БОЙЛИКНИ ОДАМЛАР ЎРТАСИДА ТАҚСИМЛАШ
БОЙЛИКНИ ОДАМЛАР ЎРТАСИДА ТАҚСИМЛАШ
Олтин ва кумушни хазина қилишнинг тақиқланиши
(“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَلاَ تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ
إِلَيْكَ وَلاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ
– “Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас”. (Қасос.77)
Мақоламизни аввалги сонида китобимизнинг Бойликни одамлар ўртасида тақсимлаш бўлимининг мавзулари билан таништиришни бошлаган эдик. Жумладан, Жамиятдаги иқтисодий мувозанат мавзусида жамиятдаги иқтисодий мувозанатни сақлаш учун бойликни тўпланиб қолишини олдини олиш, фуқаролар эҳтиёжларини қондиришдаги тафовутни бартараф қилиш каби муаммоларни Ислом шариати адолатли тарзда ечиб берганини асосли далиллар билан таништирдик. Бугунги мақоламизда ушбу бўлимнинг Олтин ва кумушни хазина қилишни тақиқлаш мавзуси билан таништиришни бошлаймиз.
Олтин ва кумушни хазина қилишнинг тақиқланиши
Бугунги кунда турли давлатларда юз бераётган бойликни фуқароларга тақсимлашдаги адолатсизлик кундалик ҳаётнинг ўзи очиқ кўрсатиб турган, исботланиши далил талаб қилмайдиган очиқ ҳақиқатдир. Эҳтиёж қондиришдаги улкан тафовут дастидан башариятнинг азоб тортаётганини билиш учун бу тафовутнинг кескинлиги ва ёмонлигини кўрсатиш шарт эмас.
Капитализм уни ўнгламоқчи бўлди, аммо ўнглолмади. Капиталист иқтисодчилар даромадни тақсимлаш назарияси устида тадқиқот олиб борганларида ҳеч тузатиш ва изоҳларсиз рақамларнинг ўзинигина кўрсатиш билан кифояланиб, шахсий даромад тақсимотидаги адолатсизликни батамом назардан четда қолдиришди.
Социалистлар тақсимотдаги адолатсизликни бартараф этишнинг мулкчиликни миқдор билан чегаралаб қўйишдан бошқа йўлини топа олишмади. Коммунистлар мулкчиликни умуман тақиқлаб қўя қолишди.
Ислом эса, одамлар эҳтиёжларини таъминлашдаги тафовутни камайтириш учун мулкчилик ва тасарруф шаклини белгилаб ҳамда ишга яроқсизларга жамиятдаги одамлар турмуш даражасига яқин ҳаёт кечиришни таъминловчи маблағ бериб, гўзал тақсимотни кафолатлади. Шу билан тақсимотдаги адолатсизлик бартараф этилди.
Шуни ҳам айтиб ўтиш керакки, одамлар орасида эҳтиёж қондириш ўртасидаги яқинлик вужудга келса-да, гоҳида, барибир, айрим шахсларда катта миқдорда мол тўпланиш ҳоллари ҳам учрайди. Ислом мулкчилик масаласида одамлар ўртасида яқинлик бўлишини фарз қилган эмас, у бор-йўғи ҳар бир шахс ўзининг урфдаги эҳтиёжларини қондиришда бошқага муҳтож бўлмаслигини фарз қилган, холос.
خَيْرُ الصَّدَقَةِ مَا كَانَ عَنْ ظَهْرِ غِنًى
“Садақанинг яхшиси беҳожатлик ортидан қилинганидир”. Бухорий ривояти.
Катта бойлик ўз эгаларига жамғариш, катта даромад топиш имконини беради. Демак, кўп пул бор жойда катта миқдордаги даромад тўпланиши табиий ҳол. Чунки гарчи пул топишда ҳаракатнинг ўзига хос ўрни бўлса-да, пулни пул топади. Бу ишдан иқтисодга ҳеч қандай хавф туғилмайди. Аксинча, у шахснинг бойлигини кўпайтирганидек, жамиятнинг ҳам иқтисодини ривожлантиради. Фақат пулларнинг айрим бой шахслардагина тўпланиб қолишидан хавф туғилади. Чунки бунинг натижасида даромад даражаси пасайиб, ишсизлик кўпаяди, одамлар камбағаллашадилар. Шунга кўра, пуллар тўпланиб қолишининг олдини олиш шарт.
Зеро, пуллар – мол билан мол, мол билан ҳаракат, ҳаракат билан ҳаракат ўртасидаги – айирбошлаш воситасидир. Демак, айирбошлашнинг миқёси пулдир. Агар у бозордан кетса, одамларнинг қўлига етиб бормаса, айирбошлаш барбод бўлиб, иқтисод ҳаракатдан тўхтаб қолади. Чунки унинг ҳаракати шу воситанинг одамлар ўртасида етарли бўлишига, ишнинг олдинга қараб силжишига боғлиқдир. Негаки, ҳар бир шахс ёки ташкилот даромаднинг манбаи бошқа бир шахс ёки ташкилотдир.
(Давоми бор)
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин
15.05.2019й
