Рақамлар сеҳри ва тизимли алдов ёҳуд Ўзбекистон “Информацион автократия” исканжасида
Рақамлар сеҳри ва тизимли алдов ёҳуд Ўзбекистон “Информацион автократия” исканжасида
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
2025 йил 26 декабр куни президент Шавкат Мирзиёев Олий Мажлис ва Ўзбекистон халқига йўллаган Мурожаатномасида мамлакат иқтисодиёти ҳақида баландпарвоз ва оптимистик баёнотларни илгари сурди. Давлат раҳбари ўз нутқида: “Халқаро экспертлар ва ўтказилган сўровлар аҳолининг 75 фоизи ўз молиявий ҳолати кескин яхшиланганини тасдиқлади”, дея таъкидлаб, буни ислоҳотларнинг бош натижаси сифатида тақдим этди. Шунингдек, инфляция даражаси 7,4 фоизга тушганини “жуда катта муваффақият” деб атаган президент, аҳолининг харид қобилияти ошганига исбот сифатида йил давомида 1 миллионта автомобил ва 270 мингта уй сотиб олинганини алоҳида қайд этди. Бироқ президент фаолияти ва давлат идораларининг ҳисоботлари синчиклаб ўрганилганда, бу ялтироқ рақамлар замирида замонавий сиёсий технологияларга асосланган “Информацион автократия” ёки сиёсатшунослар Сергей Гуриев ва Даниел Трейсман таърифлаган “Spin Dictatorship” (манипуляция диктатураси) механизми яширингани аён бўлади. Ушбу бошқарув услуби Ислом Каримов давридаги қўрқув ва муаммоларни мутлақ инкор қилишга асосланган “қаттиқ автократия”дан фарқ қилади. Агар эски тизимда зулм бошқарувнинг асосий пойдевори бўлган бўлса, замонавий “информацион автократлар” учун зулм “сўнгги чора”га айланган. Улар халқни қўрқитишдан кўра, маълумотларни манипуляция қилиш, статистикани бўяш ва халқни “ҳаммаси яхши бўляпти” деган сохта ижобий кайфият (Soft Power) билан бошқаришни афзал кўришади.
Мурожаатномада президент атайлаб тилга олмаган, аммо аҳоли фаровонлигининг реал асоси бўлган энг катта омил – меҳнат муҳожирларидир. Ҳар йили хориждан, айниқса Россия, Қозоғистон ва Европа давлатларидан кириб келаётган миллиардлаб долларлик маблағлар Ўзбекистондаги миллионлаб одамларнинг кундалик эҳтиёжларини таъминламоқда. Мурожаатда мақталган “1 миллионта автомобил” ва “20 миллиард долларлик кўчмас мулк бозори” аслида давлат яратган иш ўринлари ҳисобига эмас, асосан, миллионлаб муҳожирларнинг пешона тери билан топиб, уйига юбораётган маблағлар эвазига сотиб олинмоқда. Ҳукумат бу улкан молиявий оқимни ўз муваффақияти сифатида тақдим этса-да, бироқ меҳнат муҳожирларининг хориждаги ҳуқуқий ҳимоясизлиги, уларнинг оилаларидан узоқда чекаётган заҳматлари ҳақида сукут сақлашни афзал кўради. Бу “Информацион автократия”нинг энг хафли жиҳатидир, яъни муаммони (ишсизлик ва муҳожирликни) яшириш, аммо унинг натижаси бўлган пул оқимини “ички ислоҳотлар меваси” деб эълон қилиш…
Шу билан бирга, бу тизимда жисмоний зулм бутунлай йўқолган деб ўйлаш катта хатодир. Зулм шунчаки “жарроҳлик амалиёти” каби нуқтали ва кўздан яширилган шаклга кирган. Эндиликда тизим сизни уришдан кўра, биринчи навбатда ахборот хуружи орқали обрўсизлантириш ёки иқтисодий жиҳатдан (бизнесингизни тортиб олиш, банк ҳисобларини ёпиш) “ўлдиришни” афзал кўради. Агар жисмоний зулм ёки қийноқлар фош бўлиб қолса, бу ҳамиша “қуйи бўғиндаги ижрочиларнинг масъулиятсизлиги” сифатида талқин этилади. Президент эса доимо “кечиримли ва инсонпарвар” имижини сақлаб қолади. Ушбу тактика монополистлар билан бўлган муносабатда ҳам намоён бўлади. Давлат меҳнат инспекцияси йил якуни бўйича 13 минг нафар ходимнинг 159 миллиард сўмлик иш ҳақи ундирилгани ҳақида ҳисобот берса-да, “Enter Engineering” каби гигант монополистларнинг минглаб ишчилари ойлаб маошсиз қолаётгани бу статистикалардан атайлаб тушириб қолдирилган. Ҳукумат йил якунида парламент орқали 41 триллион сўмлик харажатни “яширинча” тасдиқлатиб олаётган бир пайтда, халққа “харид қобилиятингиз ошди” дейиш – масъулиятсизликнинг яна бир кўринишидир. Бундай харажатлар инфляция ва ташқи қарз орқали оддий фуқаронинг бўйнига илинган яширин занжирдир.
Ҳақиқий адолат ва инсон қадри фақатгина Пайғамбарлик манҳажи асосидаги Халифалик давлатида мавжуд бўлади. Зеро, Ислом давлати монополиянинг ҳар қандай кўринишига ва бойликнинг фақат маълум бир тўдалар қўлида йиғилиб-айланиб қолишига чек қўяди. Аллоҳ таоло Қуръони Каримда шундай дейди:
كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاءِ مِنكُمْ
– “Токи у (мол-дунё) сизлардан фақат бой-бадавлат кишилар ўртасидагина айланиб юрадиган нарса бўлиб қолмаслиги учун..”. (Ҳашр:7)
Шунингдек, Исломда раҳбар “яхши кўриниш” ёки “рейтинг” учун рақамларни манипуляция қилмайди, балки Аллоҳнинг ҳукмларини адолат билан ижро этади. Бу адолатнинг энг гўзал мисолини иккинчи халифа Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳунинг давлат ишларини қандай адолат билан юритганида кўришимиз мумкин. Бир куни Миср волийси Амр ибн Оснинг ўғли бир қибтий (насроний) билан пойга ўйнаб, мағлуб бўлгач, уни дарра билан уради ва “Мен олийжанобларнинг ўғлиман!” деб мақтанади. Бу хабар Умар (р.а.)га етганда, у волийни ва унинг ўғлини Мадинага чақиртиради. Мазлумга волийнинг ўғлини ҳамманинг олдида уришга буюради ва Амр ибн Осга қараб, тарихга муҳрланган ушбу сўзларни айтади: “Оналари озод қилиб туққан инсонларни қачондан бери қулликка сола бошладиларингиз?!”. Мана шу – ҳақиқий адолатдир!
Пайғамбарлик манҳажи асосидаги Халифалик – бу замонавий информацион манипуляцияларни парчалаб ташлайдиган, мазлумнинг ҳақини золимдан олиб берадиган ягона кучдир. Исломда раҳбарлик – омонатдир, унга алдов ва нифоқни аралаштириш эса энг оғир гуноҳдир. Расулуллоҳ ﷺ айтганларидек: “Ким бизни алдаса, у биздан эмас”.
Демак, масала илоҳий адолат мезонларига қайтишдир. Фақат шундагина инсонлар ҳукумат ҳисоботларидаги қуруқ ва жонсиз рақамларга айланиб қолмай, балки икки дунё саодатига лойиқ азиз ва мукаррам зот сифатида қадрланадилар. Халқимиз кўзини очиши ва бу “илмий” ниқоб кийган зулмдан халос бўлиши учун ўз Исломига юзланиш вақти келмадими?! Аллоҳ таоло айтади:
أَلَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَن تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ
– “Иймон келтирган зотлар учун диллари Аллоҳнинг зикрига ва нозил бўлган Ҳаққа мойил бўлиш (вақти) келмадими?!” (Ҳадид:16)
Салоҳиддин
05.01.2026й
