Биз нега солиқ тўлаймиз?

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Ҳеч кимга сир эмаски, бугунги кунда дунё давлатлари бюджетининг даромади асосан солиқлардан шакллантирилади. Солиқ – бугунги истилоҳда содда  қилиб айтганда – қайтариб олмаслик шарти билан давлат хазинасига тўланадиган мажбурий тўлов. Бу тўловнинг энг катта ва залворли ҳиссаси фуқаролар зиммасига тушади. Уларнинг жисмоний ёки юридик шахс бўлишининг фарқи йўқ, яъни фаолияти қандай шаклда бўлмасин солиқ тўловчи ўша юрт фуқаросидир.

Солиқларнинг бир неча турлари мавжуд, аммо уларни санаб ўтишни лозим топмадик, чунки масала солиқларни турларини кўплигида эмас, балки бу солиқларни тўлашдан мақсад нималигини аниқлаштириш. Аксар холатда бу тўловлар айнан фуқароларнинг ҳаётини фаровонлаштириш, иқтисодий жиҳатдан моддий таъминотини яхшилаш, нафақа ва бошқа тўловларни амалга ошириш учун мажбурий тарзда ундирилиши таъкидланади. Яъни давлат ўз фуқароларининг иқтисодий таъминотини айнан фуқаролардан ундириб олинган солиқ ва шу каби мажбурий тўловлар ҳисобидан амалга оширади. Демак, фуқаролар ўзлари тўлаган солиқлар туфайли ҳаётлари фаровон бўлишини ўзлари таъминлар эканлар. Хўш, фуқаролар бу солиқларни тўламасалар нима бўлади?

Айнан шу саволнинг жавоби кўп нарсаларга ойдинлик киритади. Агар фуқаролар бу солиқларни тўламасалар, давлат бюджетига салмоқли маблағ тушмайди ва ўз навбатида, давлат ўз фуқароларини иқтисодий жиҳатдан таъминлай олмайди, чунки давлатнинг иқтисодий сиёсати капитализм иқтисодий низоми асосида шаклланган. Давлат ўз фуқароларининг иқтисодий муаммоларини фуқароларнинг ўзларидан ундириладиган мажбурий тўловлар эвазига амалга оширади, яъни давлат фуқароларни таъминлаш мажбуриятини зиммасига олмайди. Маблағ бўлса таъминлайди, бўлмаса таъминламайди. Шунинг учун аксар давлатлар солиқ сиёсатини ўта қаттиққўллик билан олиб борадилар.

Энди масалага бошқа нуқтадан қарайлик. Фуқаролардан жуда кўп турдаги солиқ ва мажбурий тўловларни ундирмасдан туриб уларнинг фаровон ҳаётини таъминлаш мумкинми? Албатта мумкин ва бундай иқтисодий сиёсат деярли 14 аср давомида юритилган. Бундай иқтисодий сиёсат исломий бошқарувдагина мавжуд холос. Чунки Исломий Давлат ўз фуқароларининг таъминотини улардан ундирилган солиқ ва мажбурий тўловлар эвазига эмас, аввало, ўз бурчи сифатида амалга оширади. Албатта Исломий Давлатда ҳам фуқароларидан ундириладиган закот каби тўловлар мавжуд. Аммо унинг воқеси капитализм иқтисодий низомидаги солиқлар ва тўловлардан бошқачадир.

Закот фақат мусулмонларнинг молларидан олинади. У умумий ўлпон эмас, муайян ибодат бўлиб, Исломнинг бир рукни ҳисобланади. У мол бўлиши билан бирга уни адо қилиш намоз, рўза, ҳаж каби руҳий қийматни ҳам вужудга келтиради. Уни адо этиш мусулмоннинг гарданидаги фарзи айндир. Мусулмоннинг молига закот вожиб бўлганда, ундан соқит бўлмайди. Қарзлари ва эҳтиёжларидан ташқари моли нисобига етган мусулмонга закот вожибдир. Закот молнинг устига вожибдир. У жасадий эмас, молиявий ибодатдир.

Олинадиган закот миқдори аниқ бўлиб, камаймайди ҳам, кўпаймайди ҳам. Тилла, кумуш, тижорат молларидаги миқдори қирқдан бирдир. Закот нисоби етган молдан олинади. Нисоб тилла билан ўлчанганда 85 грамм олтинга тўғри келади, шундан 2,125 граммини закот сифатида тўлайди. Кумуш билан ўлчанганда 595 грамм кумушга тўғри келади, шундан 14,875 граммини закот сифатида тўлайди. Агар мол нисобга етмаса, ундан ҳеч нарса олинмайди.  Буғдой каби донлар, туя, сигир қўй каби чорваларнинг нисоби, миқдорини ва улардан қанча олиниши кераклигини фақиҳлар муфассал баён қилганлар.

Бундан кўринадики, Исломий Давлат ўз фуқаролари зиммасига  капитализмдаги каби турли хил солиқларни юкламайди ва уни тўлашга мажбурламайди. Шундай экан, қайси бошқарув адолатли эканини, хақ билан ботилни фарқлашга ва тўғри йўлни танлашга ҳар қандай ақли бор инсонни имконияти бор. Бу танлов нафақат ўзларини, балки келажак авлодларнинг тақдирида ҳам муҳим ўрин тутади. Аллоҳ Таоло айтади:

وَأَنَّ هَـذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوهُ وَلاَ تَتَّبِعُواْ السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَن سَبِيلِهِ ذَلِكُمْ وَصَّاكُم بِهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

– “Албатта мана шу менинг тўғри йўлимдир. Бас, унга эргашинглар! (Бошқа) йўлларга эргашмангизки, улар сизларни Унинг йўлидан узиб қўяр. Шояд тақво қилсангизлар, деб (Аллоҳ) сизларни мана шу нарсаларга буюрди”. (Анъом:153)

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин

10.07.2019й