بسم الله الرحمن الرحيم

Ўзбекистон ҳукумати ойлик иш ҳақини ошириб, одамлар турмуш даражасини юксалтираётганини даъво қилмоқда

Ўзбекистонда яшайдиган одамлар бугун кўп нарсадан қўрқадилар. Улардан бири ойлик ошибди, деган гап десак адашмаган бўламиз. Чунки ойлик иш ҳақини оширилишининг фойдасидан кўра зарари кўпроқдир. Унинг ошиши жуда кўп товар ва хизматлар нархининг ошишига олиб келиши ҳеч кимга сир эмас. Масалан, табиий газ, электр-энергияси ва коммунал хизматлар, солиқлар, ўқиш контракт пули, бир ойлик ҳарбий хизмат ва бошқаларнинг нархи ҳам оширилади. Мана бу йил ҳам кўпчилик қўрққан иш содир бўлди, иш ҳақи, пенсиялар, стипендиялар ва нафақалар оширилгани эълон қилинди:

“Ўзбекистон президенти Ислом Каримов 2016 йил 22 август куни иш ҳақи, пенсиялар, стипендиялар ва нафақалар миқдорини ошириш тўғрисидаги фармонни имзолади. Бу ҳақда ЎзА сайтида маълум қилинган.

Фармонга мувофиқ, республика аҳолисининг даромадлари ва турмуш даражасини янада муттасил ошириб бориш, фуқароларга ижтимоий мададни кучайтириш мақсадида 2016 йилнинг 1 октябридан бошлаб бюджет муассасалари ва ташкилотлари ходимларининг иш ҳақи, пенсиялар, стипендиялар ҳамда нафақалар миқдори ўрта ҳисобда 15 фоизга оширилади.

Фармонга кўра, 2016 йилнинг 1 октябридан Ўзбекистон ҳудудида энг кам:

иш ҳақи — ойига 149 775 сўм;

ёшга доир пенсиялар — ойига 292 940 сўм;

болаликдан ногиронларга бериладиган нафақа — ойига 292 940 сўм;

зарур иш стажига эга бўлмаган кекса ёшдаги ва меҳнатга лаёқатсиз фуқароларга бериладиган нафақа ойига 179 755 сўм миқдорида белгиланади”.

Бундай нохуш хабар ҳеч кимни хурсанд қилмай қўйганига анча бўлган. Айниқса, давлат ташкилотларида ишламайдиган одамлар учун бу кони зарардир. Улар солиқ ва бошқа тўловларни янада кўпроқ тўлашларига тўғри келади. Ваҳоланки, мамлакатда давлат ташкилотларида ишлайдиган одамлардан кўра ишламайдиганлар анча кўпроқни ташкил қилади. Фақат саёз фикрли одамларгина бундай ошди-ошдилардан хурсанд бўлишлари мумкин холос. Ҳақиқатдан ҳам, бунинг нимасига хурсанд бўлиш керак экан? Ўзи шундай ҳам осмонга чиқиб кетган нархларнинг янада кўтарилишига хурсанд бўлайликми?

Аслини олганда, бугунги ҳукумат иш ҳақини белгилашда хато қилмоқда. Буни билиш учун у татбиқ қилаётган тузумга эътиборни қаратиш лозим. Айнан иш ҳақини белгилаш борасида гапирадиган бўлсак, унга капиталистик нуқтаи назардан қаралмоқда. Бу нуқтаи назар шундан иборатки, капиталистлар ишчига табиий иш ҳақи берадилар. Уларнинг наздида табиий иш ҳақи ишчи муҳтож бўладиган паст даражадаги яшаш эҳтиёжларидан иборат бўлиб, яшаш харажатларининг энг паст даражаси кўпайса иш ҳақини оширадилар, агар камайса камайтирадилар. Шунга кўра, ишчининг иш ҳақи ишчининг шахсга ва жамиятга келтирган фойдасидан кўз юмган ҳолда яшаш харажатлари билан белгиланади. Шунинг учун ҳам, яшаш харажатларининг энг паст даражаси кўпайгани сабабли иш ҳақи ҳам оширилиб қўйилмоқда холос. Ҳукумат бу ишини аҳоли турмуш даражасини кўтариш, деб атамоқда. Бу табиий ҳол, чунки ҳукумат татбиқ қилаётган тузумнинг ўзи нотўғри ва ботилдир.

Энди тўғриси қандай бўлади, деган савол туғилиши мумкин. Бу саволга қуйидагича жавоб берамиз. Иш ҳақини давлат ҳам, юрт аҳолисининг урф-одати ҳам белгиламайди, балки уни шу соҳада тажриба орттирган билимдон кишилар белгилайди. Иш ҳақини белгилашда билимдон кишилар таянадиган асос эса манфаатдир. Бу манфаат иш келтирадиган манфаатми ёки ишчи келтирадиган манфаатми, бунинг фарқи йўқ. Чунки ёллаш шартномаси манфаат устида тузилади. Демак, иш ҳақини белгилашдаги асос манфаатдир. Шунинг учун иш ҳақи ишчининг маҳсулот ишлаб чиқаришига ёки унинг ўз жамоаси орасидаги энг паст турмуш даражасига қараб белгиланмайди. Чунки ишчининг маҳсулот ишлаб чиқаришининг ёки турмуш даражасининг юқори ё паст эканлигининг иш ҳақини белгилашга дахли йўқ бўлиб, уни белгилашда фақат манфаатга қаралади, холос. Тажрибали мутахассислар бу манфаатнинг ўзлари яшаётган жамиятда қанчалик қийматли эканлигига қараб ишчининг иш ҳақини белгилайдилар.

Демак, ишчининг иш ҳақи у келтирадиган манфаат қийматига қараб белгиланади. Бу қиймат унинг эҳтиёжларини қоплайдими ёки йўқми, бунинг фарқи йўқ. Ваҳоланки, ҳар бир инсонни эҳтиёжига кифоя қиладиган нарсалар билан таъминлаш шу инсон ишларини бошқаришнинг бир қисми бўлиб, уни таъминлаш ёлловчининг эмас, давлатнинг вазифасидир.

Хулоса шуки, инсон ўйлаб топган тузумларнинг бирортаси ҳам муаммоларга тўғри ечим бера олмайди. Бугунги мавзумизга боғлиқлик жиҳатидан қарайдиган бўлсак, ҳукумат нотўғри ва ботил тузумни мусулмонлар устида татбиқ қилиб тургани сабабли иш ҳақини оширилиши ҳам бир мусибат бўлиб қолмоқда. Биз юқорида келтириб ўтган иш ҳақини белгилашдаги тўғри ёндашув фақатгина Ислом тузуми татбиқ қилинганда амалга оширилади. Ана шу адолатли ечим бўлади.

Ҳизб ут – Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух

08.09.2016й.