Меҳнат миграцияси коррупция ва бойлик орттириш манбаи бўлганда

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Яқинда Бош прокуратура томонидан Ташқи меҳнат миграцияси соҳасида фош этилган, қиймати қарийб 90 миллион долларни ташкил этувчи йирик коррупцион схема жамиятда улкан шов-шув ва ҳақли норозиликлар тўлқинини юзага келтирди. Ушбу жиноий тизим доирасида Жанубий Кореяга ишга кетмоқчи бўлган чорасиз ва муҳтож фуқаролардан, расмий тўловлардан ташқари, ноқонуний равишда яна 7 000 доллардан 12 000 долларгача пора ва “шапка”лар ундириб келингани ошкор бўлди. Бу оғриқли воқелик ортидан Kun.uz интернет-нашри ташкил этган очиқ мулоқотда Миграция агентлиги расмийлари, мустақил экспертлар ва журналистлар иштирокида тизимдаги чиришни фош этувчи кескин баҳс-мунозара бўлиб ўтди. Кўрсатувда аниқ фактлар билан кўрсатиб ўтилганидек, Корея йўналишидаги сунъий навбатлар, тил имтиҳонларидаги таниш-билишчилик ва жойларни пуллаш тизими оддий халқни йиллар давомида талаб келган. Бир сўз билан айтганда, одамларнинг яхши иш топиш илинжи кимларнингдир бойлик орттириш манбаига айлантирилган.

Студиядаги экспертлар ва журналистлар ушбу ботқоқликдан чиқиш учун бир қанча маъмурий ва ҳуқуқий ечимларни илгари суришди. Улар соҳадаги давлат монополиясини тугатишни, Миграция агентлигининг ваколатларини чеклаб, жараёнларни хусусий секторга топширишни, кучли жамоатчилик назоратини ўрнатишни ва ҳатто агентлик раҳбарларини юқоридан тайинламасдан, мигрантларнинг ўзлари томонидан сайланишини таъминлашни тизимли ечимлар сифатида таклиф қилишди. Шунингдек, фуқароларни фақат Кореяга боғланиб қолмай, Европа, Германия ва Япония каби муқобил меҳнат бозорларига йўналтириш лозимлиги ҳам айтиб ўтилди.

Бироқ расмийлар томонидан мақтаб кўрсатилаётган “рақамлаштириш ва комплаенс-назорат” воситалари ҳам, экспертлар таклиф қилаётган “монополияни тугатиш ва хусусийлаштириш” режалари ҳам масаланинг чинакам ечимлари эмас. Чунки улар муаммонинг ўзига эмас, балки унинг оқибатларига қарши курашмоқдалар. Муаммонинг асл илдизи – ходимларнинг порахўрлиги ёки агентлик бошқарувининг ноинсофлигида эмас, балки мамлакат ичида сифатли иш ўринлари борасида катта танқислик борлигидадир. Токи, ички-маҳаллий иқтисод ҳақиқий маънода оёққа турмас экан, миграция идораларининг номини қанчалик ўзгартирманг, раҳбарларини қанчалик тез-тез қамаб янгиламанг, пора занжири тўхтамайди. Нобоп тизим, танқислик ва чорасизлик бор жойда коррупция доим янги шаклларда “гуллаб-яшнайверади”.

Бугунги кунда ушбу иқтисодий қуллик ва миграция балосидан қутулишнинг реал ва амалий ечимлари мавжуд. Бунинг учун ҳукуматнинг дунёқараши ва сиёсати тубдан ўзгариши шарт. Энг аввало, мамлакат ичида оғир ва енгил саноатни, ишлаб чиқариш ва қайта ишлаш соҳаларини тўлиқ мустақил равишда йўлга қўйиш лозим. Ўзбекистон ўз табиий бойликлари, энергия ресурслари ва инсоний салоҳияти билан ҳеч қандай ташқи меҳнат бозорига муҳтож бўлмаган қудратли иқтисодиётни қуришга қодир. Мамлакат ичида машинасозлик, ускунасозлик, кимё саноати, юқори технологиялар ва йирик тўқимачилик корхоналарини давлат раҳнамолигида ривожлантириш орқали миллионлаб юқори маошли иш ўринларини яратиш мумкин. Шунда халқимиз ўзга юртларда қора меҳнат қилиш учун ўн минг долларлаб қарзга ботиб пора бериш ўрнига, ўз юртида, оиласи бағрида ҳалол ризқ топиш имкониятига эга бўлади. Давлат эса ўз фуқароларини иш билан таъминлашга, пулнинг фақат реал секторда айланишини кафолатлашга ва хом-ашёни шунчаки сув текинга хорижга сотиш ўрнига, уни ичкарида тайёр маҳсулотга айлантириши шарт.

Аммо бугунги кунда оғир ва енгил саноатнинг ривожланиши йўлида улкан бир тўсиқ кўндаланг бўлиб турибди. Бу тўсиқ – жаҳон иқтисодиётини ва халқаро молия тизимини ўз чангалида ушлаб турган йирик капиталистик давлатлар, уларнинг Халқаро валюта жамғармаси ва Жаҳон банки каби мустамлакачилик қуроллари ҳамда ушбу кучларнинг юртимиздаги малайлари, яъни ҳукумат ва уларга яқин сармоядорлардир.

Агар ҳукумат саноатнинг барча турларини йўлга қўйиб, миграция балосини илдизи билан қуритмоқчи бўлса, бунинг учун аввало чинакамига мустақил бўлиши шарт. Бу мустақиллик шунчаки байроқ ва мадҳиядан иборат эмас, балки халқаро капиталистик кишанларни парчалаб ташлаш демакдир. Яъни бизни иқтисодий қулликда ушлаб турган халқаро молиявий ташкилотлардан риболи қарз олишдан воз кечиш ва йирик давлатларнинг сиёсий босимларига бўйин эгмаслик керак. Мамлакат ўзининг ички бойликларини, олтин, газ, уран ва бошқа стратегик захираларини хориж банкларида гаровда ушлаб туришни тўхтатиб, уларни тўғридан-тўғри ички саноат инқилобига йўналтириши лозим. Халқаро капиталистларнинг манфаатларини ҳимоя қилувчи қонунларни улоқтириб, халқ манфаатлари устуворлигини таъминлайдиган мустақил ҳуқуқий ва иқтисодий низомни жорий этиш шарт. Токи, давлат Ғарб банкирларининг чўнтагини қаппайтиришга хизмат қилувчи хорижий мажбуриятлар кишанидан қутулмас экан, у ҳеч қачон ўз фуқаролари учун муносиб ҳаёт яратиб бера олмайди.

Бироқ ушбу мустамлакачилик занжирларини бузиб ташлаш ва саноатлашган қудратли иқтисодни барпо этиш фақатгина маъмурий ислоҳотлар ёки юзаки сиёсий қарорлар билан амалга ошмайди. Чунки тизимли ва мафкуравий табиатга эга бўлган бундай комплекс муаммоларнинг чинакам туб ечими – Исломни яхлит ҳаёт низоми сифатида татбиқ қилувчи, умматнинг тарқоқ кучларини бирлаштирувчи ва капиталистик истилога қарши тура оладиган ягона сиёсий вужуд – Халифалик давлатидир. Токи, Исломнинг иқтисодий ва сиёсий қонунларини давлат миқёсида татбиқ қилувчи ушбу сиёсий тана қайта тикланмас экан, мусулмон ўлкалар капиталистик давлатларнинг хомашё ва арзон ишчи кучи етказиб берувчи қарам мустамлакаси бўлиб қолаверади.

Салоҳиддин

02.06.2026й