Хабар ва изоҳ

Имом Бухорий ҳаёт бўлганида сизнинг бу фисқ-фасодингизга сукут қилган бўлармиди?!

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Хабар: 2026 йил 7-11 июль кунлари Тошкент, Самарқанд ва Термиз шаҳарларида ўтказилаётган Халқаро ислом цивилизацияси форуми доирасида 9 июль куни Самарқандда Имом Бухорий ёдгорлик мажмуасида «Имом Бухорийнинг “Ал-Жомиъ ас-Саҳиҳ” асари – Уммат китоби» мавзусида халқаро конференция бўлиб ўтди. Унда 50 дан ортиқ мамлакатдан уламолар, Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Нуриддин Холиқназар, шунингдек, Макка шаҳридаги “Масжид ал-Ҳаром” масжиди Бош имоми Шайх Солиҳ бин Абдуллоҳ бин Ҳумайд, ICESCO Бош директори Салим ал-Малик, каби бир қатор нуфузли шахслар нутқ сўзладилар.

Изоҳ: Имом Бухорий мусулмонлар наздида фақат тарихий шахс эмас. У Расулуллоҳ ﷺ суннатини энг ишончли тарзда сақлаб қолган Ислом олимларидан биридир. Шунингдек, ҳозирги Ўзбекистон ҳудудидан юзлаб буюк алломалар етишиб чиққан… 

Жумладан, ҳадис илмидан машҳур имом Термизий, тафсир олими Аз-Замаҳшарий, алгебра асосчиси Ал-Хоразмий, Имом Мотуридий – аҳли сунна вал жамоанинг мотуридия ақида мактаби асосчиси, Бурҳониддин Марғиноний ва бошқа кўплаб забардаст олимлар етишиб чиққан.

Хўп, бу каби форумларнинг асосий вазифаси нима? Ҳақиқатдан ҳам исломий илм-маърифатни ривожлантириш ва илм тарқатишми? Ёки Ўзбекистоннинг халқаро маданий имижини мустаҳкамлашми? Эҳтимол, ҳар иккиси ҳамдир. Шу фикрларга бир назар соламиз.

Сўнгги йилларда Ўзбекистон расмий диний сиёсатида “мўътадил ислом”, “бағрикенглик”, “маърифатли ислом” каби тушунчалар тез-тез қўлланилади. Шу сабабли айрим нотиқлар ўз чиқишларида “васатия” ёки шунга ўхшаш Исломга ёт бўлган тушунчаларни ҳам атайин халқ орасида тарқатмоқдалар. Лекин диний мерос ҳақидаги тантанали йиғинлар билан жамиятдаги воқелик ўртасидаги фарқ жуда катта.

Агар Имом Бухорийнинг “Ал-Жомиъ ас-Саҳиҳ” асари “Уммат китоби” деб эътироф этилса, нега ундаги ахлоқий ва ҳуқуқий таълимотлар давлат сиёсатини муҳокама қилишда умуман тилга олинмайди? Нега унинг мероси асосан тарихий ва маданий бойлик сифатида тақдим этилади-ю, ижтимоий муаммолар адолатли кўтарилмайди?

Агар уларнинг меросига ҳурмат ҳақиқий бўлса, бу ҳурмат китоб муқовасида ва бинолар ҳашаматида эмас, балки инсонлар ҳаётида жамият қонунларини тартиблашда кўриниши керак эмасми?! Ахир Ислом фақат китобларда ўқилиш ёки форумларда мақталиш учун эмас, балки у инсонлар ҳаётини ўзининг адолатли қонунлари билан тартибга соладиган Оламлар Роббиси нозил қилган динку…?!

Таъкидлаш лозимки, аҳолисининг 95%ини мусулмонлар ташкил қиладиган бугунги Ўзбекистонда вояга етмаганларга диний таълим таъқиқланган. Президент администрацияси Диний-маърифий масалалар бўйича департаменти раҳбари Музаффар Комиловнинг маълум қилишича, Ўзбекистонда 18 ёшгача бўлганлар учун диний таълим олиш имкониятини кенгайтириш масаласи энди ўрганилаётган эмиш…!? Унинг сўзларига кўра, ҳозирда амалдаги чекловларнинг сабаблари таҳлил қилиниб, қонунчиликка ўзгартиш киритиш зарурати баҳоланмоқда. Шу билан бирга, ҳар қандай қарор жамият ва оилалар тайёрлиги ҳисобга олинган ҳолда, босқичма-босқич қабул қилиниши таъкидланди…

Шу йилнинг июн ва июл ойларида пиво фестиваллари ва бошқа “кўнгилочар” тадбирлар ташкил этилди. Ёшлар учун қимор соҳаси кенгайди, турли платформалар оммалашди, кредит ва фоизли молиявий хизматлар реклама қилиниши кучайди. Бундай бузуқликлар бир неча йил давомида атайин жамиятда уюштириб келинмоқда. Қувонарли ери шуки, бу ҳодисаларнинг ҳар бири юртимиз мусулмонлари ўртасида кенг баҳс-мунозараларга сабаб бўлди. Аммо шу масалалар бўйича расмий диний муассасаларининг бирортаси томонидан очиқ ва кескин тарзда ҳукуматни бу борадаги сиёсатини танқид қилиб чиқишлар кузатилмади.

Бу ерда табиий савол туғилади: Уламолар сукутининг сабаби нима? Ўзбекистондаги расмий уламоларнинг жамиятдаги фасоднинг тарқалишига сукут сақлашларининг сабаби эҳтиёткорликми? Давлат сиёсатига мослашишми? Ёки диний идора ходимларини давлатдан шахсий қўрқувими? Қарийб уч йилдан буён Ғазо аҳлини бузғунчи яҳудий вужуди тарафидан қатлиом қилинишига сукут сақлаб келишлари ва Ўзбекистон мусулмонлари Уммат билан бирга эканлигини намоён этмасликларига асосий сабаб нима?

Наҳотки, ўша форумларнинг ташаббускорлари илм омонат эканини унутган бўлсалар?! Илмни яшириш, шахсий манфаатлар учун уни ўзгартиришга уриниш ёки қўрқув сабабли ҳақни айтмаслик оғир масъулият эканини билишмасмикин булар?!

Жамият маънавиятига таҳдид соладиган иллатлар пайдо бўлганда, ҳақни тушунтириш ва яхшиликка чақириш барча мусулмонларнинг вазифасидир. Зеро, амри маъруф ва наҳий мункар фақат оддий тавсия эмас, балки умматнинг ҳаётини асраб турадиган устунлардан биридир. Авваламбор уламоларнинг ўзи пешқадамлардан бўлиб, жамиятни фасоддан қайтариши лозим.

Совет даврида диний таълим қаттиқ чекланди. Кўплаб мадрасалар ёпилди, диний китоблар мусодара қилинди, уламолар таъқиб қилинди ёки фаолиятига буткул чек қўйилди. Бу ҳолат собиқ президент Каримов даврида кескин авж олди ва унинг қаттол режими ўн минглаган холис мусулмонларни қамоқларга тиқиб, уларга адолатсиз жазолар берди ва минглаган кишиларни қийноқлар ичида шаҳид қилди. Айримлари, мана қарийб чорак аср ўтяптики, ҳануз золимлар қамоқхоналарида қолиб кетмоқда. Уларни озод қилиш вақти келмадими?!

Каримовнинг Исломга адовати жуда кучли эди, у минглаган масжидларни ёпиб, уларнинг баъзиларини кўнгилочар фасодхоналарга айлантирган бўлса, баъзиларини аҳолига ё яшаш манзили ёки иш маскани қилиб берди. Уларнинг аксари ҳали ҳам ёпиқ ва хароба  ҳолда сақланиб келмоқда. Буларнинг барчасидан ҳашаматли бинолару дабдабали форумлар уюштираётган диний идоранинг хабари бор, албатта!  Аллоҳ таоло айтади:

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَسَاجِدَ اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَسَعَىٰ فِي خَرَابِهَا

– “Аллоҳнинг масжидларида Унинг номи зикр қилинишига тўсқинлик қилган ва уларни вайрон қилишга (ёки хароб бўлишига) интилган кимсадан ҳам золимроқ ким бор?!” (Бақара:114)

Нега бу юртда яна Имом Бухорий даражасидаги мужаддид муҳаддис, Имом Мотуридий ёки Марғиноний каби фақиҳлар етишиб чиқмаяпти? Агар ўзбек ҳукумати ҳақиқатдан Исломнинг ривожини, забардаст олимларнинг етишиб чиқишини истаса, фақат уларнинг номини улуғлаш билан чекланмаслиги керак. Аксинча, таълим системасини бутунлай ўзгартириши ва ҳақиқий Исломни ҳаётга қайтариш учун фаолият олиб бораётганларга йўл бериши лозим бўлади.

Албатта, биз Ҳизб ут-Таҳрир йигитлари Ўзбекистон халқига ва, шунингдек, Марказий Осиё мусулмонларига куфр тузуми бўлмиш демократия зулматидан Ислом нурига олиб чиқувчи йўлни аниқ-равшан баён қилиб келамиз ва ўз фаолиятимизда фақат фикрий ва сиёсий курашга чекланамиз! Ўзбек режими бизни “терроризм” ёки “эстремизм”да айблаб, ўзи учун душман қилиб олиши жуда катта сиёсий хатодир. Аксинча  режим Исломга, уни ўрганишга ва, хусусан, сиёсий исломий фаолиятга тўсқинлик қилишни бас қилса, албатта, бу билан Ўзбекистон аҳолисини уйғониши ва фикрий юксалиши учун йўл очган бўлади! Зеро, ҳар қандай тараққиётнинг пойдевори бу – фикрий юксалишдир!

Ислом абу Халил – Ўзбекистон

Ҳизб ут-Таҳрир Марказий матбуот бўлими радиоси учун махсус