“Зиндон хотиралари” туркумидан

Бир шапалоқ кифоя эди…

بسم الله الرحمن الرحيم

      Дўппи сўралса калласи билан олиб бориладиган йилларда қамалган уста ажойиб юмшоқ киши эди. 64/62 Когон зонасида битта барак(ётоқ)да эдик. Биринчи суҳбатдаёқ унинг табиатидаги ҳалимлик бизни қайноқ улфатга айлантирди. Табиийки, бундай ҳалим киши нима учун қамалганига қизиқдим. У жавобга унчалик шошилмади. Ва бошини бир қашлаб: “Илм аҳлини яхши кўрганим учун”, – деб ортидан одатича киноя қилди:

– Агар ёмонларнинг даврасига улфат бўлсам ошиғим олчи бўларди. Лекин нариёқда (Охиратда демоқчи) улар билан ўтин бўлмей, деб ҳамиша олимларни ўзимга дўст тутдим. Бирор издиҳом уларсиз ўтмаган. Ақиқа, никоҳ, ўлим-йитим ўшалар иштирокида бўлди. Манави пошшони (Каримовни назарда тутмоқда) жазаваси тутгач, ўша олимларни биттасиниям қўймай шаҳарнинг файзини ўчириб ташлади. Мени ҳам ўшалар каби олим деб ўйладими, билмадим, олатопда мениям қамаб ташлашди. Олимлар қадами уйимдан узилмаслигига “ҳавас” қилган қўшнилар “қозонга яқин юрсанг қораси юқади” дейишдан бети жимирамади. Мана, ўша “қора”ни юқтириб сизни олдиздаааа ўтирибман “қопқора” бўлиииб, – дер экан, болахонадор қилиб шарақлаб кулди. Ва бироз жиддий тус олиб:

– Аслида, мен бир дурадгор устаман. Менга 20 йил қамоқ жазоси бериб, итнинг боласидек савалаш шарт ҳам эмас эди. Балки “иккинчи қилмагин” деб бир шапалоқ урса кифоя эди, – деб кулар экан, мен унинг соддалигидан, очиқ юзли эканидан бир турли таъсирландим. Мен ҳам бу “қора”дан уфуриб турган мусаффоликка асир бўлиб, кулгусига қўшилиб кетдим.

Эзилган қалблар бу ғурбатдаги изтироблардан чалғигиси келдими, атрофдан биродарлар аста даврага қўшила бошлади. Ва зиндон гурунги тобора жонланиб кетди. Акамиз мени гапга солиш баҳонасида:

– Ука, қачон қарасам узундан-узун хатлар ёзасиз, булар келингами, ё…? – деб, қалин лабларини қимтиб, қошларини учириб янги пайровга эшик очди. Мен уни тушуниб: “Ҳа, сездингиз ака”, – дедим.

Лекин менинг оилам катта бўлгани учун келин аянгизга дил изҳорларини ёзолмай диққатим ошади. Қўрқаманки, бу кетишда “борааа, турқинг қурсин бевафо” деб бирорта чолга тегиб кетмасайди, деб чўчиб ҳам кетаман, дея яна даврага “ўт қалади”.

Мен ҳам даврадаги эзилган кўнгилларга хушнудлик улашай деб, пайровга мувофиқ ҳазилга киришдим:

– Э ака, шунча оғир дардингиз бор экан бир оғиз айтмайсиз-а! Ахир бунинг ўз услуби ва осонгина йўли бор!

– Йўғеее?!

– Хўш, айтингчи, ҳовлингизда кимлар яшайди?

– “Маликам”, қизларим, ўғилларим, келинлар! Ва кунора аммам, холам, тоғаларим ҳам келиб ҳол сўраб кетишади. Агар муҳаббатномам кампиримга тегмай аммамнинг қўлига тушса бормииии? Нақ қиёмат бўлади-да!

– Сиз ака, аввал учрашувга келин аям келса, қулоғига уқтирасиз!

– Нима деб?

– Маликам, мен сенга кўнглимдаги ширин гапларни ҳеч ёзолмай қийналяпман. Шунинг учун бир ҳийла ўйлаб топдим. Яъни уйга хат борганда ҳаммалари бир қатор ўқигач хатимдаги амма, хола, тоға деган сўзларни ўчириб ташласенг, қолган барча маънолар фақат сенга аталган бўлади, – дейсиз.

– Яъни?

– Сиз умумий салом аликдан сўнг: …Сиз оиламизнинг файзу сайқалисиз аммажон, хонадонимиз нури сиздир тоғажон, сиз билан ҳовлимиз чароғондир холажон… деб ёзаверасиз. Келин ойим эса “амма, хола, тоға”ларни ўчириб қайта ўқигач, сизга бўлган муҳаббати янада зиёдалашади. Ҳатто умрингиз тугаб келин аямдан аввал кетиб қолсангиз ҳам бошқага тегиб кетишни хаёлигаям келтирмайдилар, – деган эдим, узун-қисқа кулгу вулқони шунақанги портладики, атрофдагилар бу суҳбатни эшитмаган бўлсалар-да, енгил табассум билан жўр бўлиб кетдилар…

Бундай хушкайфиятни исён деб штабга етказувчи хуфялар хиёнати кучайиб кетгани туфайли мени бошқа ётоққа кўчириб ташлашди. Орадан бир ойча ўтгач ўша уста акани кўриб қолдим. Қўлида йўқлама (посилька) яшиги билан штаб тарафдан келяпти. Мени кўрибоқ уни ерга қўйиб, ичини титкилаб бир қути Тошкент чойи ва бир ҳовуч конфетни қўлимга тутқазди. Ва қисқагина қилиб ҳазил қилдилар:

– Укажоним, анави хатни сиз айтгандай қилиб ёзиб юборувдим аммам роса йиғлаб ўқибдилар. Кейин манави посилькани юборибди, – дедилар. Мен ҳам ҳазилига жавобан:

– Яқинда тоға, холалардан ҳам оласиз бунақа эҳсонни, ўшанда унутмасангиз бўлди акам, – деб яна мазза қилиб кулишдик.

У акамиз  ўз аҳли аёлига яхши бўлганлари учун унинг тимсолида Пайғамбаримиз ﷺнинг ушбу ҳадисидаги яхши кишини кўргандек бўлдим:

"خيركم خيركم لأهله وأنا خيركم لأهلي"

“Сизларнинг яхшингиз ўз аҳли (аёли)га яхшиларингиздир ва Мен ўз аҳли (аёлим)га энг яхшингизман”. (Термизий ва Ибн Можа Оиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилган)

(Уста бувани эслаганим – ўша хотиралардан)

Ҳизб ут-Таҳрир Ўзбекистон матбуот бўлими аъзоси Зайниддин

13.03.2024й