъни одамлар) жамият деб аталмиш мажмуанинг ривожланиши учун мажбурий ҳолда ҳаракатланади. Барча инсон бу шестернянинг табиатга таъсир кўрсатишида бир хил бурчли ҳисобланади. Яъни уларнинг табиий имкониятлари, қобилиятлари, ижтимоий вужуд эканликлари эътиборга олинмайди. Худди роботлар каби. Шунинг учун социалистларда шахс учун ақида эркинлиги ва иқтисод эркинлиги йўқ. Давлат хоҳишига кўра ақида ҳам, иқтисод ҳам чегараланади.

Социализм моддийлик ва моддий ривожланишдан иборат мафкурани ёяди. Бу мафкура асосидаги тузум ёрдамида ҳокимиятни бошқаради, бу мафкурага барчани даъват қилади ва ҳамма жойда уни татбиқ қилишга интилади.

Ҳизб ут – Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

26.02.2017й.