Иқтисодий кризис, унинг воқелиги ва уни Ислом нуқтаи назаридан ҳал қилиш
Иқтисодий кризис, унинг воқелиги ва уни Ислом нуқтаи назаридан ҳал қилиш
بسـم الله الرحمن الرحيم
Ассалому алайкум! Азиз муштарийлар сизнинг диққатингизга Ҳизб ут – Таҳрир амири олим Ато ибн Халил Абу Рушта қаламига мансуб бўлган “Иқтисодий кризис, унинг воқелиги ва уни Ислом нуқтаи назаридан ҳал қилиш” номли ушбу китобни тақдим қилмоқчимиз. Чунки, бугунги кунда дунё ҳалқлари иқтисодий бўҳронлар гирдобида азоб-уқубат ва хорликда ҳаёт кечирмоқда. Капитализм мабдаси ҳаёт майдонига келганидан буён дунё ҳалқлари 20 дан ортиқ иқтисодий кризисни бошидан кечирди ва бу инсонлар ҳаётида оғир асоратлар ва кулфатларга сабаб бўлди, улардан айримларини диққатингизга ҳавола этамиз. Жумладан,
1.1857 – 1858 йилларда АҚШдаги темирйўл компаниялари оммавий банкротлиги ортидан қимматбаҳо қоғозлар бозорини синиши оқибатидаги биринчи бутунжаҳон кризиси.
2.1873 – 1896 йиллардаги жуда кўп Европа давлатлари иқтисодини қулатган кризис.
3.1914 йили биринчи Жаҳон уруши бошланиши оқибатида юз берган кризис.
4.1929 – 1933 йилги Буюк тушкунлик (Великая депрессия) дея номланган кризис. Бу кризис натижасида 4 йил ичидан 30 миллион одам иш ўрнини йўқотган.
5.1973 — 1975 йиллардаги энергетик (нефть) кризис.
6.1987 — 1989 йиллардаги Доу Джонс кўрсаткичини 22.6% фоизга тушиб кетиши ортидан “Қора душанба” деб номланган кризис.
7.1997 — 2001 йилардаги миллий валютани қадрсизланиши ва биржа кўрсаткичларини тушиб кетиши оқибатида Жануби – шарқий Осиёда юз берган “Осиё кризиси”.
8.1998 – 1999 йиллардаги Россияда юз берган иқтисодий кризис.
9.2000 – 2003 йилллари интернет проектларни молиялаштиришга оммавий маблағ ётқизилиши оқибатида юзага келган кризис.
10.2008 – 2012 йиллардаги Бутунжаҳон молиявий — иқтисодий кризис.
Бу кризисларнинг юз беришининг ягона сабаби, инсонлар ҳаётига мажбуран татбиқ қилишга уринилаётган ботил капитализм мабдаси ва унинг иқтисодий низомидир. Шунинг учун сизларда бу мабдага иймон келтирган, ваҳший тузумни татбиқи ортидан миллионлаб инсонлар мусибати эвазига шахсий бойлик орттираётган золим хукуматларнинг олиб бораётган сиёсати, иқтисодий кризис ва унинг воқелиги ҳақида батафсил, тиниқ тассавурни хосил қилишни қасд қилдик. Аллоҳ Субҳанҳу Таъоло ушбу бошлаган ишимизни ҳайрли ва барокотли қилсин!
Араб тилида «أَزْمَةٌ » сўзи танглик, демакдир. Бу ерда ғайрат билан қаттиқ ҳаракат қилинмаса, ҳал қилиш қийин бўлган танглик-кризис, деган маънода қўлланади. “Иқтисод” сўзи луғатда қасд сўзидан олинган бўлиб, тўғри йўлни тутиш маъносини билдиради. У шунингдек беҳуда совуришнинг зидди бўлган тежамкорлик маъносини ҳам англатади. Бу сўз аслида қадимги грекча лафздан олинган бўлиб, “уй ишларини тадбир қилиш”, демакдир. Бунда уйнинг қодир, лаёқатли аъзолари озиқ-овқат етиштириш ва хизмат кўрсатишда иштирок этиб, ўзлари топган нарсадан ҳаммалари фойдаланишади. Кейинчалик одамлар уй сўзини кенгроқ маънода қўллайдиган бўлишди ва бу сўздан битта давлат ҳукм юритадиган жамият тушуниладиган бўлди.
Демак, бу ерда иқтисод сўзи луғавий маънода эмас, балки, молиявий ишларни тадбир қилиш, деган истилоҳий маънода қўлланади. Тадбир қилиш икки йўл билан бўлади биринчиси молни кўпайтириш ва мавжуд бўлиб туришини таъминлаш билан бўлади, бу тўғрида иқтисод илми баҳс юритади. Иккинчиси молни тақсимлаш билан бўлади, бунда эса иқтисодий низом баҳс юритади.
Шунга кўра, иқтисодий кризис – давлатнинг молиявий ишларни тадбир қилишида қаттиқ беқарорлик юзага келиши бўлиб, унга барҳам бериш ва вазиятни барқарор ҳолатга қайтариш учун қаттиқ ғайрат билан ҳаракат қилиш зарур бўлади. Иқтисодий кризис деганда молиявий ишлардаги оддий тадбир-чоралар билан бартараф қилиш мумкин бўлган енгил бузилиш назарда тутилмайди. Бундай бузилиш одатда ҳаётнинг ҳар қандай ишларида учраб туради ва уни ҳал этиш ҳамда йўл қўйиладиган маълум чегарагача қабул қилиш мумкин. Тўғри мабда ва соғлом нуқтаи назарга асосланган давлатда оддий бузилиш юз берган тақдирда то бу бузилиш зўрайиб, кризисга айлангунга қадар бу давлат уни ўз вақтида ҳал қилмай тек туравериши мумкин эмас. Аксинча уни бошланишидаёқ ҳал қилади. Зеро бунда ҳал қилиш осон, енгил кечади.
Иқтисодий кризис – давлатнинг молиявий ишларни тадбир қилишида қаттиқ тартибсизлик юзага келиши эканини билдик. Шунинг учун аввало давлатнинг – ҳар қандай давлатнинг – ўз молиявий ишларини қандай тадбир қилиши билан танишиб чиқмоғимиз лозим бўлади. Шундан кейин бу ишларда кризислар юз бериши эҳтимолларини сўнгра уларни қандай муолажа қилиш лозимлигини баён қиламиз.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салохиддин
14.09.2017й.
