Аллоҳнинг оятларида ақл эгалари учун ибрат бордир

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Аллоҳнинг оятларини ўқиган одам улар ҳақида тафаккур ва тадаббур қилар экан, Унинг нақадар Буюк Куч-Қудрат Эгаси эканлигини қайта-қайта кашф этаверади. Ушбу фикрлаш орқали инсон ўз Яратувчисини танийди, Унинг неъмати ва илмига тан беришдан бошқа иложи қолмайди. Хусусан Аллоҳ Таолонинг нарсаларга қараб Ўзини топишни буюрган оятларида бу маъно янада теранроқ ифодасини топади. Буни Аллоҳнинг қуйидаги ояти мисолида ҳам кўриш мумкин:

إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَآيَاتٍ لِأُولِي الْأَلْبَابِ

– “Осмонлар ва Ернинг яралишида ҳамда кеча ва кундузнинг алмашиб туришида ақл эгалари учун (бир яратувчи ва бошқариб тургувчи зот мавжуд эканлигига) оят-аломатлар борлиги шубҳасиздир”.                         (Оли Имрон:190)

Аллоҳ Таоло ушбу ояти билан инсонларга осмонлар, Ер ва кеча-кундузнинг алмашиб туриши ҳақида тафаккур қилишни таклиф қиляпти. Бу ерда инсон ўз Яратувчисини топиши мумкинлигига бир ишора борки, тафаккур қилмасдан туриб буни тушунишнинг имкони йўқ. Шунинг учун ҳам Аллоҳ ақл эгалари деб хитоб қилмоқда. Айниқса, оятдаги кеча ва кундузнинг алмашиб туриши тўғрисида ақл юргизиш кераклиги борасидаги Аллоҳнинг хитоби эътиборни тортади. Ҳақиқатдан ҳам, инсон умри давомида кун ва туннинг алмашишига жуда кўп маротаба гувоҳ бўлади. Бироқ унинг нимага айнан шундай юз беришини, яъни кун секин-асталик билан ёришишини, тун ҳам секин-асталик билан тушишини кўп ҳам ўйлаб кўрмайди, эътибор бермайди. Кўпчилик учун булар оддий ҳолга айланиб улгурган.

Лекин бу тўғрида тафаккур қилган инсон Аллоҳнинг илмига қойил қолмай иложи йўқ. Маълумки, инсоннинг кўзлари бирданига ёруғлик тушишидан ёки қоронғи бўлишидан таъсирланади. Яъни бирданига ёруғлик тушганида кўзи қамашиб бир неча сонияга кўзини очолмай қолади, бирданига қоронғу бўлиб кетганда эса, худди кўр одамдек ҳеч нимани кўрмай қолади. Озгина вақт ўтиб кўзи мослашгандан кейингина олдингидек кўра бошлайди. Тун ва куннинг алмашиши ҳам худди инсонга мослангандек, унга малол келмайдиган қилиб тартибга солингандек. Кун ва тун аста-секинлик билан, инсоннинг кўзига оғирлик қилмайдиган даражада алмашади. Тасаввур қилинг, агар бирданига кун чиқиб, яна бирданига қоронғу тушганида нима бўларди? Албатта, одамлар бундан турли мушкулотларга учраган, кўп азият чеккан бўлардилар. 

Бу борада тафаккур қилган ҳар бир ақл эгаси шуни идрок қиладики, кун ва туннинг алмашиши Қуёшнинг ёки Ернинг ўз хоҳиши билан юз бермаяпти, балки улар шундай қонуниятга бўйсуняпти. Ушбу қонун Эгаси Аллоҳ Таолодир. У инсоннинг Яратувчиси бўлгани туфайли Ўз бандаларининг феъл-атвори, жисмоний ҳолатларини ҳаммадан кўра яхшироқ билгувчидир. Шунинг учун ҳам У ўрнатган тартиботда ҳеч қандай тафовут йўқ, аксинча бир-бирига мос ва мувофиқдир.

Эй биродар, Аллоҳнинг ҳар бир ояти устида тафаккур қилиш пайида бўлинг, ҳатто оятларда оддий нарсалар ҳақида сўз юритилган бўлса ҳам. Зеро, энг оддий нарсаларда ҳам Аллоҳнинг ҳикмати ва раҳмати мужассамдир. Фақат ақл эгаларигина буни фаҳмлай оладилар.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

08.02.2021й