بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

ҚАРИНДОШЧИЛИК ВА НАФАҚА
ТАРЗИДА САРФЛАШ ТАСАРРУФИ ҲУҚУҚИ

(“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَلاَ تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ

إِلَيْكَ وَلاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

– “Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас”. (Қасос.77)

в) Ислом шахсни ўзига нисбатан қурумсоқлик қилишдан, ўзини шаръан жоиз бўлган ҳузурланишдан маҳрум этишдан қайтаради. Ҳалол ризқлардан ҳузурланишни, ўзига муносиб зийнатланишни ҳалол қилади. Аллоҳ Таоло айтади:

وَلا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورًا 

– “Қўлингизни бўйнингизга боғлаб ҳам олманг. Исрофгарлик қилиш билан уни бутунлай ёзиб ҳам юборманг. Акс ҳолда, маломат ва надоматда қолурсиз”, (Исро:29)                                                    

яна айтади:

وَالَّذِينَ إِذَا أَنفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَكَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَوَامًا 

– “Улар эҳсон қилган вақтларида исроф ҳам, хасислик ҳам қилмаслар, ана ўша ўрта-мўътадил бўлур”, (Фурқон:67)                                          
яна айтади:

قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ 

– “Айтинг (эй Муҳаммад): Аллоҳ бандалари учун чиқарган безак (либосларни) ва ҳалол-пок ризқларни ким ҳаром қилди?!”  (Аъроф:32)

Пайғамбар с.а.в.:

إِنَّ اللهَ يُحِبُّ أَنْ يَرَى أَثَرَ نِعْمَتِهِ عَلَى عَبْدِهِ 

“Аллоҳ Ўз неъматининг нишонаси бандасининг устида кўриниб туришини хоҳлайди”, деганлар. Термизий ривояти. Ҳоким Волид Абул-Аҳвасдан ривоят қилишича, Пайғамбар с.а.в.:

إِذَا آتَاكَ اللَّهُ مَالًا، فَلْيُرَ أَثَرُ نِعْمَةِ اللَّهِ وَكَرَامَتِهِ

“Агар Аллоҳ сенга мол берган бўлса, Аллоҳ неъматининг ва саҳоватининг нишонаси устингда кўриниб турсин”, деганлар.  Кишининг моли бўла туриб, ўзига сарфлашдан бахиллик қилса, у Аллоҳнинг олдида гуноҳкор бўлади. Қарамоғидагилардан бахиллик қилса, Аллоҳнинг олдида гуноҳкор бўлишдан ташқари мўътадил ҳаёт билан таъминлайдиган даражада сарфлашига давлат тарафидан мажбур ҳам қилинади. Аллоҳ Таоло айтади:

لِيُنفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ 

– “Бойлик эгаси бойлигидан сарфласин”, (Талоқ:7)                                                     

яна айтади:

أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ وَلاَ تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ وَإِنْ كُنَّ أُولاَتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ 

– “Уларга (яъни талоқ қилиниб, идда сақлаётган аёлларингизга) ўзларингиз маскан тутган – қудратингиз етган жойдан маскан беринглар ва уларни (турган жойларидан) қисиб чиқариш учун уларга зиён етказманглар”.  (Талоқ:6)                

Кимки, қарамоғидагилардан бахиллик қилса, улар унинг молидан ўзларига етарли миқдорини яхшилик билан олиши мумкин. Бухорий ва Аҳмад Оиша р.а.дан ривоят қиладилар, Утбанинг қизи Ҳинд:

يَا رَسُولَ اللهِ إِنَّ أَبَا سُفْيَانَ رَجُلٌ شَحِيحٌ، وَلَيْسَ يُعْطِينِى مَا يَكْفِينِى وَوَلَدِى إِلاَّ مَا أَخَذْتُ مِنْهُ وَهُوَ لاَ يَعْلَمُ، فَقَالَ: خُذِى مَا يَكْفِيكَ وَوَلَدَكَ بِالْمَعْرُوفِ

“Эй Расулуллоҳ, Абу Суфён хасис одам, унга билдирмасдан молидан олмасам, ўзининг бергани менга ва боламга етмайди, деди. Шунда, Пайғамбар с.а.в., ўзингга ва болангга етарлисини меъёрида олавер, дедилар”.  Бу ҳадисда Пайғамбар с.а.в. Ҳиндга эри бермайдиган бўлса, унга билдирмасдан олишга ҳам ҳуқуқ беряптилар. Чунки бу иш эрининг устидаги фарздир. Бундай ҳолатларда қози ҳам шундай иш тутиши лозим. Нафақа зиммасига юклатилган одамга қанчалик вожиб бўлса, нафақани қабул қилиб олган одамга ҳам уни ўз жойига ишлатиш шунчалик вожибдир.  Масалан, болаларга сарфланиши учун уларни тарбиялаётган онага, бувига ёки бошқага нафақа топширилса, уларнинг нафақани ўз жойига, яъни болаларга сарфлашлари лозим. Шундай қилмасалар қози тарафидан мажбурланадилар.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин

07.03.2019й.