Трамп билан Европа, хусусан Германия ўртасидаги сиёсий ва иқтисодий кескинлик
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Трамп билан Европа, хусусан Германия ўртасидаги сиёсий ва иқтисодий кескинлик
Савол:
Сўнгги кунларда Трамп билан Европа, хусусан Германия ўртасидаги сиёсий ва иқтисодий кескинлик аста секин кучаймоқда… Трамп кўтарган ва Ғарбдаги номзодларда одатга айланган бундай кескинлик сайлов даврига чекланиши кутилган эди… Лекин у Трамп ҳукуматни эгаллагандан кейин ҳам давом этяпти. Бунинг сабаби нимада? Нима учун кескинлик Германияга нисбатан юқори? Америка билан Европа, хусусан Германия ўртасида кучайган кескинликдан қандай натижалар кутиш мумкин? Аллоҳ сизни яхшилик билан мукофотласин.
Жавоб:
Биринчи: Бу сиёсий ва иқтисодий кескинлик Трамп сайловлар даврида ва ундан кейин иттифоқчиларига (малайларини айтмаса ҳам бўлади) нисбатан қилган иғволари туфайли кучайди:
1 –Америка президенти 2016 йил сайлов кампанияси даврида эълон қилган қаноатларига кўра НАТО давлатлари АҚШдан қарздор, чунки иттифоқ бюджетининг катта ҳиссаси Америкага тўғри келади. Шунингдек, бу давлатлар Америка уларни бир неча ўн йиллардан бери ҳимоя қилиб келаётгани учун унга пул тўлашлари керак деган гапида қаттиқ турди. Трамп 2017 йил 20 январда президентлик мансабига ўтирганидан кейин, ушбу қаноатларини татбиқ қила бошлади ва уларни Американинг расмий позициясига айлантиришга уринди. Мана масалан европаликлар, хусусан Германиядан НАТО иттифоқи бюджетидаги ҳиссасини оширишини талаб қилди ва бу иттифоқ ҳақида катта ишончсизлик билдирди. Шунингдек германияликларга Америка билан Германия ўртасида савдо сотиқ баланси пасайиб кетганини айтди. Америка президенти Дональд Трамп жума куни Германия канцлери Ангела Меркелни Оқ уйда кутиб олди, лекин учрашувда кескинлик аниқ кўриниб турар, ҳамда эркин савдо ва миграция масалаларида келишмовчиликлар бор эди. (Франс 24, 2017 йил 17 март).
Президент Трамп Меркел билан учрашишидан олдин шундай деди: (Германия НАТО иттифоқидан «катта миқдор»да қарздор. Шунингдек, Америка уни ҳимоя қилаётгани учун унга пул тўлаши керак. Трамп бу сўзларни канцлер Ангела Меркел билан учрашадиган куни эрталаб айтди. Трамп яна ушбу сўзларни твиттерда ёзиб қолдирди: «Германия НАТО иттифоқидан катта миқдорда қарздор ва Америка уни ҳимоя қилаётгани учун унга катта миқдорда пул тўлаши шарт»…). (Еттинчи кун, 2017 йил 17 март)… Германия эса Америка у билан мафия бошлиғи каби муносабатда бўлаётганидан норози бўлди. Франс 24 канали 2017 йил 19 мартда қуйидаги хабарни тарқатди: (Германия мудофаа вазираси душанба куни АҚШ президенти Дональд Трампнинг Германия НАТО иттифоқидан катта миқдорда қарздор ва АҚШга ҳарбий харажатлари учун пул тўлаши керак, деган туҳматларини инкор қилди. Мудофаа вазираси Урсула фон дер Лайн ўз баёнотида «Германия НАТО иттифоқидан қарзлиги ҳақида бирор ҳужжат йўқ» деди. У яна қўшимча қилиб НАТО иттифоқи доирасидаги харажатлар меъёри Германияга кетаётган ҳарбий кучга таққосланмаслиги керак деди…).
2 –НАТОнинг 2017 йил 25 майдаги саммитида Америка президенти иттифоқдаги молиявий шериклик борасида Европа давлатларига қарши овозини кўтариб нутқ сўзлади. (Америка президенти Дональд Трамп НАТО давлатлари етакчилари ҳузурида шундай нутқ сўзладики, бу уларни саросимага солиб қўйди. Улар Трампнинг Америка НАТОга тиргак бўлиб турибди деган таънали баёнотидан ажабланишди. Видеода Трамп НАТО давлатлари етакчиларига нутқ сўзлаётиб уларга танбеҳ бераётгани пайдо бўлди. Улар хусусан Германия канцлери Ангела Меркел ва Франциянинг янги президенти Иммануэл Макронларнинг реакцияси Трампдан ажабланганликларини ифодалаб турар эди. Трамп видеода НАТО давлатлари етакчиларига «Арабий 21» сайти таржимасига кўра: «НАТО аъзолари ўз ҳиссаларини одилона тарзда қўшишлари ва молиявий мажбуриятларини бажаришлари шарт» деган ва яна: «Иттифоқнинг 28 аъзосидан 23таси НАТОдаги молиявий мажбуриятларини ҳануз тўлагани йўқ. Бу иш Америка халқи ва Америкадаги солиқ тўловчиларга нисбатан адолатсизликдир» деб қўшимча қилган.
Трамп: «Иттифоқдаги бир қанча давлатлар бир неча йиллардан бери унга пул тўламагани учун катта миқдорда қарздор бўлиб қолишган» деб ортидан давлат етакчиларига шундай танбеҳ берган: «Америка охирги саккиз йил ичида НАТОга унинг барча аъзоларидан кўпроқ харажат сарфлаган». НАТО давлатлари етакчилари Трампнинг баёнотларидан даҳшатга тушишгани аниқ кўриниб турар эди. Улар бир-бирига қарай бошлашди, уларнинг юзларида олдин бўлмаган ва кутилмаган кескинлик аломатлари зоҳир бўлди. Трамп НАТОга аъзо давлат етакчиларини шундай деб масхара қилган: «Мен сизлардан НАТОнинг янги қароргоҳи қанча харажат талаб қилиши ҳақида бирор марта ҳам сўрамаганман! Мен бундай иш қилмайман»…). (Арабий 21, 2017 йил 27 май).
Трампнинг ушбу баёнот ва позициялари Европа билан кескинлик пайдо бўлиши ва уни кучайишига сабаб бўлди.
Иккинчидан: Аммо бу кескинлик Европа давлатлари ичида Германияга нисбатан кўпроқ кучайгани қуйидаги сабабларга боғлиқ:
1 –Германия Европадаги энг катта молиявий марказ ва иқтисодий жиҳатдан дунёда Америка, Хитой ва Япониядан кейинги тўртинчи ўринда туради. Шунинг учун Трамп АҚШ фойдасига катта маблағ ундириш мақсадида эътиборини Германияга қаратди. Америка хусусан Германияни НАТОга янада яқинлашиши ва ундаги сарф харажатларни кўтариши учун уни Россия хатаридан қўрқитиб келади. Шунингдек бу Америка Европа давлатларига нисбатан хусусан Шарқ борасида улар Америкага ҳарбий жиҳатдан боғланишлари учун фойдаланадиган баҳонадир.
2 –Германия НАТО иттифоқига оз маблағ ажратади, у ҳарбий жиҳатга миллий даромаднинг 1.2 % (42 миллиард доллар) сарфлайди. Бу эса Франциядан ҳам оз деганидир, чунки Франциянинг ҳарбий чиқими миллий даромаднинг 1.79 % (44 миллиард доллар)ни ташкил қилади. Ваҳоланки НАТОга аъзо давлатлар миллий даромадининг 2 %ини сарфлашга келишган. Британия ва Европадаги бошқа кичик давлатлар шу миқдорга риоя қилишади. Лекин қитъадаги бошқа йирик давлатлар Америка миллий даромадининг 3.61 % (664 миллиард доллар)ни шу соҳага сарфлашини билиб туриб, унга риоя қилишмайди. Шундан келиб чиқиб айтадиган бўлсак, Америка НАТО иттифоқи харажатининг учдан биридан кўпроғини кўтаради. (Арабий Жадид сайти 2017 йил 27 майда тарқатган хабарга кўра, Американинг 2016 йилги ҳарбий харажати юқоридагидан ҳам кўпроқ бўлган).
3 –Америка билан Германия ўртасидаги савдо сотиқ ҳажми 2016 йилда 165 миллиард еврони ташкил қилган. Шундан Америка Германиядан олиб кираётган импорти 107 миллиард евро бўлса, Германия Америкадан олиб кираётган импорти 58 миллиард еврони ташкил қилган. Шунинг учун Трампнинг асаби бузилиб, Германияга қарши кескин оҳангда гапирган: (Der Spiegel журнали ёзишича Америка президенти Дональд Трамп Брюсселдаги Европа Иттифоқи давлатлари етакчилари билан бўлган учрашувда Германиянинг савдо сиёсатидан шикоят қилган. Журнал мухбирининг айтишича, Трамп бу ҳақида шундай деган: «Немислар ҳаддан ташқари ёмон одамлар, қаранглар Америкага миллионлаган автомобил сотишади. Даҳшат, биз буни тўхтатамиз»…). (Русиял явм, 2017 йил 26 май). Америка президенти Дональд Трамп яна твиттердаги қисқа ёзувларда: «Америка ва Германия ўртасидаги савдо сотиқ пастлаб кетган… Германия НАТО учун тайин қилинган маблағни кам тўламоқда, бу АҚШга нисбатан яхши иш эмас ва бу тез кунларда ўзгаради). (DW 2017 йил 30 май).
4 –НАТО саммити тугаб, Италиядаги иқлим ўзгариши ҳақидаги саммит муваффақиятсиз тамомлангач, Германия Европани ҳимоя қилишга шошилди ва Европа позициясини тайёрлади. Жазира нет сайти 2017 йил 29 майда тарқатишича, Германия ташқи ишлар вазири Зигмар Габриэль Америка президентини қаттиқ танқид қилди ва унинг сиёсатини «калтабинлик» деб атади. Шунингдек у Трамп етакчилигидаги Америка учун Ғарб халқаро ҳамжамиятини етаклашга ўрин йўқ, деди. Германия ташқи ишлар вазири яна Америка президенти Дональд Трампнинг ҳаракатлари Ғарбни «заифлаштирганини» айтар экан, қўшимча тарзда: «Муҳит ҳимоясини заифлаштириш орқали иқлимни ўзгартиришга ҳаракат қилаётган, уруш бўлаётган минтақаларга қурол сотишни кучайтираётган ва диний низоларни сиёсий йўл билан ечишни истамаётган ҳар қандай шахс Европадаги тинчликни хатарга қўяди» деган. Шунингдек Вашингтоннинг «калтабин сиёсати Европа иттифоқи манфаатларига улкан зарарлар олиб келади» деб таъкидлаган.) (Еттинчи кун, 2017 йил 29 май).
Германия ташқи ишлар вазирининг баёноти канцлер Ангела Меркелнинг қарама-қарши баёнотидан бир кун кейин бўлди. (Ангела Меркел Европа бугундан бошлаб бошқаларга суяниши мумкин эмаслигига қаноат ҳосил қилганини айтган. Бунда у сўнгги кунларда иттифоқчиларидан даромад ундириш учун қаттиқ босим кўрсатаётган Вашингтонга ишора қилди. Германиянинг Bild газетаси Меркелнинг қуйидаги сўзларини чоп этди: «Бошқаларга суянадиган вақтлар ўтиб кетди, мен буни кунлар ўтган сайин ҳис қилдим… Энди биз европаликлар ишлар тизгинини ўз қўлимизга олишимиз керак»…). (Русиял Явм, 2017 йил 28 май).
5 –Америка Германиянинг унга қарши «бош кўтараётгани» ва Европани унга қарши қўзғашга ҳаракат қилаётгани ҳақида гумон қилиб қолди. Чунки Германия Европанинг аксарият позициясини билдириб, ядро қуролига эга бўлмасада, ўзини дунёдаги катта куч сифатида кўрсатишга ҳаракат қила бошлади. Шунинг учун у ўзини кўрсатадиган халқаро вазият пайдо бўлишини кута бошлади. Бугун эса Европада ўша вазият туғилди, у ўзининг буюклигини зудлик билан қайта тиклаши учун олам унга кўмакчи бўлади. Шунинг учун у Америка сиёсати ва Россияга қарши Европа давлатларини бошқариш ҳақида қайғураётганини кўриб турибмиз. Аммо Германия қаршисидаги бу янги вазият ва шошилинч тайёргарлик ҳақида айтадиган бўлсак, уни қуйидагича ифодалаш мумкин:
а) Британия Европа Иттифоқидан чиқиш ҳаракатини бошлаши билан, Германия Британия ва Франция Европа Иттифоқи орқали унинг халқаро ҳаракатига қарши солаётган кишанларидан озод бўлди. Чунки у халқаро жиҳатдан Британия ва Францияга хизмат қилаётган Европа келишувларига асир бўлиб келаётган эди…
б) Американинг янги президенти Трамп «энг аввало Америка» номли сиёсатини қабул қилиши билан сиёсатдаги заифлиги ёрқин кўриниб қолгач, Германия Американинг кишанларидан озод бўлиши янада осон бўлиб қолди. Чунки Германия Америкага Ғарб манфаатлари борасидаги иштироки учун бўйсунар эди. Бугун эса Америка очиқ тарзда иттифоқчиларининг ҳар қандай манфаатларидан қатъий назар, фақат ўз манфаатлари борасида қайғура бошлади. Шунинг учун Германия ҳам Американинг манфаатларидан қатъий назар, ўзига хос сиёсат олиб бориш учун баҳона топди.
Трампнинг мазкур сиёсати Германияга яна ўзини кўрсатиши учун вазият яратиб бермоқда. Германия ва бошқа Европа давлатлари Обама идораси уларни Сурия инқирозидан четлатиб, бу ишга Россияни жалб қилганига гувоҳ бўлсаларда, Обама идораси Ғарбга етакчилик қилиш мажбуриятларини кўтараётган эди. Лекин Трамп идораси калтабинлик билан мана шу мажбуриятлари ва Европадаги иттифоқчилардан ошкора бош тортмоқда. Бугун Американинг эътибори унинг буюклигидаги битта асос, яъни унинг иқтисоди ва оламга етакчилик қилиш қаршисида у кўтараётган молиявий қийинчиликлар. Америка йўл қўяётган бу калтабинлик албатта ўз таъсирини кўрсатади.
в) Франциядаги туб ўзгаришлар, Франциядаги сўнгги сайловлар унинг сиёсий ҳаётида туб ўзгаришлар рўй берганини кўрсатди. Чунки иккинчи жаҳон урушидан кейин Францияга ўз ҳукмини ўтказиб келган социалистик ва марказий ўнг қанот партиялар фаолияти тугади. 2017 йилдаги сайловлар бу партиялар рамзларини тўла қулатди ва сиёсатда эски партияларга суянмайдиган ёш президент келди. Бу эса Германия учун Францияни Европа етакчилигидан суриб чиқаришига туртки бўлади.
Шуларга кўра, Германиянинг Трамп сиёсатига бўлган реакцияси кўпроқ Европада кўринди. Навбатдаги сайловларда Меркелнинг рақиблари Америка сиёсатига қарши у билан бирга туришди (Ангела Меркелнинг канцлерлик лавозими бўйича рақиби, социал демократлар партияси етакчиси Мартин Шульц Америка президенти Дональд Трампга қарши Европа учун беш банддан иборат кучли программани ҳавола қилди. Канцлерлик лавозими бўйича Ангела Меркелнинг рақиби бўлмиш Шульц ўз партиясининг парламентдаги аъзолари чоршанба куни иқтисод вакиллари учун Берлинда уюштирган учрашувда шундай деди:
«Биз тинчлик, омонлик ва роҳат фароғатда яшашимиз учун Европа кучли бўлиши муқаррар ишдир»…). (Бугунги фикр сайти, 2017 йил 31 май). (Канцлерлик лавозими бўйича Ангела Меркел рақиби бўлмиш Мартин Шульц Европадаги барча демократик ҳукуматларни «Дональд Трампга ҳаддидан ошмаслигини тушунтириб қўйишларига» чақирди.
Социалистик партия етакчиси Шульц душанба куни Берлинда шундай деди: «Шунинг учун ҳозирги вақтда қилиш зарур бўлган нарса қўлимиздан келганича шу кишига қарши ва унинг бизга юклашга ҳаракат қилаётган хатарли қуролланиш сиёсатига қарши туришимиздир»). (Арабий 21, 2017 йил 29 май).
- Бу Трамп гувоҳи бўлиб турган Германия воқеси бўлиб, бу ҳолат Трампни Германияга кўпроқ ҳужум қилишига сабаб бўлди.
Учинчидан: Бу халқаро сиёсий ўзгаришларнинг натижасидан кутилаётган нарсага келсак, у қуйидагича бўлади:
- Европа ва Америка ўртасидаги дарз кенгайиб бормоқда ва у тўлдириб бўлмас жарликка айланиши мумкин. Америка уни Трамп президентлиги тугамасдан тузатмаса, кейин кеч бўлади… Трамп идораси 2017 йил 2 июнда бўлиб ўтган Париж иқлим ўзгариши иттифоқидан чиқиши шуни тасдиқлайди. Америка шундан сўнг унинг қадамини хато ва хатарли, деб баҳолаётган Европа давлатлари танқиди остида қолди. Бунда улар бутун оламдан иқлим ўзгариши борасида Европа етакчилигига таянишини талаб қилди. (Кеча Рим шаҳрида қилинган қўшма ва муҳим баёнотда Франция президенти Иммануэл Макрон, Германия канцлери Ангела Меркел ва Италия бош вазири Паоло Жентилонилар АҚШнинг Париж иттифоқидан чиққанидан афсусда эканликларини билдиришди ва айни пайтда иттифоқ борасида қайта музокара қилиш имконияти йўқлигини таъкидлашди… Макрон Парижга қайтгач, Америка президенти Париж иқлим ўзгариши келишувидан чиқиб тарихий хатога йўл қўйди деди…
Кеча иқлим ўзгариши бўйича Еврокомиссар Мигель Ариас Каньете шундай деди: «Олам ҳарорат илишини олдини олишда Европага суяниши мумкин», Еврокомиссар яна: «Трамп идорасининг бирёқлама қароридан» қаттиқ афсусда эканини билдирди.) (Жазира нет, 2017 йил 2 июн). Бу ёриқ ва дарз кетишлар Европанинг барча етакчи давлатларида рўй берди. Фақат Британия илондек Америкадан узоқлашмади ва одатига кўра дунёда муҳим ўринни эгаллаш мақсадида Америкага янада кўпроқ ёпиша бошлади.
- Европа саҳнасида иқтисод ва сиёсат табақасига Германия етакчилик қилаётгани кўриниб турибди. Буни Германия расмийлари Америка сиёсатига қарши экани ва Германия АҚШ билан бўлган келишмовчилигини ошкора эълон қилгани тасдиқламоқда… Агар бу кенгайиб бораверса, Европани қаттиқ тебратади ва натижада Германияни тез суратда оғир қуроллар билан қуролланишига сабаб бўлиши мумкин.
Бу икки иш ҳақида қаттиқ тўхталиш керак, чунки улар халқаро сиёсатда, қолаверса халқаро позицияда янги босқични пайдо қилиши мумкин.
Тўртинчидан: Афсусланарлиси шуки, оламда бўлаётган бу катта ўзгариш ва янги халқаро вазият Исломий Халифалик давлати йўқ бўлиб турган ҳолатда юз бермоқда. Мусулмонлар бу ўзгариш ва вазиятдан фойдалана олмаяптилар. Балки мусулмон юртлардаги бир сиқим малай ҳокимлар Исломни ўзини кўрсатишидан ва халқаро майдонга таъсир қилишидан тўсишга тинмай ҳаракат қилишяпти. Бундан ташқари Умматнинг иқтисодий қувватини Американи барбод қилиш ўрнига уни таназзулдан сақлаб қолиш учун сарфлашяпти. Лекин на улар ва на хўжайинлари оқимга қарши узоқ тура олмайдилар, чунки уларнинг пайтавасига қурт тушган. Уммат ичидаги холис кишилар олиб бораётган ҳамда Пайғамбарлик минҳожи асосидаги Халифалик орқали динни тиклаш ва Роббилари шариатини ҳакам қилиш учун ҳаракат қилаётган миллионлаган мусулмонлар кетаётган оқим мустаҳкам оқим бўлиб, билимдон ва азиз Аллоҳнинг изни билан яқинда ўз мевасини беради.
إِنَّ اللَّـهَ بَالِغُ أَمْرِهِ ۚ قَدْ جَعَلَ اللَّـهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْرًا
«Албатта Аллоҳ Ўзи (хоҳлаган) ишига етгувчидир. Дарҳақиқат Аллоҳ барча нарса учун миқдор-ўлчов қилиб қўйгандир» [Талоқ 3]
12 рамазон 1438ҳ
7 июн 2017м
