Саҳобалар ҳаётидан лавҳалар

بسم الله الرحمن الرحيم

 وَالسَّابِقُونَ الأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَانٍ رَّضِيَ اللّهُ عَنْهُمْ وَرَضُواْ عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَداً ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

“Биринчи пешқадам муҳожирлар, ансорийлар ва уларга яхшилик билан эргашганлар. Аллоҳ улардан рози бўлди, улар ҳам Аллоҳдан рози бўлдилар. Уларга остидан анҳорлар оқиб турган жаннатларни тайёрлаб қўйди. Улар унда абадий қолурлар. Ана ўша улкан ютуқдир”. (Тавба. 100)

قال عليه الصلاة والسلام: ما من أحد من أصحابي يموت بأرض إلا بُعث قائدا ونورا لهم يوم القيامة

Пайғамбар алайҳис салоту вас салом дедилар: “Саҳобаларимдан қай бири бу дунёдан ўтадиган бўлса, охират ҳовлисида атрофидагилар учун бошлиқ ва йўлбошчи бўлиб тирилтириладилар”. Термизий ривояти.

Адий ибн Хотим ат Тоий розияллоҳу анҳу

Адий ибн Хотим кўп ибратли масалларда исми такрорланадиган, машҳур, саҳий, қўли очиқ инсон Хотам ут Тоийнинг ўғли бўлиб, отасидан кейин Той қабиласи бошлиқлиги унда қолган.

Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳижрий тўққизинчи йилда Табук атрофида яшайдиган Той қабиласини Исломга даъват қилиш учун Алий розияллоҳу анҳуни лашкар билан жўнатдилар. Қабила раиси Адий Ибн Хотим Ислом лашкарини кўриб, Румга қочиб кетди. Асир олинганлар Росулуллоҳ алайҳиссалом ҳузурларига келтирилди. У зот Адийни чақириб келиш учун асирлар орасидаги синглисини жўнатдилар.

Адийнинг синглиси Румга етиб акаси билан учрашди ва Росулуллоҳ уни чақираётганини айтди. У синглиси билан Мадинага қайтишга қарор қилди. Термизий ва Ибн Хиббонлар ҳасан санад билан ривоят қилган ҳадисда Адий ибн Хотим ўзининг Исломга кириши тарихини шундай ҳикоя қилади:

يقول عدي : فخرجت حتى أقدم على رسول الله ـ صلى الله عليه وسلم ـ المدينة ، فدخلت عليه ، وهو في مسجده ، فسلمت عليه ، فقال : من الرجل ؟ ، فقلت : عدي بن حاتم ، فقام رسول الله ـ صلى الله عليه وسلم ـ فانطلق بي إلى بيته ، فوالله إنه لعامد بي إليه ، إذ لقيته امرأة ضعيفة كبيرة ، فاستوقفته ، فوقف لها طويلا تكلمه في حاجتها ، قال : قلت في نفسي : والله ما هذا بملك ، قال: ثم مضى بي رسول الله ـ صلى الله عليه وسلم ـ حتى إذا دخل بي بيته تناول وسادة من أدم (جلد) محشوة ليفا فقذفها إليَّ ، فقال : اجلس على هذه ، قال : قلت : بل أنت فاجلس عليها ، فقال : بل أنت ، فجلست عليها ، وجلس رسول الله ـ صلى الله عليه وسلم بالأرض ، قال : قلت في نفسي : والله ما هذا بأمر ملك …

Чиқиб, Мадинага − Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига келдим. Масжидда эканлар, кириб салом бердим. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Кимсан?” дедилар. “Адий ибн Хотимман”, дедим. У Зот ўринларидан туриб, мени уйларига бошлаб бордилар. Шу орада бир заифа, ёши катта аёл йўлиқиб, у кишини тўхтатиб, ўзининг муаммолари ҳақида гапириб кетди. Ичимда: “Валлоҳи, бу киши подшоҳ эмас”, дедим. Кейин мени уйларига олиб кирдилар. Теридан қилинган тўшакчани менга узатиб: “Шунга ўтиргин”, дедилар. Мен: “Йўқ, ўзингиз ўтиринг”, дедим. У Зот: “Йўқ, сен ўтир”, дедилар. Мен тўшакка ўтирдим, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ерга ўтирдилар. Яна ичимда: “Аллоҳ номига қасам, подшоҳлар бундай қилмайди”, дедим. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Хўш, Адий ибн Хотим, ҳалиям Аллоҳдан ўзга бирон илоҳ бор деб биласанми?” дедилар. Мен: “Йўқ”, дедим. “Аллоҳдан каттароқ, буюкроқ бирон нарса бор деб биласанми?”. “Йўқ”, дедим. “Сен Ракусий (насронийлик билан Собиийлик ўртасидаги дин) дини эдингми?” “Ҳа”, дедим. “Қавминг ўлжасидан  тўртдан  бирини  олар эдингми?”. “Ҳа”, дедим. “Ахир бу сенинг динингда ҳалол эмас эди − ку?” дедилар. “Ҳа, Валлоҳи”, дедим. Сўнг яна дедилар: “Эй Адий, эҳтимол, сени бу Динга (Исломга) киришдан тўсаётган нарса унинг аҳлини камбағаллигидир. Аллоҳ номига қасамки, улар орасида мол-дунё шундай тўлиб тошадики, ҳатто уни олувчи одам топилмай қолади. Яна сени бу (Динга) киришдан тўсиб турган нарса бу Дин аҳлларининг душмани кўплигини ва ўзларининг ададлари озлигини кўраётганингдир. Аллоҳ номига қасамки, яқинда бир аёл ўз туясида Қодисиядан ҳеч қандай хавф-хатарсиз бу Байтни — Уйни зиёрат қилгани келибди, деб эшитасан. Эй Адий, Исломга кир, саломат бўласан”. Адий айтади: “Шу сўзлардан кейин Исломни қабул қилдим”.

Юқорида зикр қилинган воқеага эътибор берадиган бўлсак, Адий ибн Хотимнинг Исломга киришига Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг чиройли хулқлари сабаб бўлди. Пайғамбар алайҳиссаломнинг қилаётган муомаласи, кўрсатаётган хулқи Адийнинг ҳайратини оширди, у “Бу подшоҳ эмас, подшоҳ бунақа муомала қилмайди” каби сўзлар билан Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга ва бу билан Росулуллоҳ кўрсатаётган бу хулқнинг қаердан келаётганига қизиқиши, муҳаббати ортди. Натижада Исломни қабул қилди. Кофирларни Ислом ақидасига, мусулмонларни Исломий ҳаётни қайта тиклашга даъват қилишнинг энг асосий жиҳатларидан бири, амал билан даъват қилишдир. Яъни мусулмон банда нафақат гапираётган гапларида, балки қилаётган ишларида ҳам ушбу динни ҳақиқий адолат дини эканини билдирибгина қолмай, бу динни қабул қилган одам энг олий аҳлоқий сифатларни ўзида жамлаган инсон бўлишини ҳам кўрсатишга ҳаракат қилиши керак. Бунда мусулмонлар учун Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ушбу сўзлари йўлбошчи сифатида етарлидир:

من دل على خير فله مثل أجر فاعله

“Ким бошқа бир одамни бир яхши ишга йўналтириб (кўрсатиб) қўйса, у ишни қилганга берилганчалик ажр-савоб ушбу кўрсатган одамга ҳам тегишлидир”. Муслим ривояти.

Адий ибн Хотим розияллоҳу анҳу иймон келтириб саҳоба бўлганларидан кейин Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг тавсиялари билан қабиласи ва қўшни қабилаларни Исломга чақириш, уларнинг закотларини тўплашга масъул қилинди. Барча қабиладошларининг ҳақ динга киришларига сабабчи бўлди. Ислом тарихида қавмидан закот тўплаган илк шахс бўлди.

Видолашув Ҳажида ҳам қатнашди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг вафотларидан кейин Абу Бакр розияллоҳу анҳу даврларида кўпчилик диндан қайтиб, жуда кўплар Исломдан чиқиб муртад бўлаётганда, Адий қабиласига насиҳат қилиб, уларни бундай муртадликдан қайтарди. Той қабиласи Исломда қолди.

Усмон ибн Аффон розияллоҳу анҳу даврларида Бағдодга кетиб, хазинани назорат қилди. Жамал ва Сиффин жангларида Али розияллоҳу анҳунинг тарафларида бўлди. Али розияллоҳу анҳудан кейин яна Куфага қайтиб, ҳижрий 69 йилда 120 ёшда вафот этди.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Муслим

27.11.2017й.