​Яширин назорат ёки жосус дастур: ​Ўзбекистонда фуқаролар телефонига мажбуран ўрнатилаётган номаълум APK ортида нима яширинган?

 ​بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

​Тасаввур қилинг: кўчада кетяпсиз ёки университетга киришда ходимлар сизни тўхтатиб, телефонингизни сўрайди ва розилигингизсиз унга номаълум бир файлни ўрнатиб беради. «Йўқ» дейишга ҳаққингиз йўқ — қарши чиқсангиз «муаммога қоласиз». Хўш, хавфсизлик ниқоби остида шахсий ҳаётимизга бу қадар қўпол равишда бостириб киришга ким ҳуқуқ берди?

​Сўнгги кунларда Ўзбекистон кўчалари, бозорлари, университет ва мактаб даргоҳлари чинакам рақамли «рейд» майдонига айланди. Ички ишлар ва Миллий гвардия ходимлари одамларни тўхтатиб, телефонини ковлаётгани, маҳалла телеграм каналларидан тортиб то ҳатто масжидларгача «фалон иловани мажбуран ўрнатинг» деган чақириқлар янграётгани бугун кўпчиликнинг ҳақли эътирозига сабаб бўлмоқда. Аввалига ихтиёрий тарғиб қилинган бу иш, одамларнинг соғлом ақли қаршилик қилгач, энди очиқдан-очиқ мажбурлов, босим ва таҳдид билан амалга оширилмоқда.

​Расмийлар буни «фуқароларни кибержиноятлардан асраяпмиз» деган чиройли шиор билан оқлашга уринишмоқда. Лекин очиқ айтиш керак: асл муаммо ва энг даҳшатли хавфнинг ўзи мана шу «ҳимоя» ниқоби остида яширинган!

​1. Қонунийликка соя: Бу кимнинг ташаббуси?

​Дастлабки таҳлиллар шуни кўрсатмоқдаки, бу борада Вазирлар Маҳкамаси, Ички ишлар вазирлиги ёки бошқа масъул давлат идораларининг ҳеч қандай расмий қарори, фармойиши ёки оммавий эълони мавжуд эмас. Ҳеч бир қонунда фуқароларнинг шахсий телефонига ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари томонидан бирор дастур ўрнатиш мажбурияти белгиланмаган.

​⚠️ Диққат! Давлат органи номи билан шахсий телефонингизга ўрнатилаётган бу илова давлатники эмас — у хусусий шахс (Ислом Бахтиёров) томонидан яратилган мустақил дастур! Давлат номидан номаълум хусусий утилитани мажбурлаб ўрнаттириш — очиқдан-очиқ қонунбузарликдир.

​Реал таҳдидлар: Илова сездирмасдан нималар қила олади?

​Илова ўрнатилгандан сўнг сўрайдиган рухсатлар оддий фуқаро тасаввур қила олмайдиган даражада даҳшатли оқибатларни келтириб чиқаради:

​Банк ҳисоб рақамларининг очиқ қолиши: Илова сўрайдиган Accessibility Service (Махсус имкониятлар) рухсати орқали у телефонда қайси банк иловаси (Халқ Банки, Капиталбанк, Ипак Йўли, Uzum Bank ва ҳ.к.) очилганини ва унга қандай PIN-код ёки SMS-код киритилаётганини экрандан ўқиб олиши мумкин. Бу энг хавфли банк троянлари ва жосус вируслар қўллайдиган усул ҳисобланади.​

Шахсий ҳаётнинг фош бўлиши: MANAGE_EXTERNAL_STORAGE ҳуқуқи орқали телефондаги барча шахсий суратлар, видеолар, оилавий архив ва махфий ёзишмалар ишлаб чиқувчининг серверларига яширинча юборилиши мумкин.​

Тўлиқ масофавий бошқарув: Бундай ҳуқуқлар берилган қурилма эгаси ўз телефонини ўзи бошқараётганига ишонади, аммо аслида четдан туриб қурилманинг маълумотлари ўғирланиши ёки блокланиши ҳеч гап эмас.​

🛡 Иловани ўрнатганлар ва уни очиб ишга туширганлар учун амалий ечимлар:

​Агар сиз ҳам босим остида ёки билмасдан бу иловани телефонингизга ўрнатиб, рўйхатдан ўтган ва рухсатларни ёққан бўлсангиз, дарҳол қуйидаги чораларни кўринг:

​Рухсатларни қўлда ўчиринг: Телефоннинг «Созламалар» (Настройки) > «Махсус имкониятлар» (Accessibility) ҳамда «Иловалар» бўлимига кириб, «APK Qo’riqchi» иловасига берилган барча рухсатларни (Махсус имкониятлар, Фонда ишлаш, Барча файлларга кириш) тўлиқ ўчиринг (деактивация қилинг).

​Иловани ўчириб ташланг: Шундан сўнг иловани қурилмангиздан батафсил ўчириб ташланг (Uninstall).

​Молиявий хавфсизликни таъминланг: Агар иловага банк карталарингиз боғлиқ бўлган бўлса ёки уларнинг маълумотлари киритилган бўлса, хавфсизлик мақсадида дарҳол барча банк карталарингизни блокланг ва янги карта очинг.

​Тўлиқ тозалаш (Factory Reset): Агар телефонингиз ўзини шубҳали тутса ёки кўнглингиз хотиржам бўлмаса, муҳим маълумотларни (расмлар, контактлар) бошқа қурилмага кўчириб олиб, телефонингизни Завод созламаларига қайтаринг (Сброс до заводских настроек). Бу илованинг барча изларини бутунлай йўқ қилади.​

Хулоса ўрнида: Ўз қўлимиз билан ўз уйимизга ўт қўяётганимизни қачон тушунамиз?

​يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مَّنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ ۖ وَلَا تَجَسَّسُوا…

​– “Эй имон келтирганлар! Кўп гумонлардан четда бўлинглар, чунки баъзи гумонлар гуноҳдир. Жосуслик қилманглар…”. (Ҳужурот:12)​

Дарҳақиқат, диний мезонлар ҳар доим чегарани кўрсатиб туради. Аммо бу ерда гап фақатгина дин ёки қонун ҳақида эмас, соғлом ақл ва оддий мантиқ ҳақида ҳам кетмоқда. Ўйлаб қаранг: кўчада, университет ёки мактабда одамларни тўхтатиб, уларнинг телефонига бу шубҳали иловани мажбурлаб ўрнатаётганлар кимлар? Ўзимизнинг болалар, маҳалладошлар, ҳуқуқни муҳофаза қилиш ходимлари, ўқитувчилар…

​Хўш, улар шуни ўйлаяптими — эртага ўша илова уларнинг ўзларининг, ота-оналарининг, аёллари ва фарзандларининг ҳам телефонларига ўрнатилади-ку! Биргина буйруқ ёки юқорига бериладиган сохта ҳисобот учун ўз яқинларининг шахсий ҳаётини, оилавий сирларини, топган-тутганини бирор номаълум шахснинг (Ислом Бахтиёров каби мустақил “разработчик”ларнинг) серверларига очиб бериш — бу нафақат бошқаларга, балки ўз оиласига душманлик қилиш, ўз қўли билан ўз уйига ўт қўйиш эмасми…?!

​Ҳеч ким четдан келиб бизни пойлаётгани йўқ. Афсус ва минг афсуски, бугун кимдир рақамли назорат ўрнатиш ёки қандайдир манфаат йўлида оддий ходимларни «қурол» қилиб ишлатяпти, улар эса бунинг оқибати нақадар хавфли эканини англаб етмасдан, ўз халқига, ўз яқинларига қарши бормоқдалар.​

Дунё ва охиратини куйдириб, бировнинг манфаати учун ўзи ва яқинларининг хавфсизлигини хавф остига қўйишдан ортиқ аҳмоқлик борми?

​Эртага кеч бўлиши мумкин. Ҳушёр тортинг! Кимнинг топшириғини бажараётганингизга, кимнинг манфаатига хизмат қилаётганингизга бир назар солинг, аввало ўзингизнинг, оилангизнинг ва халқингизнинг рақамли хавфсизлигини ўйланг. Шахсий ҳудудингизга қўл солишларига йўл қўйманг!

Муҳиддин

30.10.2026й