بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Саволга жавоб

Роя ва Ливо зикр қилинган ҳадислар

Савол: Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳи ва барокатуҳ. Аҳволларингиз яхшими, шайхимиз? Шайхимиз, бир савол бор эди: Расулуллоҳ ﷺнинг роялари ҳақида гапирилган ҳадислар қанча ва уларнинг саҳиҳлик даражаси қандай? Ижозатингиз билан, агар ривоятларни келтирсангиз, санадларининг саҳиҳлигини ҳам айтиб ўтсангиз.

Жавоб: Ва алайкум ассалом ва раҳматуллоҳи ва барокатуҳ. Ливо, Роя ва уларга нима деб ёзилгани ҳақида китобларимизда, хусусан, "Ал-Ажҳиза" китобининг 200-бетида шундай дейилган:

[Давлатнинг ливолари ва роялари бўлади. Бу Расулуллоҳ ﷺ Мадинаи Мунавварада барпо этган биринчи Ислом давлатидаги ҳолатдан истинбот қилинган (олинган). Бу қуйидагичадир:

1. Ливо ва Роя — луғавий жиҳатдан иккиси ҳам "байроқ" (алам)га қўлланади. "Қомусул-муҳит"да "р-в-й" моддасида: "…Роя — алам (байроқ), кўплиги роёт…", "л-в-й" моддасида эса: "…Ливо — алам (байроқ), кўплиги алвия…" деб келган.

Сўнгра шариат истеъмол (қўлланиш) жиҳатидан уларнинг ҳар бирига қуйидагича шаръий маъно берган:

• Ливо (اللواء): Оқ рангли бўлиб, унга қора хат билан "Ла илаҳа иллаллоҳ Муҳаммадур Расулуллоҳ" деб ёзилади. У қўшин амири ёки қўшин қўмондонига боғланади. У қўмондон турган жойнинг белгиси бўлиб, қўмондон қаерга борса, у ҳам ўша ерда бўлади. Ливонинг қўшин амирига боғланишига далил: Ибн Можа Жобир розияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадисда: "Набий ﷺ Маккага фатҳ куни кирдилар, Ливолари оқ эди". Насоий Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилишича: "У зот ﷺ Усома ибн Зайдни Румга ғазот қилиш учун қўшинга амир қилганларида, Ливони ўз қўллари билан боғладилар".
• Роя (الراية): Қора рангли бўлиб, унга оқ хат билан "Ла илаҳа иллаллоҳ Муҳаммадур Расулуллоҳ" деб ёзилади. У қўшин бўлинмалари (كتائب – катойиб, سرايا – саройо ва бошқа ҳарбий бўлинмалар) қўмондонларида бўлади. Далил: Расулуллоҳ ﷺ Хайбарда қўшин қўмондони бўлатуриб: "Эртага Рояни Аллоҳ ва Унинг Расулини яхши кўрадиган, Аллоҳ ва Расули ҳам уни яхши кўрадиган бир кишига бераман", дедилар ва уни Али розияллоҳу анҳуга бердилар (Муттафақун алайҳ). Али каррамаллоҳу важҳаҳу ўшанда қўшин ичидаги бир бўлинма ёки катибанинг қўмондони ҳисобланган. Шунингдек, Ҳорис ибн Ҳассон ал-Бакрий ҳадисида шундай дейилади: "Мадинага келдик, Расулуллоҳ ﷺ минбарда эканлар. Билол у зотнинг ҳузурларида қилич тақиб турибди. Қарасам, қора роялар турибди. Мен: «Бу роялар нима?» деб сўрадим. Улар: «Амр ибн Ос ғазотдан келди», дейишди". Демак, "қора роялар" дейилгани — қўшинда роялар кўп бўлганини англатади. Ваҳоланки, қўшин амири битта (Амр ибн Ос) бўлган. Бу эса роялар бўлинма ва катиба бошлиқларида бўлганини англатади…].

2. Юқоридагиларга қўшимча равишда, Табароний "Ал-Муъжамул-Авсат"да (1/223) ривоят қилган ҳадисни келтираман:

[224 – Аҳмад ибн Рушдин бизга ҳадис айтди, деди: Абдулғаффор ибн Довуд Абу Солиҳ ал-Ҳарроний бизга ҳадис айтди, деди: Ҳаййон ибн Убайдуллоҳ бизга ҳадис айтди, деди: Абу Мижлаз Лоҳиқ ибн Ҳумайд Ибн Аббосдан ривоят қилди: «Расулуллоҳ ﷺ нинг роялари қора, ливолари эса оқ бўлиб, унга: "Ла илаҳа иллаллоҳ Муҳаммадур Расулуллоҳ" деб ёзилган эди». Ушбу ҳадис Ибн Аббосдан фақат шу иснод билан ривоят қилинади, уни Ҳаййон ибн Убайдуллоҳ ёлғиз ривоят қилган… Ҳаййонни Ибн Ҳиббон "Ас-Сиқот"да (6/230) зикр қилган, Абу Ҳотим эса "Ал-Жарҳ ват-Таъдил"да (3/246) у ҳақда "содуқ" (ростгўй) деган…

Хуллас, ливо ва роя масаласи машҳурдир. Исломнинг аввалги даврларида роя мусулмонларга соя солиб турган ва бу ортиқча баёнга муҳтож эмас.] (Иқтибос тугади).

Умид қиламанки, бу кифоя қилади. Аллоҳ билгувчироқ ва ҳикматлироқдир.

Вассаламу алайкум ва раҳматуллоҳи ва барокатуҳ.

Биродарингиз Ато ибн Халил Абу Рошта                                   28 Шаъбон 1446ҳ

                                                                                                              16 Феврал 2026м