Америка, Хитой ва Россия: Шэньчжэнь учрашуви ортидаги стратегик кураш

Америка, Хитой ва Россия:
Шэньчжэнь учрашуви ортидаги стратегик кураш
Америка Хитой билан рақобатни тўхтатаётгани йўқ. Аксинча, Вашингтон Пекиннинг кучайишини ўз назоратида ушлаб туриш учун ҳарбий босим, иқтисодий чекловлар ва дипломатик музокараларни бир вақтда ишлатмоқда. Шэньчжэньда режалаштирилган учрашув шу сиёсатнинг янги босқичидир. Россиянинг унга жалб қилиниши эса Америкага Европа ва Осиёдаги стратегик ҳисоб-китобларини бир-бирига боғлаш имконини беради.
«2026 йил 13 ноябрда Оқ уй Дональд Трамп, Си Цзиньпин ва Владимир Путиннинг 19 ноябрь куни Хитойнинг Шэньчжэнь шаҳрида учрашишини эълон қилди. 14 ноябрда Кремль ҳам учрашув режасини тасдиқлади». Бироқ Хитой томони музокаралар олиб борилаётганини билдириш билан чекланди. Reutersнинг «14 ноябрь» санали хабарида учрашувнинг кун тартиби ва формати ҳали келишилмагани айтилди. (Reuters, 14.11.2026)
Нега уч давлат бир учрашувга турлича муносабат билдирмоқда? Бунинг жавоби уларнинг халқаро майдондаги ўрни ва кўзлаётган мақсадларида ётади.
Американинг Хитойга нисбатан сиёсати ўзгардими?
АҚШнинг Хитой билан муносабатларини тушуниш учун Трампнинг дўстона баёнотларидан эмас, Американинг узоқ муддатли сиёсатидан бошлаш керак.
Совуқ уруш даврида Вашингтон Хитой билан яқинлашиш орқали Совет Иттифоқига қарши стратегик имкониятларини кенгайтирган эди. Кейинчалик Хитойнинг жаҳон иқтисодиётига кириб бориши Америка компанияларига улкан бозор ва ишлаб чиқариш имкониятларини очди.
Бироқ Хитойнинг иқтисодий юксалиши кутилганидан кенгроқ сиёсий оқибатларга олиб келди. Пекин саноат, технология, савдо ва ҳарбий қудратини ошириб, Американинг Осиёдаги мавқеига жиддий рақобат қила бошлади.
Америка энди икки вазифани бир вақтда ҳал қилишга интилмоқда: Хитой билан иқтисодий алоқалардан фойдаланиш ва унинг ҳарбий-сиёсий қудрати Вашингтоннинг минтақавий устунлигини сиқиб чиқаришига йўл қўймаслик. Бу сиёсат АҚШнинг стратегик ҳужжатларида аниқ ифодаланган. «2025 йил ноябрдаги АҚШ Миллий хавфсизлик стратегиясида Ҳинд–Тинч океани минтақасида кучлар мувозанатини сақлаш, Тайван атрофида ҳарбий устунликни таъминлаш ва биринчи ороллар занжирида рақибнинг устунликка эришишини тўсиш» вазифалари белгиланган.
«2026 йил 23 январдаги Миллий мудофаа стратегиясида эса Хитойни куч орқали тийиб туриш, биринчи ороллар занжирида мустаҳкам мудофаа тизимини қуриш ва иттифоқчиларнинг ҳарбий имкониятларини сафарбар қилиш» режалаштирилган. (АҚШ Миллий хавфсизлик стратегияси, 2025 | АҚШ Миллий мудофаа стратегияси, 2026)
Бу сиёсатнинг амалий кўриниши учрашув арафасида ҳам намоён бўлди. «14 ноябрда Reuters АҚШ, Япония, Австралия ва Ҳиндистон раҳбарларининг 17 ноябрда Манилада Quad доирасида учрашиши режалаштирилаётганини хабар қилди. Муҳокамаларнинг асосий мавзулари орасида стратегик минераллар таъминоти ва денгиз савдо йўллари хавфсизлиги бор». (Reuters, 14.11.2026)
Шундай қилиб, Трамп Шэньчжэнда Си билан музокара қилишдан олдин Осиёда Хитойга қарши мувозанатни сақлашга хизмат қилувчи шерикликларни фаоллаштирмоқда. Бир томонда ҳарбий ва иқтисодий босим, иккинчи томонда шу босимни дипломатик натижага айлантиришга уриниш бор.
Американинг Хитой олдидаги заифлиги
Америка ҳарбий ва молиявий имкониятлари билан Хитойга босим ўтказа олади. Бироқ Хитой ҳам Америка иқтисодиётига таъсир қилувчи жиддий воситаларга эга.
Буларнинг энг муҳимларидан бири — стратегик минераллар ва уларни қайта ишлаш саноати. «Reutersнинг 15 ноябрдаги маълумотига кўра, 2025 йилда АҚШнинг неодим-темир-бор магнитларини ишлаб чиқариш қуввати тахминан 4,5 минг тонна, Хитойники эса 210 минг тонна бўлган». Бу материаллар электромобиллар, робототехника, авиация ва ҳарбий қуроллар ишлаб чиқаришда ишлатилади. Америка янги конлар, заводлар ва қайта ишлаш корхоналарига миллиардлаб доллар сарфлаяпти. Лекин айрим лойиҳаларнинг ишга тушиши учун ҳали бир неча йил керак. (Reuters, 15.11.2026)
Пекиннинг ноёб ер элементлари экспортига қўйган чекловлари Америка ишлаб чиқарувчиларига таъсир кўрсатган. Вашингтон эса Хитойга илғор яримўтказгичлар ва технологик ускуналар етказилишини чеклаш орқали жавоб бермоқда.
Натижада икки давлат бир-бирининг иқтисодий ва технологик имкониятларини чекловчи воситаларга эга бўлиб қолган. Бу рақобатда Америка ўзининг технологик, молиявий ва ҳарбий устунликларини сақлашга интилмоқда. Хитой эса саноат қудрати ва таъминот занжирларидаги устунлигини сиёсий таъсир воситасига айлантирмоқда.
Шунинг учун Шэньчжэнь учрашувидан савдо чекловларини юмшатиш, стратегик минераллар экспортини барқарорлаштириш ёки мавжуд келишувларни узайтиришга қаратилган натижалар кутишга асос бор. Бироқ бундай келишувлар икки давлат ўртасидаги асосий стратегик рақобатни тугатмайди.
Тайван — Америка қўлидаги сиёсий восита
Вашингтоннинг Хитой билан музокараларида Тайван алоҳида аҳамиятга эга. Хитой Тайванни ўз ҳудуди ҳисоблайди ва унинг алоҳида давлат сифатида ҳаракат қилишини рад этади. Америка эса Тайван билан расмий дипломатик муносабатларга эга бўлмаса ҳам, унинг мудофаа имкониятларини қўллаб-қувватлашда давом этмоқда.
Бунда Американинг мақсади фақат Тайваннинг ўзи билан чекланмайди. Тайван биринчи ороллар занжирининг марказий қисмида жойлашган. Бу ҳудуд Хитой ҳарбий-денгиз кучларининг Тинч океанга чиқиши ва АҚШнинг Осиёдаги ҳарбий мавқеи учун муҳим. Шу сабабли Вашингтон Тайванни Хитой билан стратегик рақобатнинг муҳим воситаларидан бирига айлантирган.
Бунинг яққол далили 2026 йилдаги қурол савдоси бўйича қарорларда кўринади. «6 октябрда Reuters Америка Тайванга мўлжалланган тахминан 14 миллиард долларлик янги қурол пакети тасдиғини кечиктираётганини хабар қилди. Трамп май ойида Си билан учрашгандан кейин ушбу пакетни музокарадаги фойдали восита сифатида баҳолаган». (Reuters, 06.10.2026)
Бу ҳаракат Вашингтоннинг Тайванга нисбатан узоқ муддатли сиёсатидан воз кечганини билдирмайди. Аксинча, Америка қурол етказиб беришнинг вақти ва кўламини Хитой билан музокара жараёнида ишлатмоқда. Пекин учун эса масала бошқача. Хитой Тайван бўйича Американинг вақтинчалик имтиёзларини эмас, унинг ҳарбий аралашув имкониятларини чеклашни истайди.
Шунинг учун Шэньчжэньда Тайван бўйича айрим вақтинчалик келишувлар юзага келиши мумкин. Аммо бу Американинг Осиёдаги ҳарбий мавқеидан ёки Хитойнинг Тайванга доир асосий талабларидан воз кечишига олиб келишини англатмайди.
Россия Америка ҳисоб-китобларида қандай ўрин тутади?
Россия ва Хитойнинг Америкага нисбатан муносабати бир хил эмас. Уларнинг халқаро имкониятлари ҳам фарқ қилади. Хитой йирик саноат, технология ва савдо қудратига эга. У Американинг Осиёдаги иқтисодий ва ҳарбий мавқеига бевосита рақобат қилмоқда. Россия эса ядровий қуроллар, ҳарбий имкониятлар, энергия ресурслари ва мустақил стратегик қарорлари орқали халқаро сиёсатга таъсир кўрсатмоқда. Бироқ унинг иқтисодий қудрати ва жаҳон миқёсидаги таъсир воситалари Хитойникидан чекланганроқ.
Америка бу фарқни ўз стратегик режаларида ҳисобга олган
«2026 йилги АҚШ Миллий мудофаа стратегиясида Россия НАТОнинг шарқий аъзолари учун давомли, аммо бошқариш мумкин бўлган таҳдид сифатида баҳоланган. Ҳужжатда Европа иттифоқчилари ўз мудофааси учун асосий масъулиятни олиши, Америка эса Хитойни тийиб туришга устувор эътибор қаратиши белгиланган».
Америка Россия билан бўлган рақобатининг Европа йўналишидаги харажатларини камайтиришдан манфаатдор. Чунки Хитой билан кучайиб бораётган рақобат Американинг катта ҳарбий, иқтисодий ва технологик имкониятларини талаб қилмоқда.
Россия–Украина уруши шу ҳисоб-китобнинг муҳим қисмига айланган. Москва Украина масаласида ўзининг ҳудудий ва хавфсизлик талабларини ўтказишга ҳаракат қилмоқда. Америка эса бу урушни ўзининг Европа ва Осиёдаги устувор вазифалари билан боғлаб баҳолаяпти. Шунинг учун Шэньчжэнь учрашуви Россия учун ҳам имконият очади.
Путин Америка ва Хитой раҳбарлари билан бир музокара столида иштирок этиш орқали Россиянинг халқаро мавқеини намойиш қилиши ва Украина бўйича ўз шартларига эътибор қаратиши мумкин. Бироқ Хитой Россиянинг бу мақсадини тўлиқ қўллашдан манфаатдор эмас. Пекин Россия билан иқтисодий ва стратегик ҳамкорликни сақлашни истайди. Айни пайтда Америка билан музокарани Россия–Украина урушига боғлаб қўйишни хоҳламаяпти.
«Reutersнинг 14 ноябрдаги маълумотига кўра, Россия Украина масаласини учрашув кун тартибига киритишга интилган. Хитой бунга қаршилик билдирган. Америка расмийлари ҳам уч томонлама учрашув Украина бўйича музокара майдони эмаслигини айтган».
Бу тафовут уч давлат ўртасидаги муносабатларнинг муҳим жиҳатини очади: Россиянинг Америка билан зиддияти Хитойнинг Вашингтон билан рақобатига тўлиқ мос келмайди.
Шу боис Америка Россия билан айрим масалаларда келишиб, ўзининг Хитойга қаратилган стратегик имкониятларини кенгайтиришдан манфаатдор бўлиши мумкин. Лекин бу Россиянинг Хитой билан муносабатларини узиши ёки Москва Вашингтон сиёсатига бўйсуниши дегани эмас. Россия ўзининг мустақил мақсадларига эга бўлган давлат сифатида ҳаракат қилмоқда.
Нега ядровий қуроллар масаласи ўртага ташланди?
2026 йил февралида АҚШ ва Россия ўртасидаги New START стратегик ядровий қуролларни чеклаш шартномасининг муддати тугади. Вашингтон энди Хитойни ҳам қамраб оладиган янги музокара тартибини шакллантиришга интилмоқда. Бу ерда Америка фақат қуроллар сонини камайтиришни кўзлаяпти, деб қараш етарли эмас. Россия ва АҚШнинг ядровий захиралари ҳозир Хитойникидан анча катта. Хитой эса ўз ядровий имкониятларини кенгайтириш босқичида.
Агар Пекин шу босқичда ўзининг ядровий қуролланишини чеклайдиган мажбуриятларни қабул қилса, бу унинг келажакдаги стратегик қудратига таъсир кўрсатади. «2026 йил 16 октябрда Хитой Ташқи ишлар вазирлиги АҚШ ва Россиянинг ядровий захиралари Хитойникидан анча катта эканини билдириб, ҳозирги босқичда Пекинни уч томонлама қуролсизланиш музокараларига жалб қилиш адолатли, оқилона ва амалий эмаслигини таъкидлади». (Хитой Ташқи ишлар вазирлиги, 16.10.2026)
Шунинг учун Америка таклиф қилаётган ядровий келишув Хитой учун ўз қудратини чекловчи мажбуриятга айланиши мумкин. Бироқ уч давлат ўртасида келишувга яқинроқ бошқа масала ҳам муҳокама қилинмоқда. «11–12 ноябрда South China Morning Post дипломатик музокараларда ядровий қуролларни бошқариш тизимида сунъий интеллектнинг ролини чеклаш бўйича умумий тамойиллар муҳокама қилинаётганини хабар қилди». (South China Morning Post, 12.11.2026)
Бу йўналишдаги келишув ядровий каллаклар сонини камайтиришни талаб қилмайди. Шунинг учун у уч давлатга катта стратегик имтиёзлар бермасдан ҳам музокарадан муайян натижа чиқариш имконини яратиши мумкин.
Демак, Шэньчжэньда кенг қамровли ядровий қуролларни қисқартириш шартномаси тузилишидан кўра, ядровий хавфни камайтириш, сунъий интеллектдан фойдаланиш ёки кейинги музокараларни давом эттириш бўйича чекланган келишув чиқишига асос кўпроқ.
Эрон уруши учрашувга нима учун олиб кирилмоқда?
2026 йилдаги АҚШ–Исроил ва Эрон уруши Американинг халқаро стратегиясига янги босим қўшди.
Эрон билан тўқнашув Вашингтоннинг ҳарбий имкониятлари, энергия бозорлари ва Яқин Шарқдаги иттифоқчилари хавфсизлиги билан боғлиқ.
Трамп «8 ноябрда» Шэньчжэньда Си ва Путин билан мулоқотда ядровий қуроллар билан бирга Эрон урушига барҳам бериш масаласини ҳам муҳокама қилиш ниятини билдирди. (Reuters, 09.11.2026)
Американинг Эрон масаласида Хитой ва Россияни жалб этишида сиёсий ҳисоб мавжуд. Хитой учун Форс кўрфазидан келадиган энергия таъминоти муҳим. Россия эса Эрон билан стратегик муносабатларга эга. Вашингтон бу икки давлат билан мулоқот орқали Эронга нисбатан дипломатик босимни кучайтириш ёки урушни ўз шартларига яқинроқ тартибда якунлаш учун имконият излаши мумкин. Лекин Хитой ва Россиянинг Эрон билан муносабатлари Америкага бу масалада эркин ҳаракат қилиш имконини бермайди. Шунинг учун Эрон бўйича учрашувдан умумий дипломатик баёнот ёки кейинги музокараларни қўллаб-қувватлаш натижаси чиқиши мумкин. Урушни якунловчи тўлиқ келишув эса Эроннинг ўзи билан ҳам музокараларни талаб қилади.
Шэньчжэньдан қандай натижа кутилади?
Учрашув олдидан давлатларнинг ҳаракатлари ва позицияларини бирлаштирсак, асосий сиёсий йўналиш аниқлашади. Америка Хитойни ядровий қуроллар бўйича янги мажбуриятларга киритишни хоҳлаяпти. Лекин Пекин бунга қарши. Америка Хитойнинг стратегик минераллар соҳасидаги устунлигини чеклашга ҳаракат қиляпти. Лекин ўз саноатининг айрим соҳалари ҳали Хитойга боғлиқ. Америка Тайван орқали минтақавий босим воситасини сақлаяпти. Хитой эса бу босимнинг камайишини истаяпти. Россия Украина бўйича ўз шартларини илгари сурмоқчи. Лекин Хитой ва Америка уч томонлама музокарани шу масалага боғлашга интилмаяпти.
Бу зиддиятлар учрашувдан катта стратегик келишув чиқишини қийинлаштиради. Шунинг учун 19 ноябрдаги эҳтимолий натижа — уч давлат ўртасида халқаро муносабатларни қайта тақсимлайдиган умумий келишув эмас, балки чекланган стратегик мулоқот ва айрим масалалар бўйича келишувларга йўл очилишидир. Бундай натижа Америка учун Хитой билан рақобатнинг айрим хавфларини бошқариш имконини беради. Хитой учун эса иқтисодий муносабатларни сақлаган ҳолда ўзининг стратегик ривожланиш имкониятларини ҳимоя қилишга хизмат қилади.
Россия учрашувнинг ўзи орқали халқаро мақомини намойиш қилади, лекин Украина бўйича ўз шартларини ўтказиши учун алоҳида сиёсий натижа керак бўлади. Шунингдек, учрашувнинг ўтказилиш формати ҳам муҳим. Агар кенг қамровли уч томонлама келишув ўрнига икки томонлама мулоқотлар устун келса, бу уч давлат ўртасидаги мақсадлар фарқи сақланганини кўрсатади.
Якуний хулоса
Америка ўзининг кенг халқаро таъсир воситаларини сақлаяпти. Хитой эса саноат ва ҳарбий қудратини кучайтириб, бу устунликка соя солмоқда. Россия ўзининг мустақил ҳарбий ва стратегик имкониятлари орқали мазкур муносабатларга таъсир кўрсатмоқда.
Шэньчжэнь учрашувининг асосий сиёсий маъноси — Америка Хитойнинг кучайишини ҳарбий босим ва иқтисодий чекловлар билангина эмас, дипломатик мажбуриятлар орқали ҳам бошқаришга интилаётганидир.
Россиянинг иштирок этиши Вашингтонга Европа ва Осиё йўналишларидаги ҳисоб-китобларини ўзаро боғлаш имконини беради. Лекин уч давлатнинг мустақил мақсадлари Америка истаган барча натижаларга эришишини чеклайди. Бугун йирик давлатлар ўзаро музокараларда ҳарбий қудрат, иқтисодий бойликлар, стратегик ресурслар ва бошқа мамлакатлар хавфсизлигидан сиёсий восита сифатида фойдаланмоқда. Улар ўртасидаги келишувлар эса кичик ва заиф давлатларнинг имкониятларига ҳам таъсир кўрсатади.
Ислом Уммати бу курашда ўзининг мустақил сиёсий иродаси, умумий манфаатлари ва бойликларини ҳимоя қилиш имкониятига эга бўлиши зарур.
Аллоҳ таоло айтади:
وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ
«Ўзаро низолашманглар, акс ҳолда сустлашиб, куч-қувватингиз кетади». (Анфол сураси, 46-оят)
Умматнинг парокандалиги унинг иқтисодий ва сиёсий имкониятларини заифлаштиради. Бегона кучларнинг режаларини англаш муҳим, аммо улар ўртасидаги рақобатдан фойда кутишнинг ўзи Уммат муаммосини ҳал қилмайди.
Ислом ҳукми шундан иборатки, мусулмонларнинг умумий ишлари шаръий ҳукмлар асосида бошқарилиши, уларнинг манфаатлари ва бойликлари ҳимоя қилиниши керак. Умматнинг мустақил сиёсий қудрати ҳам унинг ақидаси, муштарак мақсади ва шу мақсадга хизмат қилувчи бошқарув асосида шаклланади.
Салоҳиддин
18.11.2026й



Бу – Веб саҳифа Ҳизб ут - Таҳрир Ўзбекистон расмий сайтидир. Ҳизб ут - Таҳрир, вилоятлар, ахборот бўлимлари, расмий нотиқлар ва ахборот бўлимлари вакиллари томонидан чиқарилган нашрлар Ҳизб ут - Таҳрир раъй-қарашларини ифодалайди. Булардан бошқалари гарчи Ҳизб ут - Таҳрир Ўзбекистон сайтида нашр қилинсада ўз муаллифининг қарашларини билдиради. Бу – Ҳизб ут - Таҳрир Ўзбекистон сайтида чоп этилган нашрлардан иқтибос келтириш ва қайта нашр қилиш жоиз. Фақат бунда олиб ташламай ёки таъвил қилмай ёки ўзгартириш киритмай тўғри етказиш ва тўғри иқтибос келтириш шарт қилинади. Нақл қилинган ёки нашр қилинган нарсанинг манбаини ҳам айтиб ўтиш шарт.




ҚАРАМЛИК КИШАНИМИ ЁКИ ЕТАКЧИЛИК ШАМШИРИ?
НАКБАГА 78 ЙИЛ: ТАСЛИМИЯТ ЁКИ ХИЛОФАТ?!
ХИЛОФАТДАН БОШҚАСИ САРОБ!
ГЎДАКЛАР ФИҒОНИГА ТЎЛГАН ЯҲУД ЗИНДОНЛАРИ