Бизнинг давримизда Аллоҳ нозил қилган ҳукмлар билан бошқариш — баландпарвоз шиорми ёки амалга ошириш мумкин бўлган лойиҳами? 

Аллоҳ нозил қилган ҳукмлар билан бошқариш — исломий жамоатлар томонидан фақат истеъмол учун, ҳис-туйғуларни жунбушга келтириш ва атрофига тарафдорларни тўплаш мақсадида кўтариладиган шиорми ёки амалда татбиқ этиш мумкин бўлган амалий лойиҳами?

Аллоҳ нозил қилган ҳукмлар билан бошқариш — барча таркибий қисмлари мукаммал бўлган яхлит лойиҳанинг куллий фикратидир. У ақидаси, конституцияси ва низомлари — иқтисодий, ижтимоий, хавфсизлик, таълим, сиёсий, суд-ҳуқуқ ҳамда идоралар жиҳатидан аниқ ва батафсил баён қилинган. Бу инсон ақлининг маҳсули эмас, балки Пайғамбаримиз ﷺга нозил қилинган ва у зот бутун инсониятга етказишлари учун юборилган илоҳий ақида ва ҳукмлардир. Уларни ўз зиммасига олиш, уларга мувофиқ амал қилиш ва амалий ҳаётга татбиқ этиш, шунингдек, мўминлар воситасида уларни моддий лойиҳа — пайғамбарлик минҳожи асосидаги Халифалик тимсолида гавдалантириш лозим. Аллоҳ таолонинг қуйидаги сўзи бунга далилдир:

﴿هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَىٰ وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ﴾

«У мушриклар хоҳламасалар-да, Ўз пайғамбарини ҳидоят ва ҳақ дин билан барча динлардан устун қилиш учун юборган Зотдир». (Тавба сураси, 33-оят).

Мана шу йўл уларнинг Аллоҳ ҳузурига бориб, Унинг олдида ҳисоб берадиган кунларида зиммаларидан масъулиятни соқит қилади. Зеро, ўша кунда улардан ҳеч нарса яширин қолмайди.

Аллоҳ нозил қилган ҳукмлар билан бошқариш — фикрат ҳамда тариқатдир. Фикратнинг ушбу икки рукни мукаммал лойиҳа бўлмаса, бўш шиор бўлиши мумкин эмас. Буюк Расул ﷺ Катта Ақаба байъатидан кейин айнан шу ишни амалга оширдилар. У зот билан ансорлар ўртасида байъат тузилгач, ушбу лойиҳа Мадинаи Мунавварада воқеликда гавдаланди. Кейин бу тузум у зотнинг улуғ саҳобаларига ўтди ва Рошид Халифалик деб номланди. Шундан сўнг у зўравон подшоҳликка айланди. Ниҳоят, 1924 йилда жиноятчи Мустафо Камол ва унинг араб ҳамда турк хоинлари томонидан бекор қилинди. Аллоҳ уларга муносиб жазосини берсин!

Ушбу лойиҳа қарийб ўн уч аср давомида ҳаётда ўз ифодасини топди. У нафақат мусулмонлар, балки бутун инсоният яшаб ўтган энг яхши ва гўзал даврни юзага келтирди. Чунки унда адолатли ва ҳақиқий ҳокимият тушунчаси гавдаланган эди: Аллоҳнинг ҳукмлари олдида ҳукмдор ҳам, ҳукм остидаги инсон ҳам, мусулмон ҳам, зиммий ҳам тенг эди.

Бу шиор мазмунсиз эмас ва фақат ташкилий манфаат ёки моддий фойда кўзлаш учун кўтарилмайди. Унинг маъносини англамасдан, моҳиятини тасаввур қилмасдан кўтарганлар учунгина у шундай бўлиши мумкин. Ёки унинг насслари ва ҳукмларини тушунишга қийналадиганлар учун ҳам бу фикратни англаш мушкулдир. Исломий жамоатлар айнан шу хатога йўл қўйдилар: улар воқеликни тафаккур манбаига ва тафаккур учун қатъий чегарага айлантирдилар. Исломнинг кенг уфқларига юзланиш ўрнига, воқелик уларни ўз ҳукмига олди. Натижада улар ўзлари асирига айланган воқеликка мослашиш учун шаръий нассларни чеклашга ёки уларнинг маъносини буриб талқин қилишга киришдилар.

Бу тузоққа фақат жамоатларгина тушгани йўқ. Ўтган аср давомида мусулмон уламоларининг кўпчилиги, ҳатто аксар қисми ҳам шу тузоққа асир бўлди. Бу Пайғамбаримиз ﷺнинг қуйидаги сўзларини тасдиқлайди:

«فَوَاللَّهِ مَا الْفَقْرَ أَخْشَى عَلَيْكُمْ، وَلَكِنِّي أَخْشَى أَنْ تُبْسَطَ عَلَيْكُمْ الدُّنْيَا كَمَا بُسِطَتْ عَلَى مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ، فَتَنَافَسُوهَا كَمَا تَنَافَسُوهَا، وَتُهْلِكَكُمْ كَمَا أَهْلَكَتْهُمْ»

«Аллоҳга қасамки, мен сизлар учун камбағалликдан қўрқмайман. Аммо сизларга дунё худди сизлардан олдингиларга кенг қилиб берилганидек кенг қилиб берилишидан, сизлар ҳам улар дунё учун рақобатлашганларидек рақобатлашишингиздан ва у сизларни ҳам уларни ҳалок қилганидек ҳалок этишидан қўрқаман».

Яъни, сизлар ҳам ўзингиздан олдингилар қилганидек, шаръий насслар ва ҳукмларни ўз манфаатингизга мослаштириб талқин қиласиз ва шу сабабли ҳалокатга юз тутасиз.

Шунинг учун шайх Тақийюддин Набаҳоний раҳимаҳуллоҳ ушбу буюк фикратни амалга оширишга киришди ва уни Исломий давлат лойиҳаси шаклида гавдалантирди. Бу давлат Уммат ва бутун инсоният учун одамлар, дарахтлар ва тошларни ҳам ўз домига тортаётган, инсон фитратини вайрон қилаётган авж олган тартибсизликдан нажот кемасидир. Аллоҳ субҳанаҳу бундай бузғунчиликдан қуйидаги сўзи билан огоҳлантирган:

﴿وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا﴾

«Ер юзида у ислоҳ қилинганидан кейин бузғунчилик қилманглар». (Аъроф сураси, 56-оят).

Агар Халифалик бўлмаса, бутун инсоният сизларга қарши  чорва моллари ўз емига тўпланганидек тўпланади. Уммат бошига қоронғи тун парчалари каби фитналар ёпирилади. Ўшанда мўмин уларнинг ҳақиқатини ёлғондан ажрата олмай, ҳайрон бўлиб қолади: кечқурун мўмин бўлиб тонг оттирса, кофирга айланади; тонгда мўмин бўлиб, кеч кирса, кофир бўлиб қолади.

Бу улуғ шайх ана шу улкан мусибат ва қоп-қоронғи зулматни чуқур ўрганишга, тафаккур қилишга киришди. Бу зулмат шундай эдики, инсон қўлини чиқарса ҳам, уни кўра олмасди. Шундай экан, зулматдан нурга олиб чиқадиган йўл борми?

Ниҳоят, Аллоҳ унга шуни англатдики, барча мусибат ва балоларнинг сабаби Халифаликнинг йўқлигидир. Ундан бошқа нажоткор ҳам, чиқиш йўли ҳам, ечим ҳам йўқ. Ягона йўл — пайғамбарлик минҳожи асосидаги Халифаликнинг қайтиши.

Ана шу ерда унинг Қуръони Карим, Пайғамбаримиз ﷺнинг покиза суннатлари ва у зотнинг 23 йил давомида Макка ва Мадина босқичларида кечган сийратларини чуқур ўрганиш орқали Халифаликни тасвирлашдаги ижоди ва тафаккури намоён бўлди. Зеро, айнан шу даврда Исломий давлат барпо этилди. У Арабистон яримороли устидан жоҳилият пардасини сидириб ташлади, сўнг дунёнинг бошқа ўлкаларида ҳам тоғутлик даврини барҳам топтириш учун йўлга чиқди.

Саҳобалар розияллоҳу анҳум Халифалик асосларини ер юзида амалий равишда мустаҳкамладилар. Улар фикрат ва унинг тариқатини тушунишни Форс қўшини қўмондони Рустамга Рабъий ибн Омир розияллоҳу анҳу айтган бир жумла билан ифодаладилар:

«Аллоҳ бизни бандаларнинг бандаларга ибодат қилишидан Аллоҳга ибодат қилишга, дунёнинг торлигидан унинг кенглигига, динларнинг зулмидан Ислом адолатига олиб чиқиш учун юборди». 

Шу тариқа Исломий давлатнинг умумий ва хусусий жиҳатлари Аллоҳнинг Китоби ва Пайғамбарининг ﷺ суннатидан истинбот қилинган шаръий ҳукмларга асосланган ёзма лойиҳа ва китобларда гавдалантирилди. Ушбу китоблар билан танишган киши уларда умид қилинган Халифалик ва ваъда қилинган мақсаднинг энг гўзал ва мукаммал суратини кўради.

Шундай экан, зиммасидаги масъулиятдан халос бўлиш ва бу ишни амалга ошириш йўлида ҳаракат қилаётган кишининг Аллоҳ субҳанаҳу ва таоло ҳузурида нажот топишига сабаб бўладиган ушбу мақсад сари интилинг, эй мусулмонлар!

Бу иш, шубҳасиз, амалга ошади. Унинг рўёбга чиқишига фақат нифоқи маълум бўлган мунофиқ, куфрига ғарқ бўлган кофир ёки ўзганинг дунёвий манфаатидан фойда кўриб, ўз дини ва охиратини сотган киши тўсқинлик қилади.

Аллоҳим! Биз Сенинг розилигингга эришган ҳолда ҳузурингга қайтгунимизга қадар бизни ушбу ишга хизмат қилдиргин. Нафсимизнинг ёмонликлари ва шайтоннинг васвасаларидан бизни асрагин. Ўлимимизга қадар бу йўлда собитқадам бўлишни насиб этгин.

Зеро, содиқ ва масдуқ Пайғамбар ﷺ бу ишнинг муқаррар содир бўлишини хабар берганлар:

«ثُمَّ تَكُونُ خِلَافَةً عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ»

«Сўнг набувват минҳожи асосидаги Халифалик бўлади».

Биз унинг дастлабки аломатлари ва замони яқинлашаётганини билдирувчи нишонасини кўриб, ҳис қилмоқдамиз. Улар очиқ-ойдин намоён бўлмоқда ва уларда ҳеч қандай шубҳа йўқ. Жумладан, капитализмнинг қулаши ва заифлашиши, Ғарб халқларининг ўзлари эътиқод қилиб келган мафкура билан тўқнашуви шулар жумласидандир. Ҳатто капитализм ва динни ҳаётдан ажратиш мабдаси ҳимоячилари бўлган ҳукмдорлар ўз динларининг матнларига мурожаат қилишга журъат этмоқдалар ва янги салиб юришлари бошланганини эълон қилмоқдалар.

Бу эса уларнинг ўнлаб йиллар давомида эътиқод қилиб, унинг йўлида курашган мафкураларидан воз кечаётганларини англатади. Улар халқларни ҳам шу мафкура ва унинг сақофатини қабул қилишга мажбурлаган эдилар. Демак, бу ҳукмдорлар ўзларига вайронагарчилик, фасод ва ер юзида бузғунчилик келтирган мафкурага қарши бош кўтармоқдалар.

Шунинг учун бу ҳолатлар тилдан беихтиёр чиқиб кетган сўзлар ёки қасддан айтилмаган гаплар эмас. Балки улар қалбларида яширган ва ичларида сақлаётган нарсаларни ошкор қилмоқда.

Улар буни узоқ деб биладилар, биз эса яқин деб биламиз. Ахир тонг яқин эмасми?!

Аллоҳнинг изни билан Халифалик тонги икки камон оралиғича ёки ундан ҳам яқинлашди, иншааллоҳ. Унинг гувоҳларидан бўлишни умид қиламиз.

Устоз Солим Абу Субайтан

Роя газетасининг 2026 йил 28 октябр чоршанба кунги 623-сонидан