بسم الله الرحمن الرحيم

Ҳидоят ва залолат

давоми

Ҳидоят ва залолатни Аллоҳнинг хоҳишига боғлиқлиги

Аммо ҳидоят ва залолатни Аллоҳнинг хоҳишига нисбатлаган оятлар ҳам бор. Улар тўғрисига бироз эътибор қаратсак:

يُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ

„У хоҳлаган кимсаларни йўлдан оздирур ва Ўзи хоҳлаган кишиларни ҳидоят қилур“.                                    (Фотир. 8)

Бу ердаги хоҳиш – ирода маъносида. Бу оятларнинг маъноси – бирор киши мажбурий ҳолда ҳидоятланмайди, бирор киши мажбурий ҳолда адашмайди, балки кимки ҳидоятланса, Аллоҳнинг ирода ва хоҳиши билан ҳидоятланади, кимки адашса, Аллоҳнинг иродаси ва хоҳиши билан адашади.

Бу ерда Аллоҳ банданинг залолатга кетишини хоҳлайдими, ирода қиладими?, деган саволга келсак, бу алоҳида катта мавзу бўлиб, бунга қисқача тўхталадиган бўлсак, Аллоҳ Таъоло инсонга ҳидоятни залолатдан, яхшини ёмондан ажратиш учун ақл деган неъматни берган, бандага ажратиш ва танлаш имкониятини бериши Аллоҳнинг иродаси ва хоҳиши билан содир бўлади. Ва бундан ташқари, бандаларнинг ирода-хоҳиши билан Аллоҳнинг ирода-хоҳишини солиштиришга уринмаслигимиз кераклиги энг асосий муҳим бир жиҳатдир.

Ҳеч қачон ҳидоятга келмайдиганлар тўғрисидаги оятлар

Яна бир, ҳеч қачон ҳидоятланмайдиган инсонлар борлиги тушуниладиган масала қолди. Масалан, Аллоҳ Таъоло айтади:

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ لاَ يُؤْمِنُونَ ۩ خَتَمَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَعَلَى سَمْعِهِمْ وَعَلَى أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ

„Куфр йўлини тутган кимсалар эса хоҳ (Аллоҳ азобидан) қўрқитинг, хоҳ қўрқитманг, уларга баробардир, иймон келтирмайдилар. Аллоҳ уларнинг дилларини ва қулоқларини муҳрлаб қўйган. Кўзларини эса парда қоплаб олган“.                                                                                                       (Бақара. 6-7)

Яна айтади:

كَلاَّ بَلْ رَانَ عَلَى قُلُوبِهِمْ

„Йўқ, (ундай эмас)! Балки уларнинг дилларини ўзлари касб қилгувчи гуноҳлари қоплаб олгандир“.                                                                              (Мутоффифун. 14)

Яна айтади:

وَأُوحِيَ إِلَى نُوحٍ أَنَّهُ لَنْ يُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِكَ إِلاَّ مَنْ قَدْ آمَنَ

„Нуҳга ваҳий қилиндики: «Қавмингдан фақат аввалда иймон келтирган кишилардан бошқа ҳеч ким иймон келтирмайди»“.                      (Ҳуд. 36)

Бу оятлар Аллоҳ тарафидан ўз пайғамбарларига баъзи бир одамларнинг ҳеч қачон иймон келтирмаслиги ҳақидаги хабардир. Бунинг маъноси, баъзи одамлар иймон келтиради, баъзи одамлар иймон келтирмайди, дегани эмас. Балки ҳар бир инсонда иймонга мойиллик бор. Пайғамбар ва ундан кейинги даъватчилар ҳамма инсонларни даъват қилишга маъмурдир. Мусулмон одам бирор кишининг иймонидан ноумид бўлиши жоиз эмас. Аммо Аллоҳнинг илми азалийсида иймон келтирмаслиги билинган кимсани Аллоҳ ўз пайғамбарларига билдиряпти. Чунки унинг илми ҳамма нарсани иҳота қилгувчи-ўраб олгувчидир. Аллоҳ ўз илмидан бизга хабар бермаган нарсалар ҳақида ҳукм қилишимиз жоиз эмас. Пайғамбарлар бирор кишининг иймони йўқлиги ҳақида Аллоҳ хабар бергандан кейингина ҳукм қилдилар.

Аллоҳ Таъолонинг:

وَاللَّهُ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ

„Зотан Аллоҳ итоатсиз қавмни ҳақ йўлга ҳидоят қилмас“. (Моида. 108)

ёки:

وَاللَّهُ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

 „Аллоҳ золим кимсаларни ҳидоят қилмайди“. (Бақара. 258)

ёки:

وَاللَّهُ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ

 „Аллоҳ кофирларни ҳидоят қилмайди“.    (Бақара. 264)

ёки:

إِنْ تَحْرِصْ عَلَى هُدَاهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ لاَ يَهْدِي مَنْ يُضِلُّ

 „(Эй Муҳаммад), агар сиз у (мушрик)ларнинг ҳидоят топишларига ташна бўлсангиз-да билингки, Аллоҳ Ўзи йўлдан оздирадиган кимсаларни ҳаргиз ҳидоят қилмас“.      (Наҳл. 37)

ёки:

إِنَّ اللَّهَ لاَ يَهْدِي مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ كَذَّابٌ

 „Албатта Аллоҳ ҳаддан ошгувчи, ёлғончи кимсаларни ҳидоят қилмас“.       (Ғофир. 28)

каби оятлар маъноси Аллоҳ уларга ҳидоят учун тавфиқ бермаслигидир. Чунки ҳидоят учун тавфиқ топиш Аллоҳ тарафидан. Фосиқ, золим, кофир, адашган, исрофгар, ёлғончилар ҳаммаси ҳидоятга зид бўлган сифатлардир. Кимки бундай сифатга эга бўлса, Аллоҳ унга ҳидоятни муваффақ қилмайди, чунки ҳидоят учун тавфиқ бериш инсонга ҳидоят сабабларини тайёрлаб қўйишдир. Кимки бу сифатларга эга бўлса, унга ҳидоят сабабларини эмас, залолат сабабларини тайёрлаб қўяди. Аллоҳ Таъолонинг мана бу ояти худди шунга мисол бўлади:

اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيم

 „Бизларни тўғри йўлга йўллагайсан“.    (Фотиҳа. 6)

ёки:

وَاهْدِنَا إِلَى سَوَاءِ الصِّرَاطِ

 „Ҳамда бизларни тўғри-текис йўлга бошлагин“.    (Сод. 22)

яъни бизни ҳидоят топишга муваффақ қилгин, бизга бу ҳидоят сабабларини муяссар айлагин.

Хулоса

Хулоса қилиб айтадиган бўлсак, Аллоҳга иймон келтирган банда тўғри йўлни топиш, Аллоҳнинг розилиги учун ҳаракат қилишни ҳар қандай инсонга Аллоҳ унинг қалбида залолатдан ҳидоятга ўтишни пайдо қилмаса, ёмондан яхшини ажратиш қобилиятини яратмаса, инсон ўзи бундай салоҳиятни пайдо қилиб олишга, яратиб олишга қодир эмас. Аллоҳ мана шу жиҳатдан Ўзи хоҳлаган бандасига тўғри йўлни топишни насиб қилади, яъни тўғри йўлга, ҳидоятга йўллайди. Банда эса, Аллоҳнинг буюк неъмати бўлган, Аллоҳ томонидан берилган ақли билан, залолатдан ҳидоятни ажратиб, тушуниб олганидан кейин, бу йўлга юриш ёки юрмасликни ўзи танлайди. Агар юрса, Аллоҳнинг розилигига эришади, юрмаса Аллоҳнинг ғазабига дучор бўлади. Аллоҳ охират кунида бандани ана шу танлаган йўлига эътиборан хисоб-китоб қилади.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Муслим

19.08.2015й.