Уруш яқин орада тўхтайдими ва Америка билан Эрон ўртасида келишув бўладими?

Эрон Ислом Инқилоби Қўриқчилар корпуси матбуот котиби Ҳусайн Моҳибий 2026 йил 9 сентябрь куни шундай деди:

«Агар Америка ушбу вазиятни тугатишни истаса, у урушни бутунлай тўхтатиш билан бир қаторда таҳдидларни такрорламаслиги, (исроил) армиясини Ливандан олиб чиқиши, Яманга қўйилган қамални тугатиши, музлатиб қўйилган Эрон активларидан 24 миллиард долларини озод қилиши ҳамда мамлакатнинг ядровий ва ракета салоҳиятига ҳар қандай аралашувдан воз кечиши керак».

Ушбу шартлар Эрон Президенти билан Америка Президенти 2026 йил 18 июнь куни имзолаган 14 банддан иборат англашув меморандумида ҳам ўз ифодасини топган эди.

Ядровий салоҳият масаласи меморандумнинг 8-бандида назарда тутилган бўлиб, унда: «Эрон уранни бойитиш даражасини пасайтириш ва ядровий қуролга эга бўлмаслик мажбуриятини олади ҳамда бу жараён Халқаро атом энергияси агентлиги томонидан назорат қилинади», дейилган.

Шунингдек, 12-бандда: «Эрон ва Америка меморандумнинг муваффақиятли амалга оширилишини назорат қилиш учун ижро механизмини ташкил этишга келишадилар», деб белгиланган.

Гўёки Қўриқчилар корпусининг англашув меморандумига эътирози, айниқса, ана шу икки бандга боғлиқдек. Чунки бу Америка томонидан Эрон ишларига аралашишни англатади. Америка келишувни амалга ошириш учун Эрон билан мувофиқлашиб боради ва у билан доимий алоқада бўлиб, охир-оқибат Эронни ўзига қарам давлатга айлантиришга ҳаракат қилади.

Қўриқчилар корпуси эса мустақилликни истайди. Сиёсатчиларнинг меморандумни кучли ҳимоя қилиши ортидаги мазмун эса уларнинг аввалги ҳолатга — Америка орбитасида ҳаракат қиладиган давлат мақомига — қайтишга рози эканини кўрсатади.

Шу сабабли воқеалар режалаштирилганидек кечмади. Меморандум турли талқинларга очиқ бўлган, турли «портловчи нуқталар»га бой эди.

Америка 2026 йил 25 июнь куни Эроннинг музлатилган маблағларини нақд пул шаклида бермаслигини, балки уларни «Эрон халқи манфаати учун Америка сояси, маккажўхори ва буғдойини сотиб олиш»га сарфлашини билдирди. Эрон эса бу таклифни рад этди.

Шундан сўнг Америка 2026 йил 26 июнь куни меморандум имзоланганидан кейин Эрон ҳудудидаги нишонларга дастлабки зарбаларини берди. Қўриқчилар корпуси эса Форс кўрфази ҳудудидаги Америка объектларига ҳужумлар билан жавоб қайтарди.

Шу тариқа икки томон ўртасида ўзаро ҳужумлар бошланди ва улар бугунга қадар тўхтамади.

Англашув меморандумида якуний келишувга эришиш учун белгиланган 60 кунлик муддат ҳам ўтиб кетди. Гарчи унда ушбу муддатни узайтириш имконияти назарда тутилган бўлса-да, икки томон ҳам меморандумни бекор қилганини эълон қилмади. Шу боис у ҳамон кучда қолмоқда.

Америка Эронни таслим бўлишга мажбурлаш учун куч ишлатиш ва иқтисодий қамални қўллашини эълон қилди. Айни вақтда эса якуний келишувга эришиш учун у билан музокара олиб бормоқда.

Америка Ҳурмуз бўғози устидан назоратни асосий масалага айлантирди. Бу орқали у катта ютуққа эришганини кўрсатишни истамоқда. Чунки у урушни бошлашдан кўзлаган асосий мақсади — Эронни ўзига қарам давлатга айлантириш —ни амалга ошира олмади.

«Уолл-стрит жорнал» 2026 йил 10 сентябрь куни хабардор Америка манбаларига таяниб хабар беришича:

«Эрон учиш вақтида манёвр қилиш ва ҳаракатдаги нишонларни нишонга олиш имконини берувчи илғор баллистик ракеталардан фойдаланди. Уларнинг нишонга урилиши аввалги ракеталарга нисбатан аниқроқ бўлди».

Шунингдек, бир қатор Америка ҳарбий самолётлари Иорданиядаги Муваффақ ас-Салти ҳаво базасига қаратилган зарбалар натижасида зарарлангани, жами 9 та ҳарбий самолёт шикастлангани айтилди.

Бу Америка Эрон ҳужумларини қайтариш учун 30 дан ортиқ «Пэтриот» ракетасини учирганига қарамай содир бўлди.

Шунингдек, Трампнинг юқори даражали маслаҳатчилари махфий равишда Эронга қарши уруш унинг президентлик муддати қолган бутун даври давомида чўзилиши эҳтимолини муҳокама қилгани хабар қилинди.

Трамп 2026 йил 12 сентябрь куни эса уруш, эҳтимол, келаси ноябрь ойида режалаштирилган Конгресснинг оралиқ сайловларидан кейин тўхтайди, деб ҳисоблашини айтди.

Бу Эроннинг урушни давом эттириш имкониятларига эга эканини ва Америка ўз мақсадига эриша олмаганини англатади. Трамп эса бу мақсадга мазкур сайловлардан олдин эришишни умид қилган эди, токи бу унинг партияси учун катта ғалаба сифатида қайд этилсин.

Энди эса урушни тўхтата олмаяпти ва у ҳатто унинг президентлик муддати охиригача давом этиши мумкин.

«Уолл-стрит жорнал» 10 сентябрь куни таъкидлаганидек, Трампнинг юқори даражали маслаҳатчилари махфий равишда Эронга қарши уруш унинг президентлик муддати қолган бутун даври давомида давом этиши эҳтимолини муҳокама қилган.

Трамп урушни тўхтатишга музокараларни бошлаш ва меморандумни имзолаш орқали ҳаракат қилди. У, шунингдек, Эрон ҳарбий салоҳиятининг асосий қисмини вайрон қилгани ва Ҳурмуз бўғози устидан назорат ўрнатганини даъво қилди.

Бироқ воқелик унинг сўзларини инкор этмоқда: уруш давом этмоқда.

Эҳтимол, Трамп ўзидан олдинги президент Жорж Буш кичик тушган тузоққа тушиб қолгандир. Буш 2001–2003 йиллар оралиғида Афғонистон ва Ироққа қарши икки уруш бошлаган, бироқ ҳар икки мамлакатда мусулмонларнинг қаттиқ қаршилигига дуч келган эди. Натижада у бу мамлакатлардан қандай чиқиб кетиш йўлларини излай бошлади.

Бу икки уруш Бушнинг ўзи, унинг Республика партияси ва Америка учун шармандаликка айланди.

Агар Трамп ўз президентлик муддати давомида бу урушни тўхтата олмаса, уни ўзидан кейинги президентга ёмон мерос сифатида қолдиради.

Шу тариқа Америка сохта даъволар билан урушларни аланга олдиради, экин ва авлодларни ҳалокатга дучор қилади ҳамда бузғунчилик ва фасодни ёяди. У учун энг муҳими — ўз манфаатлари ва дунё устидан ҳукмронлигини ўрнатишдир.

Бу уруш Эрондаги таъсирчан куч Қўриқчилар корпуси эканини, гўё мамлакатни айнан у бошқараётганини очиб берди.

Сиёсатчилар якуний қарорни қабул қилувчи Олий раҳбарни англашув меморандумини имзолаш ҳақидаги талабларига рози бўлишга кўндирдилар. Бироқ Қўриқчилар корпуси Олий раҳбарга бўлган ҳурмати туфайли вақтинча ва истамаган ҳолда сукут сақлади. Кўринадики, Олий раҳбар сиёсатчилар билан Қўриқчилар корпуси ўртасида мувозанат сақлаш учун «таёқнинг ўртасидан ушлаш»га ҳаракат қилмоқда.

Сиёсатчилар Америка билан келишувга эришишни ва аввалги сиёсатни — Америка орбитасида ҳаракат қилишни — давом эттиришни истайдилар.

Қўриқчилар корпуси эса мустақилликни истайди.

Америка Қўриқчилар корпуси ҳукмрон куч эканини кўргач, у билан бевосита алоқалар ўрнатишни истади. Шу мақсадда ўзининг севимли генерали — Покистоннинг амалдаги ҳукмдори Осим Мунирни ҳаракатга келтирди. Бироқ бу уриниш муваффақиятсиз якунланди.

Шунинг учун Америка яна ҳужумларни бошлашга қайтди. Бироқ у 2026 йил 28 февраль куни Эронга қарши эълон қилган ва 40 кундан кейин тўхтатган урушини қайта бошлаганини расман эълон қилмади.

Бу уруш Американинг сиёсий муомала услубини ҳам очиб берди. У атайлаб алдовга мурожаат қилади, англашув ва келишувларни бузади, улардан ўз манфаатларини амалга ошириш учун вақт ютиш воситаси сифатида фойдаланади. У келишувларга риоя қилиш учун эмас, балки ўз мақсадларига эришиш учун уларни қўллайди. Уларни амалга оширишни пайсалга солади ва агар унда манфаат кўрмаса, улардан воз кечади.

Америка Эрон билан аввалги ядровий келишувни бузди. Россия билан тузган келишувларини ҳам, иқлим бўйича келишув ва авиация учун «Очиқ осмон» шартномаси каби халқаро битимларни ҳам бузди. Бундан ташқари, кўплаб халқаро ташкилотлар таркибидан чиқди.

Натижада у ўз ишончлилигини йўқотиб, ишониб бўлмайдиган, халқаро майдонда қоидаларни бузувчи давлатга айланади. Шунинг учун ҳеч ким у билан келишилган битимларга хотиржам ишона олмайди.

Америка ўз манфаатлари йўлида дўст ёки душманни тан олмайди. У ҳатто ўз дўстларига қарши ҳам иқтисодий ва сиёсий уруш олиб бориши мумкин. Канада ва Европа билан қилгани бунга мисолдир. У Данияга қарашли Гренландия оролини эгаллаб олиш билан таҳдид қилди ва Канадани қўшиб олишни талаб қилди.

Шунингдек, Афғонистон ва Ироқда қилганидек, ўз тажовузини оқлаш учун ёлғонларни ўйлаб топади.

Америка ҳатто унга содиқ бўлган, унинг таъсир доирасида ҳаракат қилувчи шахслар ва малайларга қарши ҳам бурилиши мумкин.

У Ҳусний Муборак, Башар Асад, Первез Мушарраф, Сухарто ва бошқалар каби ўз малайларига қарши уларнинг халқлари Америка буйруқларини бажаргани сабабли норозилик кўтарганида юз ўгирди.

У ҳатто илгари Америка орбитасида ҳаракат қилган ва минтақада унга хизмат қилган Эронга ҳам қарши бурилди.

Шунинг учун Халифалик давлати Америка билан Росулуллоҳ ﷺ Рум давлати билан қандай муносабат қилган бўлсалар, шундай муносабат қилади. У зотдан кейин Рошид халифалар ҳам шу йўлни давом эттириб, Румни мағлуб этдилар ва уни ҳозир Яқин Шарқ деб аталадиган минтақа ҳудудидан чиқардилар.

Шундан кейин уларнинг издошлари бўлган халифалар уни таъқиб қилишда давом этиб, унинг пойтахтигача — Истанбулгача етиб бордилар ва ҳатто Римни фатҳ қилишга яқин қолдилар.

Аллоҳнинг изни билан, яқин орада барпо бўладиган иккинчи Рошид Халифалик давлати Римни ҳам фатҳ қилади.

Асъад Мансур

Роя газетасининг 2026 йил 16 сентябр чоршанба кунги 617-сонидан