​Ўзбекистонни заҳарлаётган рақамли қимор ортида кимлар турибди?

​Нега Ўзбекистонда букмекерлик фаолияти қонунийлаштирилганига қарамай, ёшлар фожиаси тўхтамаяпти? Назорат органлари қаёққа қараяпти? Банклар ва Рақамли технологиялар вазирлиги нега жим?

​Сўнгги йилларда мамлак атда ўз жонига қасд қилиш ва оилавий хонавайронликлар сони ортиб бораётгани ҳеч кимга сир эмас. Лекин ҳамма айбни фақат “содда ёшлар” ёки “бепарво ота-оналар”га ағдариш — асл ҳақиқатдан кўз юмишдир. Схеманинг энг юқори чўққисида давлат идораларининг совуққонлиги ва қонунчиликдаги улкан тирқишлар турибди.

​1. Давлатнинг роли: Қонунийлаштириш фойда бердими?

​2025 йил 1 январдан Ўзбекистонда қимор ва букмекерлик фаолияти расман легаллаштирилди. Эътибор беринг, бу соҳага масъул этиб Истиқболли лойиҳалар миллий агентлиги (ИЛМА/НАПП) белгиланди. Мақсад — соҳани қатъий назоратга олиш ва яширин пул айланмасини тўхтатиш эди.

​Аммо суриштирувлар шуни кўрсатмоқдаки, тизимда иккита йирик тирқиш қолдирилган:

​Чет эл (офшор) сайтларининг тўлиқ блокланмагани: ИЛМА расмий.uz доменидаги сайтларни назорат қилади, лекин ёшлар бор-будини ютқазаётган «Aviator», «Lucky Jet» каби ўйинлар Кюрасао ёки Кипрда рўйхатдан ўтган ноқонуний .com сайтларида жойлашган. Рақамли технологиялар вазирлиги бу сайтларни блоклаш билан шуғулланади, бироқ қимор корпорациялари ҳар куни юзлаб янги “кўзгу” (зеркало) сайтларни ишга туширмоқда. Вазирликнинг блоклаш тезлиги уларнинг янги сайт очиш тезлигидан анча орқада қолмоқда.

​Ижтимоий тармоқлардаги назоратсиз реклама: Қонун бўйича қимор ўйинларини реклама қилиш қатъиян тақиқланган бўлса-да, Ўзбекистон ахборот макони (айниқса Telegram ва Instagram) букмекерлик ва яширин казино рекламалари билан тўлиб-тошган. Ички ишлар вазирлиги ва Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш агентлиги бу рекламаларни тарқатаётган маҳаллий блогерлар ва канал маъмурларига нисбатан қатъий жазо чораларини қўлламаяпти. Жарималар кулгили даражада кам, жиноий жавобгарлик эса деярли йўқ.

​2. Банк тизимининг шериклиги: “Фойда ҳаммасидан устун”

​Суриштирув давомида энг катта айбдорлардан бири — Марказий банк ва тижорат банклари эканлиги маълум бўлди. Нега банклар вояга етмаганлар ёки расмий даромади йўқ ёшларнинг миллионлаб қарз олишига кўз юммоқда?

​Тезкор фойда илинжи: Банклар ва микромолия ташкилотлари (ММТ) учун онлайн микроқарзлар — энг сердаромад соҳадир. Йиллик фоиз ставкалари баъзан 60-80% дан ошиб кетади. Улар пулнинг қиморга кетаётганини билишса-да, “баҳолаш (скоринг) тизимидан ўтди-ку” қабилида иш тутиб, кўз юмишади.

​P2P (картадан картага) ўтказмалар назоратсизлиги: Ёшлар нақд пулни ломбардга топшириб ёки банкомат орқали картага киритиб, қимор сайтларига P2P тизими орқали ўтказишади. Марказий банк жисмоний шахслар ўртасидаги шубҳали пул айланмаларини (масалан, бир кунда талабанинг картасига миллионлаб пул тушиб, дарҳол номаълум шахсларга чиқиб кетишини) автоматик блоклаш тизимини ҳали ҳануз тўлиқ йўлга қўймаган. Тўлов тизимлари (Click, Payme ва ҳ.к.) эса ўз комиссиясини олиш билан банд.

​3. Нотариат ва Ички ишлар: Судхўрлар қандай ҳимояланган?

​Энг даҳшатли схема — маҳаллий судхўрларнинг қонун билан ҳимояланганидадир. Суриштирувимиз очиб берган занжир қуйидагича:

​Қонунни айланиб ўтиш: Ўзбекистон қонунчилигида фоизга пул бериш (судхўрлик) тақиқланган ва Жиноят кодексининг тегишли моддалари билан жазоланади. Лекин судхўрлар нотариусга бориб, қарздор билан “қарз шартномаси” эмас, балки уй ёки машинани сотиш (олди-сотди) шартномасини тузади.

​Нотариусларнинг “кўрлиги”: Нотариуслар асл вазиятни — бу ерда қарз эвазига мулк гаровга олинаётгани ёки тортиб олинаётганини кўриб, билиб туришса-да, ҳужжатни расмийлаштириб беришади. Чунки қоғозда ҳаммаси “қонуний”.

​Ички ишларнинг сустлиги: Ота-оналар фирибгарлик ва таҳдид бўйича Ички ишлар органларига мурожаат қилганда, улардан кўпинча: “Бу фуқаролик-ҳуқуқий муносабат, қўлларингизда нотариал ҳужжат бор, судга боринглар” деган жавобни олишади. Бу эса жиноий гуруҳларга тўлиқ эркинлик беради.

​4. Ота-оналар ва фуқаролар учун реал хавфсизлик чоралари.

​(Қуруқ чақириқ эмас, амалий қўлланма)

​Агар фарзандингиз ёки яқинингиз бу ботқоққа ботган бўлса, шунчаки уришиш ёки телефонини олиб қўйиш фойда бермайди. Қуйидаги қонуний ва техник ҳаракатларни зудлик билан амалга ошириш шарт:

​Техник ҳимоя:

​Банк иловаларида кучайтирилган ҳимоя (Face-ID + СМС код): Банк иловаларингизга фақат юз танишни эмас, балки қўшимча СМС ёки махсус парол тизимини қўйинг. Бола сиз ухлаётганингизда юзингизга телефон тутиб, иловани оча олмасин.

​Кредит олишни тақиқлаш: Исталган фуқаро Ягона интерактив давлат хизматлари портали (my.gov.uz) орқали “Кредит олишни ихтиёрий тақиқлаш” хизматини ёқиб қўйиши мумкин. Буни ўзингиз ва 18 ёшдан ошган фарзандларингиз учун фаоллаштиринг. Шунда ҳеч қайси банк ёки ММТ сизнинг номингизга онлайн кредит расмийлаштира олмайди.

​Ҳуқуқий ҳимоя:

​Муомала лаёқатини чеклаш: Агар фарзандингиз 18 ёшдан ошган бўлса ва қиморга сурункали берилган бўлса, зудлик билан фуқаролик судига мурожаат қилиб, унинг муомала лаёқатини чеклаш ҳақида қарор чиқартиринг. Шундан сўнг у ИЛМАнинг Ягона реестрига (қора рўйхатга) тушади ва Ўзбекистондаги бирорта қонуний сайт унга пул тикишга йўл қўймайди.

​Нотариал ҳужжатларни судда бекор қилиш: Агар судхўрлар фарзандингизни алдаб, уй ёки машинани олди-сотди қилиб олган бўлса, дарҳол судга “Битимни ҳақиқий эмас деб топиш” (Фуқаролик кодексининг 123-моддаси — алдаш, таҳдид ёки оғир ҳолатлардан фойдаланиб тузилган битим) бўйича даъво аризаси киритинг. Бу мулкни сақлаб қолишнинг ягона йўлидир.

​Тезкор ечимми ёки асл нажот?

​Албатта, юқорида келтирилган чоралар шунчаки вақтинчалик ҳимоя йўриқлари бўлиб, улар муаммони илдизи билан ҳал қила олмайди. Модомики, устимиздан фақатгина моддий манфаат ва фойдани биринчи ўринга қўювчи, инсон қадрини пул билан ўлчовчи капиталистик тизим ҳукмронлик қилар экан, мулкларимиз ва келажагимиз тўлиқ ҳимояланмайди.

​Асл нажот ва инсоннинг барча ҳақ-ҳуқуқлари, мулкларининг ҳақиқий ҳимояси фақатгина Ислом шариатида мужассамдир. Исломда инсоннинг жони, қони, обрўси ва энг муҳими — ҳалол меҳнат билан топган мулки муқаддас ва дахлсиз деб эълон қилинган. Шариатга зид тарзда, бировнинг мулкини ноҳақ йўллар, фирибгарлик, судхўрлик ва қимор орқали ўзлаштиришга асло йўл қўйилмайди. Қимор — бу шунчаки ўйин эмас, балки жамиятни ичидан емирувчи, оилаларни барбод қилувчи шайтоний амал ва улкан гуноҳдир. Бу йўл билан топилган ҳар қандай маблағ ҳаромдир ва у ўз эгасига дарҳол қайтарилиши шарт.

​Аллоҳ таоло Қуръони Каримда қиморнинг асл моҳиятини очиб бериб, мўминларни ундан қатъий қайтарган:

​يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْأَنصَابُ وَالْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِّنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

​”Эй иймон келтирганлар! Албатта, хамр (маст қилувчи ичимлик), қимор, бутлар ва (фол очадиган) чўплар шайтоннинг амалидан бўлган нажосатдир. Бас, ундан узоқ бўлинг, шоядки нажот топсангиз”. (Моида:90)

Абдуллоҳ

28.06.2026