Қуръон боғларига саёҳат
Қуръон боғларига саёҳат
بسم الله الرحمن الرحيم
ان النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهم عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ خَيْرُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ
Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Сизларнинг ичингизда яхшироғингиз, Қуръонни ўрганган ва уни ўргатганингиздир”. Бухорий ривояти.
Муқаддас китоби бўлган Қуръони Каримни бандаларининг ҳидоят топишлари учун дастур қилиб берган Аллоҳга Унинг Ўзига муносиб мақтов ва хамдлар бўлсин. Ушбу Китобни умматга энг олий кўринишда чиройли етказган, ушбу Китоб мўъжизалиги билан у зотнинг Пайғамбарлиги исботланган Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламга саловоту саломлар бўлсин.
Ушбу рукнимизнинг ўтган сонида Бақара сурасининг 92 – 96 оятларини ўрганган эдик. Қуйида мазкур суранинг давомини кўриб чиқишда давом этамиз.
قُلْ مَن كَانَ عَدُوّاً لِّجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللّهِ مُصَدِّقاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ * مَن كَانَ عَدُوّاً لِّلّهِ وَمَلآئِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ فَإِنَّ اللّهَ عَدُوٌّ لِّلْكَافِرِينَ * وَلَقَدْ أَنزَلْنَا إِلَيْكَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ وَمَا يَكْفُرُ بِهَا إِلاَّ الْفَاسِقُونَ * أَوَكُلَّمَا عَاهَدُواْ عَهْداً نَّبَذَهُ فَرِيقٌ مِّنْهُم بَلْ أَكْثَرُهُمْ لاَ يُؤْمِنُونَ * وَلَمَّا جَاءهُمْ رَسُولٌ مِّنْ عِندِ اللّهِ مُصَدِّقٌ لِّمَا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِيقٌ مِّنَ الَّذِينَ أُوتُواْ الْكِتَابَ كِتَابَ اللّهِ وَرَاء ظُهُورِهِمْ كَأَنَّهُمْ لاَ يَعْلَمُونَ
“Айтинг(эй Муҳаммад): “Ким Жаброилга душман бўлса (У Аллоҳга душмандир). Зеро у (Жаброил) Аллоҳнинг изни билан қалбингизга ўзидан аввалги китобларни тасдиқ этадиган ва мўъминларга ҳидоят ва хушхабар бўлган Қуръонни олиб тушган. Ким Аллоҳга ва унинг фаришталарига, пайғамбарларига, Жаброил ва Мекоилга душман бўлса, бас, албатта Аллоҳ (бундай) кофирларга душмандир. Ҳақиқатан Биз сизга очиқ оятлар нозил қилдик. У (оятларга) фақат фосиқларгина кофир бўладилар. Ҳар қачон бирон аҳдга аҳдлашсалар улардан бир гуруҳи бузаверадими? Уларнинг кўплари иймон келтирмаслар. Қачон уларга Аллоҳнинг ҳузуридан ўзларидаги нарсани тасдиқ этувчи Пайғамбар келса, китоб (Таврот) берилган кимсалардан бир гуруҳи Аллоҳнинг китобини (Қуръони Каримни) ҳеч нарса билмагандек орқаларига отдилар”. (97 – 101)
Тафсир
Аллоҳ Таъоло ушбу оятларда ҳам яҳудийларнинг тубанликлари, Аллоҳга ва Унинг фариштаси Жаброил алайҳиссаломга душманликлари тўғрисида сўз юритади.
1- Яҳудлар Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламдан у кишига қайси фаришта келиши ҳақида сўрашганида, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам Жаброил алайҳиссалом келишини айтадилар. Шунда улар, у (Жаброил) бизнинг душманимиз, у пайғамбарларга китобни эмас, азобни олиб тушади, агар сенга келадиган фаришта Микоил бўлганида биз иймон келтирган бўлар эдик, дейишди. Шунга жавобан Аллоҳ Таъоло мана шу оятни нозил қилиб, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламга, ким Жаброилга душман бўлса, у одамга “Менинг қалбимга Аллоҳнинг изни ила Қуръонни олиб тушадиган фаришта мана шу Жаброилдир, Қуръон ўзидан олдинги пайғамбарларнинг китобларини тасдиқловчидир, у ҳидоятдир, мўъминлар учун суюнчли хабардир, Жаброил алайҳиссалом сизлар ўйлагандек азобни олиб тушмайди” дейишларини буюрди.
Бу ерда Қуръон (هُدًى ҳидоят) деб номланяпти. Ўзи сафнинг олдида борадиган, қолганлар унинг ортидан борадиган киши ҳодий бўлади. Отлар подасининг олдинда борадиганларига нисбатан ҳам мана шу сўз ишлатилади. Қуръон мўъмин учун ҳодийдир. Яъни, мўъмин унга эргашади, унинг фармону тақиқларига итоат этади, Қуръон у мўъмин учун йўлбошчи бўлади.
Қуръон (بُشْرَى хушхабар) деб ҳам номланди. Чунки у мўъминларга тайёрлаб қўйилган жаннатлар ҳақида, қиёмат кунидаги Аллоҳнинг ризоси ҳақида суюнчли хабар беради.
“Ўзидан аввалги китобларни”. Яъни, унинг олдида. Бу сўз “بَيْنَ يَدَيْهِ ” ўзидан олдинги, деган маънони англатади.
“Зеро у (Жаброил) қалбингизга Қуръонни нозил қилди — فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ”. Шартнинг жавоби. Яъни, кимки Жаброилга душман бўлса, унга айтингки, Жаброил Аллоҳнинг каломини пайғамбарга олиб тушган.
2 — Шундан сўнг Аллоҳ яҳудларга Микоил ҳам, Жаброил ҳам фаришта эканини, улардан бирига душман бўлган одам иккинчисига ҳам, бинобарин ҳамма фаришталарга душманлигини ва кимки Аллоҳга, Унинг пайғамбарларига, фаришталарига душманлик қилса, кофир бўлишини баён қилади.
“Албатта Аллоҳ (бундай) кофирларга душмандир — فَإِنَّ اللّهَ عَدُوٌّ لِّلْكَافِرِينَ”.
“مَن كَانَ عَدُوّاً لِّجِبْرِيلَ – Ким Жаброилга душман бўладиган бўлса,” оятидаги “من — ким” сўзи шарт маъносидадир. Яъни ким шундай қилса… Бу шартнинг жавоби (فَإِنَّ اللهَ عَدُوٌّ لِلْكَافِرِينَ )дир. Яъни, кимки Аллоҳга душман бўлса, унга айтгинки, …Аллоҳ кофирларнинг душманидир.
Аллоҳ Таъоло ҳамма фаришталарни айтиб ўтиш билан бирга Жаброил ва Микоил алайҳиссаломларни алоҳида зикр қилди. Ом (умумни ифдаловчи сўз ёки жумла) сўздан кейин хос (хоссатан бир хусусиятлиликни англатувчи) сўз келиши шу хоснинг эътиборлилигини билдиради. Яъни Жаброил ва Микоил алайҳиссаломларнинг Аллоҳни фариштаси экани эътибори ўта муҳимдир.
3 — Кейин Аллоҳ Таъоло Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламга очиқ оятлар яъни, у кишининг ҳақиқий пайғамбар эканликларини кўрсатувчи қатъий, равшан белгилар нозил қилганини баён қилади. Бу оятларга Парвардигорининг буйруғидан бош тортган, У Зотнинг шариатига итоат этмаган, У Зот белгилаб қўйган ҳудудлардан тажовуз қилиб ўтган кимсагина куфр келтиришини ҳам айтиб ўтади. “Ҳақиқатан Биз сизга очиқ оятлар нозил қилдик. У (оятларга) фақат фосиқларгина кофир бўладилар”.
4 — Яҳудлар ҳар доим аҳдни бузганлари туфайли Аллоҳ Таъоло уларни тавсифлашда улар бузмаган аҳд қолмаган, деган маънодаги гапни айтади.
Бу ерда (كُلَّمَا ҳар қачон) сўзининг ишлатилишига эътибор берсак, у шарт ва жавобнинг такрорланишини ифодаловчи зарфдир (равиш, ҳолатни ифодаловчи сўз). Яъни, улар бирор нарсага аҳдлашдиларми, аниқ уни бузмасдан қўймасдилар.
“Улардан бир гуруҳи бузаверадими? — نَّبَذَهُ فَرِيقٌ مِّنْهُم”. Яъни, уни улардан бир қисми Аллоҳга берган аҳдини бузди.
“Ҳақиқатан уларнинг кўпи иймонсизлардир — بَلْ أَكْثَرُهُمْ لاَ يُؤْمِنُونَ”. Бу гап аҳдни бузган қисмнинг озчиликни эмас, кўпчиликни ташкил қилишини англатади. Аслида гуруҳ сўзидан озчиликни ташкил қилувчи қисм тушунилар эди, ана шу эҳтимолни йўққа чиқариш учун, яҳудийларни озчилиги эмас, кўплари аҳдини бузадиган хоинлар эканини билдириш учун мазкур оятни келтирди.
Кейинги оятда Аллоҳ Таъоло яҳудийларни аҳдига вафо қилмасликларини, ҳатто уларга хабари келган, ўзларининг китоблари Тавротдан билиб олишган Пайғамбарнинг хабарини ҳам инкор қилишлари ҳақида айтиб ўтади.
“Қачон уларга Аллоҳнинг ҳузуридан ўзларидаги нарсани тасдиқ этувчи Пайғамбар келса, китоб (Таврот) берилган кимсалардан бир гуруҳи Аллоҳнинг китобини (Қуръони Каримни) ҳеч нарса билмагандек орқаларига отдилар”.
Мақоланинг келгуси сонида яҳудийларнинг Аллоҳ тақиқлаган сеҳр амали билан шуғулланишга ҳарис бўлишлари ҳақидаги сўз билан давом этамиз.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Муслим
31.08.2017й.
