Ўзбекистон делегациясининг Яқин Шарққа ташрифи ортидаги АҚШ стратегияси

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

2025 йил 19-21 август кунлари Ўзбекистон делегацияси, Ташқи ишлар вазири Бахтиёр Саидов раҳбарлигида, Баҳрайн, Қатар ва Уммон давлатларига расмий ташриф буюрди. Рaсмий баёнотларда ташрифлар “иқтисодий ҳамкорликни кенгайтириш, сармоя жалб қилиш ва маданий алоқаларни ривожлантириш” мақсадида бўлгани таъкидланди. Бироқ тафсилотларнинг ошкор қилинмагани – бу ташрифлар ортида катта геосиёсий мақсадлар борлигини кўрсатади. Зеро, Қатар, Баҳрайн ва Уммон Америка ва Британия учун нафақат энергетика, балки ҳарбий-геостратегик жиҳатдан ҳам жуда катта аҳамиятга эга мамлакатлардир.

Қатарда Американинг Марказий қўмондонлигига қарашли энг йирик ҳарбий базаси – “Al-Udeid” авиабазаси жойлашган. Бу база АҚШнинг бутун Яқин Шарқ, Афғонистон ва ҳатто Ҳинд океанигача бўлган ҳарбий операциялари учун марказ ҳисобланади.

Британия эса, Қатарда доимий ҳаво кучлари контингентини сақлайди. Лондон Қатар билан қўшма ҳарбий машғулотлар ва қурол сотиш соҳасида ҳамкор.

Шунингдек, Қатар дунёдаги энг йирик суюлтирилган табиий газ экспортчиси. АҚШ ва Британия компаниялари (ExxonMobil, Shell, BP) Қатарнинг газ соҳасидаги стратегик инвесторлари ҳисобланади. Қатарнинг QIA фонди Лондон молия марказида ва АҚШ бозорида катта активларга эгалик қилади.

2020 йилда “Иброҳим келишувлари”ни имзолаган Баҳрайнда эса, АҚШнинг 5-флоти штаби жойлашган. Бу флот Форс кўрфази ва Араб денгизида нефт йўлларини назорат қилади. Ва бу – энергия хавфсизлиги учун ҳал қилувчи аҳамиятга эга.

2018 йилда Британия Баҳрайнда ўзининг доимий ҳарбий базасини очди. Бу 1971 йилдан кейин Британиянинг минтақадаги илк доимий базаси ҳисобланади. Баҳрайнга минтақада Ғарбнинг “ҳарбий қалъаси” сифатида эътибор қилинади.

Уммонга келсак, унинг ҳудуди Ҳормуз бўғозининг жанубий соҳилида жойлашган бўлиб, дунё нефт ва газининг 20%и шу йўлдан ўтади. АҚШ ва Британия бўғоз орқали денгиз халқаро йўлларини назорат қилади. Шу билан бирга, Уммон улкан газ ва нефт захирасига эга. Дукм порти Ҳинд океанига тўғридан-тўғри чиқувчи улкан логистика ва нефт-химия маркази сифатида АҚШ ва Британия учун стратегик аҳамиятга эга.

Умуман олганда, бу уч Кўрфаз давлатлари – Форс кўрфази ва Ҳинд океани йўналишларида АҚШ–Британиянинг ҳарбий-энергетик архитектурасининг асосий устунлари ҳамда жиноятчи яҳудий вужудининг хавфсизлиги учун “ҳимоя таянчи” ҳисобланади.

Баҳрайнга ташриф давомида Саидов ва маслаҳатчиси Мунира Аминова йирик компаниялар билан музокаралар ўтказди. GPIC компанияси билан агрохимия соҳасида қўшма лойиҳалар тузиш ва Alba алюминий корпорацияси билан ҳамкорликни йўлга қўйиш муҳокама қилинди. Ушбу компаниялар ортида АҚШ ва Британия сармоя манфаатлари ётади. Америка GPIC, Alba лойиҳалари орқали энергия ресурслари ва қайта тикланувчи манбалар соҳасида Ўзбекистонни глобал занжирга боғлаб, ўз назорати остига олмоқчи.

Маскатдаги музокараларда Suhail Bahwan Group, MB Holding ва Sohar Bank каби йирик инвесторларга Ўзбекистонда саноат зоналаридаги преференциялар ва кафолатлар таклиф этилди. Уммоннинг Ҳинд океанига чиқиш нуқтаси ва Ғарбнинг узоқ йиллардан бери транспорт йўналишларини назорат қиладиган ҳудуд эканлиги ҳисобга олинса, бу ўз навбатида АҚШ учун Марказий Осиё ресурсларини жаҳон бозорларига ўз каналлари орқали йўналтириш имкониятидир.

Қатар билан учрашувлар кенг кўламли бўлди. Амир Шайх Тамим бин Ҳамад Ол Соний ва Бош вазир шайх Моҳаммад бин Абдурраҳмон билан музокараларда савдо, инвестиция, таълим ва маданий алмашинув масалалари муҳокама қилинди. Энг муҳим воқеа – икки давлат ўртасида стратегик ҳамкорлик бўйича Координация кенгашининг илк мажлиси ўтказилгани бўлди. Бу қадам 2024 йилда имзоланган стратегик ҳамкорлик тўғрисидаги битимнинг амалий ифодаси сифатида талқин этилди. Шунингдек, Қатар Mining Company билан инвестиция меморандуми имзоланди, мудофаа соҳасида ҳамкорликка йўл очилди.

Қатар билан мудофаа соҳасидаги англашувлар АҚШ Марказий Осиёда Россиянинг минтақавий хавфсизлик архитектурасига муқобил янги хавфсизлик архитектурасини қуришга тайёрланаётганини билдиради. Бу, шунингдек, Америка Афғонистондан чиқиб кетганига қарамай, минтақада ўз таъсирини сақлаб қолиш учун Ўзбекистонни асосий “регионал воситачи” сифатида қўллаётганига ҳам боғлиқ.

Шундай қилиб, Ўзбекистон делегациясининг Баҳрайн, Қатар ва Уммонга ташрифлари ортидан Ғарбнинг Яқин Шарқ орқали Марказий Осиёда таъсирини кенгайтириш, ресурслар ва геосиёсий йўналишларни ўз назоратига олиш мақсадлари яққол кўзга ташланмоқда. Бу эса, АҚШнинг Яқин Шарқ ва Марказий Осиёни “Иброҳим келишувлари” контекстида ягона геостратегик доирада бирлаштириш режасига бориб тақалади. Бошқача айтганда, яҳудий вужуди хавфсизлигини бутун Ислом минтақаси бўйлаб кафолатлаш, Форс кўрфази бойликлари ва Каспий ресурсларини ягона геоиқтисодий занжирга боғлаш, Марказий Осиё – Яқин Шарқ – Ғарб геосиёсий камарини шакллантириш ҳамда Хитой ва Россия қудратини заифлаштириш.

Фаластин ва Кашмирда яҳудий вужуди ва ҳинд режими қўли билан Ислом ва мусулмонларга шафқатсиз зарбалар бераётган Америка дунё архитектурасини малай режимлар ёрдамида ўзи хоҳлагандай қуришда давом этмоқда. Яқин Шарқ ва Марказий Осиё, хусусан, Ўзбекистон бу борада ҳал қилувчи майдон вазифасини бажаришдек синовга дуч келяпти. Куфрбоши Американи муқаддасотларимизга, номусларимизга, юртларимизга, бойликларимизга қарши журъат қилишдан тийиб қўядиган ягона куч – Иккинчи Рошид Халифалик давлатидир. Зеро, Умматнинг нажоти фақатгина Ислом ва унинг татбиқидадир.

‎﴿وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَلَٰكِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَا يَعْلَمُونَ﴾

– “Ҳолбуки куч-қудрат Аллоҳники, Унинг пайғамбариники ва мўминларникидир. Лекин мунофиқлар (буни) билмаслар”. (Мунафиқун:8)

Устоз Абдул Азиз Ўзбекий

Роя газетаси 564-сон