Ғарбнинг иқтисодий мустамлакачилик дастури: IFCнинг “тараққиёт” ниқоби остидаги найранглари

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Халқаро молия корпорациясининг (IFC) Қозоғистон, Туркия ва Ўзбекистон бўйича янги тайинланган директори Лиза Кестнернинг Gazeta.uz нашрига берган интервьюси Марказий Осиё минтақасининг келажагига оид Ғарб молиявий институтларининг қарашларини яққол намоён этди. “Инвестиция”, “тараққиёт” ва “иш ўринларини яратиш” каби сўзлар билан ўралган расмий баёнотлар ортида аслида мустамлакачилик манфаатлари яширинган бўлиб, мусулмон ўлкаларининг табиий бойликлари ва иқтисодий салоҳиятини Ғарб капиталистик тизимига тобе қилишга қаратилганини кўриш мумкин. Мақсад – Уммат бойликларини талаш, халқни судхўрлик гирдобига ботириш ва маҳаллий иқтисодиётни халқаро молиявий ташкилотлар диктатига бўйсундиришдан бошқа нарса эмас.

Кестнер давлат корхоналарини хусусийлаштиришни асосий драйвер сифатида тилга олиб: “2025 йилда 600 та йирик давлат корхонасининг улуши ЯИМнинг 35 фоизини ташкил этди, бироқ уларнинг аксарияти хусусий сектор анча самаралироқ бўлган соҳаларда фаолият юритмоқда… 2025 йилда бошланган хусусийлаштириш дастури бу борадаги фундаментал қадам бўлиши кўзда тутилган”, – деди.

Бу шуни англатадики, умумхалқ манфаати учун хизмат қилиши керак бўлган сув, энергия ва йирик инфратузилма объектларини хусусий, айниқса, хорижий инвесторларга сотиш бу – халқнинг стратегик активларини ташқи кучлар назоратига топшириш, демакдир. Хусусийлаштириш ортидан келадиган “самарадорлик” одатда оддий аҳоли учун тарифларнинг кескин ошиши билан якунланади ва маҳаллий саноатнинг асосини заифлаштиради.

Росулуллоҳ ﷺ айтадилар: “Одамлар уч нарсада шерикдирлар: сув, яйлов ва оловда”. (Абу Довуд ривояти).

Энергетика, газ, электр тармоқлари каби стратегик манбалар ва йирик саноат мажмуалари – Умматнинг умумий мулкидир. Уларни Ғарбнинг трансмиллий компанияларига ўтказилиши мустамлакачиларга арзонгаров топшириш, демакдир. IFC бу ерда “самарадорлик” сўзини ниқоб қилиб олиб, аслида иқтисодиётнинг ҳаётий томирларини ўз назоратига олишни кўзламоқда.

Кестнер минтақа мамлакатлари учун “ягона қоидалар”ни талаб қилмоқда: “Инвесторларга трансчегаравий инфратузилма ва уйғунлаштирилган қонунчилик зарур… Бу фақатгина жамоавий саъй-ҳаракатларни талаб қиладиган вазифалардир”, – деди у.

“Уйғунлаштириш” – бу Ғарбнинг ҳуқуқий ва молиявий стандартларини минтақага мажбуран сингдиришнинг юмшоқ номидир. Агар қонунчилик фақат хорижий инвесторларнинг талабларига мослаштирилса, у ҳолда қонунлар халқаро трансмиллий корпорацияларнинг манфаатларини ҳимоя қилувчи воситага айланади. Бу – иқтисодий мустамлакачиликнинг энг хавфли тури, чунки у “қонуний” кўринишда амалга оширилади.

Кестнернинг “глобал қўшилган қиймат занжирлари” ҳақидаги тезиси эса, яширин хатарларни ўз ичига олади. Жумладан у:

“Мультимодал транспорт ҳамда логистика инфратузилмасига киритиладиган инвестициялар ўзбек бизнесини глобал қўшилган қиймат занжирларига интеграция қилиш имконини беради”, – деди.

“Интеграция” – бу дунё бозоридаги шокларга (кризис, инфляция, санкциялар) тўлиқ боғланиб қолиш, демакдир. Минтақа ҳукуматлари бошқаларнинг занжиридаги “кичик ҳалқа” бўлишга эмас, аксинча мамлакатнинг мустақил ишлаб чиқариш ва истеъмол тизимини яратишга интилиши керак. Кестнер таклиф қилаётган модел эса, минтақани Ғарб бозорлари учун текин хомашё ва арзон ишчи кучи таъминотчиси сифатида логистик хаб бўлишга маҳкум этади. Глобал иқтисодиёт инқирозга юз тутганда, бундай “интеграциялашган” иқтисодиётлар биринчи бўлиб жабр кўради.

Кестнер, шунингдек, молиявий секторни “ривожлантириш” ҳақида сўз юритар экан, асосий эътиборни капитал бозорига қаратди:

“Капитал бозорини ривожлантириш, венчур молиялаштириш ва банкдан ташқари кредитлаш каби муқобил молиявий механизмларни жорий этиш ички инвесторлар базасини кенгайтириш… учун муҳимдир”, – деди у.

Бу ерда назарда тутилаётган механизмлар асосан фоизли (рибога асосланган) тизимлардир. Исломда эса рибо қатъиян тақиқланади, шунингдек, унинг жамиятни иқтисодий таназзулга олиб келувчи, аҳолини камбағаллаштириб, қарзга ботирувчи тизим эканлиги бугун ҳеч кимга сир эмас. Таъкидлаш лозимки, IFC таклиф қилаётган венчур молиялаштириш ва банк кредитлари маҳаллий иқтисодиётни “қарз иқтисодиёти”га айлантиради, бу эса келажак авлодларни ташқи молиявий институтларга қарам қилиб қўяди.

Бинобарин, бугунги “хорижий инвестициялар” эртага мамлакатнинг бўйнидаги ўчириб бўлмас қарзларга, мамлакат суверенитетининг йўқолишига олиб келади. Ғарб инвестицияларининг табиати – бу фақат моддий фойдани кўзлаш ва мусулмон ўлкаларини доимий равишда ташқи молиявий тизимга тобе қилишдир.

Кестнернинг “трансчегаравий инфратузилма” ва “уйғунлаштирилган қонунчилик” ҳақидаги гаплари аслида мустамлакачиларнинг Марказий Осиёни бошқариш учун қўллаётган воситаларидир. Улар фақат ўзларининг логистик қулайлигини ва товарларининг тўсиқсиз кириб келишини ўйлашади.

Бугунги капиталистик “интеграция” мустамлакачи Ғарб учун кенг бозор яратишдир. Улар ўтмишда “Сайкс-Пико” каби сунъий чегараларни чизишган бўлса, бугун иқтисодий интеграция шиори остида ушбу ҳудудларни ўзларининг хомашё базасига айлантиришмоқчи.

Кестнер “тартибга солувчи органларнинг институционал мустақиллиги” деганда минтақа ҳукуматларини ўз халқи олдидаги масъулиятдан озод қилиб, бошқарув тизгинларини халқаро молия институтлар томонидан назорат қилинадиган “технократлар”га топширишни таклиф қилмоқда. Лиза Кестнер ва IFC таклиф қилаётган бу йўл – капиталистик тузумнинг боши берк кўчасидир. Улар ваъда қилаётган “фаровонлик” – ўнлаб йиллар давомида Ғарб иқтисодиётларига қарам бўлиб қолган мамлакатлар тажрибасида исботланган алдовдир.

Бизнинг ягона нажоткор йўлимиз – бу Ислом низомига қайтишдир. Хорижий кредитлар ва инвестиция деб номланган қарзлардан воз кечиб, ўз ички ресурсларимизни Ислом Шариати асосида бошқаришдир. Шунга кўра, бугунги кундаги энг муҳим вазифа – мустамлакачиларнинг “тараққиёт” деган алдовчи сўзларига учмай, ўз ақидамиз ва шу ақидадан келиб чиққан исломий низомни ҳаётимизга жорий қилишдир. Зеро, ҳақиқий тараққиёт ва фаровонлик инсонлар томонидан ўйлаб топилган капиталистик низомларда эмас, балки Роббул оламин Аллоҳ таолонинг шариатидадир. Марказий Осиё минтақаси бой табиий ресурсларга ва пок виждонли мусулмон халқларига эга бўлган улкан қувватдир. Бу қувватни кофир мустамлакачи Ғарбнинг ҳар қандай бузғунчи лойиҳаларини рад этган ҳолда фақатгина Рошид Халифалик Давлатини барпо этиш билан Буюк Аллоҳнинг адолатли қонунларини ҳаётимизнинг барча жабҳаларига мукаммал татбиқ этиш орқалигина рўёбга чиқара оламиз.

Иззатуллоҳ

03.05.2026й