Асосий муаммонинг ечими
بسم الله الرحمن الرحيم
Асосий муаммонинг ечими
1 — қисм.
Инсон қаердан келди?
وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ
(Қасамки), Биз инсонни (яъни Одам алайҳис-саломни) лойнинг мағзидан яратдик. (Мўъминун:12)
Уни нима кутяпти?
ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ * ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ
"Сўнгра, албатта, сизлар бундан кейин ўлгувчисизлар. Сўнгра, албатта, сизлар қиёмат куни қайта тирилтирилувчисизлар". (Мўъминун:15,16)
Нима учун яратилди?
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
"Жин ва инсонни фақат Менга ибодат қилиш учунгина яратдим". (Ваз-зариёт:56)
Бунинг натижаси нима?
فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى * وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً
"Агар Мен томонимдан сизга ҳидоят келганида ким ҳидоятимга эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас. Ким менинг зикримдан юз ўгирса, албатта унга торчилик ҳаёти бўлур ва қиёмат куни уни кўр ҳолида тирилтирурмиз". (Тоҳа:123-124)
Инсон қаердан келди? Уни нима кутяпти? У қандай мақсад учун яратилди?
Инсон ҳаётидаги асосий муаммо — унга бу ҳаётнинг ҳақиқати, бу дунё ҳаётининг ундан олдинги ва кейинги нарсаларга алоқаси ҳақида умумий фикр беришлик билан ечилади. Асосий муаммонинг ечими топилган тақдирдагина бошқа муаммоларни ечиш осон бўлиб қолади.
Инсоннинг асосий ва иккинчи даражали муаммолари
Инсонни таназзулга олиб борадиган капиталистик мафкура туфайли инсон қанчалар азиятлар чекди. Капиталистик мафкура тақдим этган эркинликлар ғояси инсонни ҳайвондан ҳам паст даражага тушириб юборди. Бугунги кунда инсонлар содир этаётган жуда кўп разилликларни ҳайвон ҳам қилмайди. Бунга жуда кўп мисоллар келтириш мумкин. Масалан, қорни очган йиртқич ҳайвон ов қилади. Ўлжасини қўлга киритгач, уни подаси билан бирга баҳам кўриб қорнини тўйғизади. Ундан қолган қолдиқларни мустақил ов қилишга ярамайдиган заифроқ ҳайвонлар келиб тўйгунча ейишади. Улар ҳам бошқалар учун қолдиришади. Бу ўлжадан қушлар ҳам озиқланадилар, улардан сўнг ҳашаротлар ҳам улушларини оладилар. Шу тариқа, йиртқич ҳайвоннинг ўлжасини номидан бошқа ҳеч нарса қолмагунча ўнлаб, ҳатто юзлаб жониворлар тўйиб озиқланадилар.
Бироқ капиталист ҳақида нима дейиш мумкин? Бу ҳайвонлар қилган ишни у қила оладими? Ўз эҳтиёжларини қондириб, тўйгандан сўнг ўша нуқтада тўхтайдими? Ёки стол атрофида ўтириб овқат тановул қилаётганда эртанги кун нимани ейиш ҳақида ўйлайдими? Нима учун бозордан инсоннинг эҳтиёжидан ортиқ даражадаги егуликларни сотиб олади? Худбинларча уни ахлатга ташлаб юбориш учунми? Ёки фақат манфаатнигина ўйлайдиган одам бирор нарсанинг тақчил бўлишини эшитиши биланоқ бозордаги ҳамма нарсани сотиб олиб бир неча кунлар мобайнида очликдан қутулишни ўйлайдими? Жавоб аниқ…
Ҳайвонлар нав ғаризаси талаби билан насл қолдириш учун фақатгина ўз урғочилари билан жуфтлашадилар. Аммо бугун капитатилистик жамиятдаги парламент бир жинсли никоҳларнинг жоизлиги ҳақида қарор қабул қилаяпти. Буни ҳатто ҳайвоннинг табиати ҳам қабул қилмайди, бундан ҳатто ҳайвон ҳам жирканади. Қанчалик жирканч нарса бу!
Бугунги кунда моддий манфаат ортидан қувишлик ортидан капиталист миллионлаб инсонларга етадиган даражада моддий бойликлар тўплади, аммо ҳали ҳам бу унга озлик қилмоқда. У очкўзларча ҳамма нарсага янада кўпроқ эга бўлишга интиляпти, ҳолбуки айни дамда миллионлаб инсонлар бугунлик эҳтиёжларини ҳам таъминлай олмаяптилар.
Инсонлар эркинликлар ғоясини қабул қилиб бахтга эришдиларми? Ёки азоб—уқубат чекмоқдами? Ёки капиталистик тузум соясида яшаб бахтиёрми?
Албатта, йўқ! Юзлаб, ҳатто минглаб кишилар ичидан биттагина бахтли инсонни топа олмайсиз! Уларнинг кўпчилиги ҳали ҳаётидаги асосий муаммосини тўғри еча олмади. Шунинг учун ҳаёт ҳақидаги асосий саволлар бу инсонларни қайта-қайта безовта қилиб, қалблари хотиржамликни топишига имкон бермаяпти. Улар бу қийналишларининг сабабини топа олмай буни иккинчи даражали муаммоларида кўришяпти. Лекин қандай қилиб асосий муаммонинг ечимини топмай туриб, иккиламчи масалалардаги муаммоларни ҳал қилиш мумкин?
Ҳар бир инсон асосий саволларни яхшилаб ўрганиб унга жавоб топишга ҳаракат қилиши керак, чунки бу инсонга хос бўлган сифат. Бу ерда инсон мусулмон бўладими ёки мусулмон бўлмайдими — буни фарқи йўқ. Эҳтимол, кимдир шундай сўраши мумкин: "Мусулмонлар Аллоҳга, Қиёмат кунига, мукофот ва жазо, жаннат ва дўзахга иймон келтириб, Аллоҳ ҳоҳлаганлиги учун фақат Аллоҳга ибодат қилишлари билан асосий муаммони ечдиларми?
Минг афсуслар бўлсинки, бугунги кунда жуда кўп мусулмонлар, ўзларини мусулмон деб аташларига қарамай, ҳаётларидаги асосий муаммони ақл асосида ечмадилар. Чунки бу нарса уларда фикрий асосни пайдо қилиши керак эди. Бу фикрий асосга таянишлик билан ҳаёт ҳақида тўғри тушунчалар вужудга келар эди, аммо афсус. Бу борада мусулмоннинг ўз ҳаёти ва фарзандларининг ҳаёти, ўзларининг келажаги ва фарзандларининг келажаги учун қўрқишдан ҳам кўра кўпроқ нарса йўқ. Юзта мусулмоннинг ичидан ўзининг келажагидан, фарзандларининг келажагидан қўрқадиган битта мусулмон топиладими? Мингта мусулмоннинг ичидан ўз фарзандларига Аллоҳ йўлида ўзларини қурбон қилишларига имкон берадиган битта мусулмон топиладими?
Мусулмонлар фарзандларининг сонини кўпайтириш масаласида ҳам Ғарбнинг таъсирига тушдилар. Улар ғарбликларга мослашиб, фарзандлар сонини битта ёки иккитадан оширмаяптилар. Агар сиз уларга "нимага?" деб савол бериб кўринг, албатта "Ахир биз қандай қилиб уларни боқамиз, ўқитамиз, келажагини таъминлай оламиз?" деган жавобни эшитасиз. Улар ўзлари ёд олиб ўқийдиган Қуръондаги оятларни унутадилар:
نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَإِيَّاهُمْ ۖ
"…Биз сизларни ҳам, уларни ҳам ризқлантирурмиз…" (Анъом:151)
Кўп инсонлар ўзларини ўзимиз ризқлантирамиз деб ўйлайдилар ва шу оятни мисол келтирадилар:
قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتُهُ عَلَىٰ عِلْمٍ عِنْدِي ۚ
"Менга у фақат ўзимдаги илм туфайлигина берилгандир". (Қасос:78)
"Мен бунга меҳнатим билан, тиришқоқлигим билан, қоним билан эришдим" демоқчи бўладилар. Ундан ташқари яна кўплаб нотўғри фикрлар мавжуд бўлиб, ғарб ўзининг ҳаёт ҳақидаги нотўғри тушунчаларини телесериаллари орқали мусулмонлар онгига сингдирмоқда. Шунинг учун мусулмонлар ибодатнинг баъзи бир турларини бажаришлик билангина мусулмонлик номини сақлаб қоляптилар. Ундан бошқа барча ҳаётий муаммоларда капиталистик тузум ўзининг мабдасидан келиб чиққан қийматларни мусулмонларга сингдирди ва бу уларнинг таназзулга юз тутишларига сабаб бўлди.
Жуда кўп мусулмонлар охиратидан кўра бу дунёсига кўпроқ аҳамият берадилар. Шунинг учун улар ғарб кишиларидан фарқли бўлмай қолдилар. Чунки ғарбликлар кексайиб, умрининг охирги йилларида, уларга ғамхўрлик қилишга ёнларида ҳеч ким қолмаган пайтда ўлимдан кейинги ҳаёт ҳақида ўйлаб қоладилар.
Бир қанча мусулмонлар судхўрлик билан очиқ шуғулланадиган банклар хизматидан воз кечиб, "исломий банклар"га мурожаат қилишга шошиладилар, гўёки иккисининг ўртасида фарқ бордай. Аммо афсуски, буни куйиб қолгандан кейингина биладилар. Бунинг натижасида уларда фоизли банклар исломий банклардан кўра инсонпарвар экан деган фикр шакллана бошлайди.
Шундай экан, бизнинг бу муҳокамамиз, ҳар бир одам учун, ҳоҳ у мусулмон бўлсин, ҳоҳ мусулмон бўлмасин, барчасига бирдай зарур ва муҳимдир. Ҳар бир инсон ҳаётидаги асосий муаммони ечиши керак ва ундан сўнггина иккинчи даражали муаммолар ечимига киришиши лозим.
Асосий муаммо билан иккинчи даражали муаммоларни бир-бирига қандай алоқаси бор?
"Иккинчи даражали муаммо" нимани англатади?
Махсус Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Матбуот идораси радиоси учун
Абу Муҳаммад (Халифа Муҳаммад)
