ЕХҲТ ва “гендер” ҳукумат

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

2025 йил 29-30 июл кунлари Тошкент вилоятида Европада хавфсизлик ва ҳамкорлик ташкилоти (ЕХҲТ)нинг Ўзбекистондаги лойиҳалари координатори, Халқаро очиқ маълумотлар хартияси (ODC) ва Миллий статистика қўмитаси билан ҳамкорликда очиқ ва гендер маълумотларини давлат бошқарувида қўллашга қаратилган семинар ўтказди.

ЕХҲТ Американинг глобал ҳукмронлик қуроли сифатида геосиёсий манфаатларига хизмат қилувчи “юмшоқ куч” воситасидир. Болқон, Кавказ ёки Украинадаги вазиятларда ЕХҲТ миссиялари НАТОнинг сиёсий мақсадлари билан уйғунлашиб кетганини кўриш мумкин.

Тошкентдаги семинарда тилга олинган “очиқлик”, “инклюзив сиёсат” ва “гендер маълумотлари” ортида Американинг муайян мақсадлари ётганлиги ODC тадқиқотлар директори Ренато Берринонинг сўзларидан ҳам маълум: “Ўзбекистон очиқлик тамойилларига бўлган тобора ортиб бораётган содиқлигини намоён этмоқда ва ушбу семинар манфаатдор томонлар ўртасида ҳамкорлик қилиш, муаммоларни аниқлаш ҳамда очиқ ва гендер маълумотларини инклюзив ва асосланган сиёсат воситаси сифатида илгари суриш учун майдон бўлиб хизмат қилди”.

Семинарда “гендер маълумотлари” алоҳида таъкидланиши, уни сиёсий қарорлар қабул қилишда асос қилиб кўрсатилиши жамиятга ғарбча моделни татбиқ қилиш йўлини кўрсатмоқда.

1949 йилда франциялик ёзувчи Симона де Бовуар “Иккинчи жинс” номли китобида “Аёл аёл бўлиб туғилмайди, аёл қилиб тарбияланади” деган фикрни илгари сурди. Ушбу фикр “гендер” деган назарий тушунчага йўл очди. Қисқаси, бу сўзни “учинчи жинс” сифатида қабул қилиш мумкин – эркак ҳам эмас, аёл ҳам эмас. Инсон ўз жинсий шахсиятини танлаш ҳуқуқига кўра, эркак – хоҳласа аёл, аёл – хоҳласа эркак бўлиши мумкин деб ҳисобланади. Гендер назариясида жинсий ўзгартиришлар, трансгендерлик, ҳамжинслар ўртасидаги муносабатлар “гендер ва гендер” муносабати, холос. Феминистик ҳаракатлар мана шу назарияга таянади. 1880 йилда француз аёли Юбертина Оклер “La Citoyenne” газетасида “феминизм” атамасини илк бор қўллади ва эркак ҳукмронлигига қарши чиқди. Бугунги кунда феминистик ҳаракатлар “CEDAW” (Аёлларга нисбатан ҳар қандай камситишни бартараф этиш тўғрисидаги конвенция), “Gender Center”, “Women’s Rights Network” каби турли ташкилотлар орқали жаҳон миқёсида фаолият юритмоқда. Исломий юртларда турли ННТлар ва фондлар орқали “гендер тенглик”, “аёллар ҳуқуқлари маркази”, “CEDAW” каби ташкилий шаклларда намоён бўлмоқда. Бу ташаббуслар ортида Ғарб мафкурасини тарғиб қилиш ва исломий оила қадриятларини йўқ қилиш мақсади ётади.

Британия бош вазири бўлган Уилям Гладстон шундай деган эди: “Исломни йўқ қилишни истасак, аввало мусулмон аёлнинг ридосини ечтиришимиз ва уни Қуръон ўрнига қўйишимиз керак”.

Ғарб дунёси кўпинча мусулмон аёлни “зўравонлик қурбони” сифатида тасвирлаб, уни “озод қилиш” баҳонасида ўзининг қадриятларини сингдиришга уринади. Баъзилар эса, афсуски, бу алдовга учиб, Ғарб мафкуравий ҳужумининг қурбонига айланмоқда.

Шу билан бирга, “гендер” тушунчаси нафақат инсон ҳуқуқлари ва тенгликни, балки маълумотлар сиёсатини, ҳокимият ресурсларига кириш имкониятини ҳам қамраб олгани семинарда таъкидлаб ўтилди.

“Маълумотлар билан боғлиқ ишончли бошқарув тизими фақатгина технологияларга асосланмайди – у ҳамкорлик ва умумий устуворликларга таянади”, – деди ODC тадқиқотлар директори Ренато Беррино.

Очиқ маълумотлар мустамлакачи давлатлар учун геосиёсий имконият манбаидир. Давлат статистикаси ташқи кучларга бошқарув тизимининг ички механизмини тушуниш имкониятини беради.

Шу сабабли, бу семинар давлат бошқаруви соҳаларини “гендер” тушунчаси билан заҳарлаш орқали мусулмон халқининг қон-қонига сингиган исломий қадриятларини йўқ қилиш, шунингдек, жинс масаласи орқали бошқарув соҳаларидаги маълумотларга етиб бориш, ички тизимни таҳлил қилиш ва ташқи таъсирни кучайтиришга қаратилганлигини кўриш мумкин. Чунки гендер статистикаси барча соҳаларда мавжуд – таълим, соғлиқни сақлаш, иқтисодиёт, ҳатто армия ва ички ишлар тизимида ҳам. Шу маълумотлар орқали давлатнинг ички ресурслари ва бошқарув моделлари таҳлил қилинади. АҚШ бу билан Россия ва Хитойнинг минтақадаги таъсирини минималлаштириш имкониятига эга бўлишни мақсад қилади.

Демак, Америка бошчилигидаги Ғарбнинг ҳар бир ташаббуси ортида мафкуравий таъсир, геосиёсий мақсадлар ва глобал рақобатлар туради. Буларнинг барчасига муносиб ва самарали ягона жавоб – Рошид Халифалик давлатини барпо қилишдир. Чунки мана шу давлат геосиёсий кучларнинг ҳар қандай ҳужумини тийиб қўйишга ва Умматнинг туб манфаатларини ҳимоя қилишга қодир бўлган ягона давлатдир. Аллоҳ таоло айтади:

وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَلَٰكِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَا يَعْلَمُونَ

– “Ҳолбуки куч-қудрат Аллоҳники, Унинг пайғамбариники ва мўминларникидир. Лекин мунофиқлар (буни) билмаслар”. (Мунафиқун:7)

Иззатуллоҳ

11.08.2025й