«Аҳли – Сунна вал-Жамоа» истилоҳи
بسم الله الرحمن الرحيم
«Аҳли – Сунна вал-Жамоа» истилоҳи
22-қисм.
Бўлиниш ҳақидаги ҳадиснинг бир қанча санадига кўра саҳиҳ бўлиши мумкин деб ҳисобланса
Ҳадиснинг таҳлили
Биринчидан, "ҳамма дўзахда" деган иборанинг қўшиб ёзилишига келсак, аниқки бу ибора асоссиз бўлиб, У Қуръонга ҳам, Суннатга ҳам мувофиқ келмайди. Агар бу қўшимча иборани саҳиҳ деб ҳисобласак, нажот топгувчи гуруҳ бу — суннатга эргашувчилар десак, бу ўринда беихтиёр савол туғилади. Мусулмоннинг суннатга эргашувчи эканлиги унинг баъзи бир гуноҳлари учун дўзахга тушишликдан сақлайдими? Агар кимдир "дўзахга киради, сўнгра чиқади" деб айтса, Ислом ақидасининг асосий рукнларидан чекинмаган шиалар ҳам худди шу ҳолатда бўлади. Булар ҳақида биз аввалда гапириб ўтган эдик, шунинг билан бирга улар иккиламчи масалаларда суннийлар билан келиша олмайдилар. У гуноҳларига яраша дўзахга киради, ундан сўнг Аллоҳ Таоло уни қаерга жойласа, Ўзи билади.
Маълумки, ислом динида куфрнинг ҳукми фақат рад қилиб бўлмайдиган исбот ва далиллар асосида, яъни, Ислом инсонга уларга иймон келтиришини талаб қилган нарсалар куфр асосида бўлса, ёки Ислом инсонга ишонмасликни буюрган нарсаларга ишонилса, ёки асосий ақидавий масалаларда гумон бўлса, ёки куфр аломати кўринган амалларни содир қилган тақдирда ҳукм чиқарилади. Агар инсон юқорида зикр қилинганлардан бирортасини содир этмаган бўлса, бу инсонни шиа дейишадими, имомий ёки зайдий, мўътазила, салафий, ёки ашъарий деб аташадими, бундан қатъий назар, у исломга эргашувчи бўлиб қолаверади. Агар суннийнинг Суннатга эргашганлиги туфайли унинг баъзи бир гуноҳлари учун дўзахга кирмаслигига юз фоиз кафолат бўлмаса, ва аксинча, мусулмон-шиа, мусулмон-мўътазила йўлиққан нарсага йўлиқса, аниқроғи — жазо, авф ва Аллоҳ Таолонинг марҳамати билан жаннатга киришлик насиб этса, у тақдирда "шиа ёки мўътазила нажот топгувчи гуруҳга кирмайди ва дўзахга тушади" деган даъво Ислом асосларига тўғри келмайди. Шунинг учун суннийлар, шиалар ва бошқа гуруҳларни ажратиш ва улар нажот топгувчи гуруҳ, бошқалар эса дўзахга тушади деб айтиш мумкин эмас.
Иккинчидан, фирқаларга бўлиниш ҳақида гап кетганда, шу нарсаларга эътибор қаратиш лозим. Агар бу ихтилоф зонний масалалар атрофида бўлса, бу мазаммат қилинадиган бўлинишга олиб келмайди. Бундан келиб чиқиб айтиш мумкин-ки, исмоилийлар, друзлар, нусайрийлар, бахаийлар, бабаийлар, кодиёнийлар ихтилоф қилиб бўлинмадилар, аксинча бутунлай Исломдан чиқдилар, гарчи баъзилар Ислом ва мусулмонлар тўғрисида гап кетганда улар тўғрисида эслатиб ўтишса ҳам. Бу суннийлар, шиалар, зайдийлар ва мўътазилалар ўртасидаги ихтилофлардан бутунлай фарқ қилади. Шуни таъкидлаб ўтиш жоиз-ки, бу ихтилофлар қўллаб-қувватланилмайди. Ва мўътазилалар ўзларининг фикрлари ва эътиқодлари билан бир одам атрофида бирлашмайдилар. Шунинг учун ҳар бир нарсани алоҳида — алоҳида кўриб чиқиш лозим. Масалан, шиалар ичида шундай гуруҳлар борки, улар фаришта Жаброил адашди деб Расулуллоҳ с.а.в.нинг пайғамбарлигини инкор қилишади. Бундай шиалар 12 имомли шиалардан фарқ қилишади. Баъзи бир ғулувга кетган шиалар эса, кишини Исломдан чиқаришга олиб борадиган Қуръон ҳақида фикрларини билдиришади. Аммо бу нарса ҳамма шиалар ичида тарқалган эмас. Худди шу ҳолат суннийлар ичида ҳам бор, улар ичида шундай гуруҳлар бор-ки, улар Аллоҳ Таолони инсон шаклида тасвирлашади (мужассимийлар) ёки кишини куфрга олиб борувчи амални содир қилиб қўяди ва ҳоказо. Аммо бу ҳамма суннийларга тегишли эмас. Шунинг учун ҳамма суннийлар, ҳамма шиалар ёки ҳамма мўътазилалар бир одам атрофида ёки бир таълимот атрофида бирлашади деб даъво қилишлик мумкин эмас.
Шундай экан, ҳадис матни сунний бўлмаганлар кофир демаяпти ва сунний бўлмаганлар дўзахга тушади деб ҳукм чиқармаяпти, шунингдек, суннийларни ҳам нажот топгувчи гуруҳ деб ҳам кўрсатмаяпти. Чунки нажот топгувчилар — бу дўзах ўтидан қутулганлар, гарчи дўзахда аламли азобларни тортиб чиққан бўлса ҳам. Бундан келиб чиқиб ишонч билан айтиш мумкинки, мусулмонлар — бу иймоннинг асосий рукнларига иймон келтирганлар ва Ислом нимага ишонмаслик керак деб буюрган бўлса унга ишонмаслик, уларга олдиндан битиб қўйилган нарсага шубҳа қилмаслик ва унга тахминлар қурмаслик ва кишини куфрга олиб борадиган амалларни содир этмаслик. Номларидаги фарқларга қарамай, айнан шу мусулмонлар нажот топгувчи гуруҳни ифодалайдилар.
Хулоса қилиб шуни айтиш керак-ки, Аҳли-Сунна — фирқа ҳам, таълимот ҳам, оқим ҳам эмас. Зеро шиалар, мўътазилалар, ашъарийлар — улардан ҳар биттаси фирқа бўлиши мумкин, аммо Аҳли-Сунна фирқа бўлиши мумкин эмас. Худди шу каби мўътазилалар ёки шиалар ўзларини Суннатга эргашувчилар деб ҳисоблашмаса бу нотўғри бўлади, чунки Суннатдан чекиниш — Исломий тушунчалардан, ислом турмуш тарзидан чекинишни англатади.
Худди шунинг каби, қайсидир фирқа ўзига "Ал-Жамоа" деб нисбат берса нотўғри бўлади. Фақатгина битта ҳолатда — агар у мусулмонлар жамоасининг бир бўлаги бўлса, мусулмонлар тарафидан байъат асосида ихтиёрий равишда ҳокимият берилган ва уни илоҳий Шариат қонунлари асосида бошқараётган бир Имомнинг бошқаруви остида бўлсагина бу нисбат берилади. Чунки Аллоҳ Таоло ҳокимиятга эгалик қилиш ҳуқуқини Умматга берди, токи у Аллоҳ Таолонинг қонунларини ер юзида татбиқ қилсин.
Бутун Оламлар Роббиси – Аллоҳ Таолога ҳамдлар бўлсин!
Аллоҳнинг итоаткор қули -Абу Молик.
