بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ

“Муҳит” сўзининг луғавий маъноси ҳақидаги саволга жавоб

Мухлисларимиздан келган саволлардан баъзиларини сиз азизларга тақдим этишда давом этамиз.

Ижтимоий тармоқлардан бирида Hakimjon исмли мусулмон биродаримиз “муҳит” сўзининг маъноси тўғрисида савол берди. Қуйида ушбу саволга берилган жавобни келтирамиз.

Савол:

Ассалому алайкум. “Муҳит” сўзининг луғавий маъноси ҳақида батафсил сўрамоқчи эдим. Яъни бу сўз нима учун ишлатилади ва қандай ўринларда, нима мақсадда ишлатилади?

                                                                                                                                     Hakimjon

Жавоб:

Ва алайкум ассалом ва роҳматуллоҳи.

“Муҳит” сўзи араб тилидан кириб келган сўз бўлиб, араб тилидаги احاط – يُحيط  ўраб олди, қамраб олди феълидан олинганган. محيط  – “муҳит” сўзи қамраб олиш, иҳота қилиш, яъни ўраб олиш ишининг бажарувчисини(фоилини) билдиради.

Бундан ташқари бир нарсани батафсил билмоқ, бир нарсани тўсиб қўймоқ маъноларига ҳам ишлатилади.

Яъни муҳит сўзи араб луғатида бир нарсани ўраб олгувчи, қамраб олгувчи, иҳота қилгувчи, ёпувчи, тўсувчи, билиб олгувчи каби маъноларни билдиради.

Истилоҳда эса, муҳит деганда бир ердаги шарт – шароитлар, урф – одатлар, ананалар ва иқлим шароитларини ўз ичига олган, ўраб олган, қамраб олган маъносини тушуниш мумкин.

Аллоҳ Таъоло Қуръони Каримда “муҳит” сўзининг ўзини 11 марта ва ўраб олиш, тўла қамраб олиш, билиб олиш каби маъноларини билдирувчи бошқа муштаққотлари билан бирга 24 марта келтирган. Ва Ўзини “Муҳит – барча нарсаларни ўраб олгувчи” сифати билан сифатлаган.

أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ ۚ وَاللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ

 “Ёки улар чақмоқ, момоқалдироқ, қоронғуликлар билан осмондан қуяётган ёмғир остида яшиндан қўрққанларидан панжаларини қулоқларига тиқиб олган ҳолларида ўлим — ҳалокатдан қочмоқчи бўлиб турган кимсалар кабидирлар. Аллоҳ эса кофирларни ўраб олгувчидир”.  (Бақара. 19)

وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۚ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطًا

 “Осмонлардаги ва Ердаги бор нарса Аллоҳникидир. Аллоҳ ҳамма нарсани иҳота қилгувчи(қамраб олгувчи) бўлган зотдир”.                                            (Нисо. 126)

يَسْتَخْفُونَ مِنَ النَّاسِ وَلَا يَسْتَخْفُونَ مِنَ اللَّهِ وَهُوَ مَعَهُمْ إِذْ يُبَيِّتُونَ مَا لَا يَرْضَىٰ مِنَ الْقَوْلِ ۚ وَكَانَ اللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطًا

 “Улар (Исломга ва мусулмонларга нисбатан жиноятчи бўлган кимсалар ўзларининг жиноятларини) одамлардан яшира оладилар, аммо Аллоҳдан яшира олмайдилар. У Ўзи рози бўлмайдиган гапларнинг режасини хуфёна тузаётган пайтларида ҳам улар билан бирга бўлур. Аллоҳ уларнинг қилаётган амалларини иҳота қилгувчи (тўла билиб тургувчи) бўлган зотдир”.  (Нисо. 108)

إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا ۖ وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا لَا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئًا ۗ إِنَّ اللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ

 “Агар сизларга бирон яхшилик етса, бу уларни(кофир ва мунофиқларни) хафа қилади. Агар сизларга бирон ёмонлик етса, бу уларни хурсанд қилади. (Шу ҳолатда, яъни сизларга ёмонлик келганида) Агар сабр-тоқат қилсангиз ва Аллоҳдан қўрқсангиз, уларнинг найранглари сизларга ҳеч қандай зарар қила олмайди. Албатта, Аллоҳ уларнинг қилаётган амалларини иҳота қилгувчидир (яъни тўла билиб тургувчи)”. (Оли Имрон. 120)

بَلَىٰ مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ فَأُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

 “Йўқ! Кимда-ким ёмонлик касб қилса ва гуноҳга ўралиб қолса (яъни гуноҳлар домига ўралиб қолса), ана ўшалар дўзах эгаларидир. Улар ўша жойда абадий қолажаклар”. (Бақара. 81)

فَمَكَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ فَقَالَ أَحَطْتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ وَجِئْتُكَ مِنْ سَبَإٍ بِنَبَإٍ يَقِينٍ

 “Сўнг узоққа қолмай (ҳудҳуд келиб) деди: «Мен сен огоҳ бўлмаган(сен билмаган) нарсадан огоҳ бўлдим ва сенга Сабаъ (шаҳри) дан аниқ бир хабар келтирдим”. (Намл. 22)

Шу ўринда, бугунги кунда кўпчилигимиз тез тез учраётган, уммат орасида иймоний муҳитни пайдо қилиш тушунчасига эътибор қаратсак.

Юқорида айтганимиздек, истилоҳда бир ердаги шарт – шароитлар, урф – одатлар ва ананаларни муҳит дейдиган бўлсак(бу ерда иқлимни қўшмадик, чунки иқлим Аллоҳ томонидан қўйилган табиий ҳолатларга алоқадор бўлиб, уни ўзгартириш инсоннинг қўлидаги иш эмас), бугунги биз яшаб турган жамиятимиздаги шарт шароитлар, урф одатлар ва ананаларимизни иймон келтирган ақидамиздан келиб чиққан рухсатлар, чеклов ва тақиқларга мувофиқ қилмоғимиз, ўзимизнинг муҳитимизни иймоний муҳитга айлантиришимиз бўлади. Яъни ҳар бир ўзини мусулмон деб санаган инсон, ҳар бир қилаётган амалини иймон келтирган ақидасининг тақиқ ва рухсатларига тўғри келяптими ёки йўқми, деган савол билан қилиши, ҳар бир ишини ўз ақидасига мурожаат билан қилиши, шу кишининг иймоний муҳитни шакллантираётганига далил бўлади. Маълум бир жамиятдаги мусулмонлар ўз ақидасининг талабларидан четга чиқмай, шу ақидаси бўйича ҳаракатланишни йўлга қўйиши, шарт шароитлари, урф одатлари ва ананаларини фақатгина мана шу ақидасига мувофиқ келган тартибда тартиблаштириши, ушбу жамиятда иймоний муҳитни борлигини ифодалайди. Валлоҳу аълам.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Муслим

30.10.2015й.