Халифалик мусулмонлар учун ягона танлов

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Аллоҳ Таоло айтади:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ ۖ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ ذَٰلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا

– “Эй иймон келтирганлар, Аллоҳга итоат қилинг ва пайғамбарга ҳамда ўзларингиздан бўлган (яъни мусулмон бўлиб Аллоҳнинг ҳукмларини татбиқ қилаётган) ҳокимларга бўйинсунинг! Бордию бирон муаммога дуч келсангиз – агар ҳақиқатан Аллоҳга ва охират кунига ишонсангиз – у муаммони Аллоҳга ва пайғамбарига қайтаринг! Мана шу яхшироқ ва чиройлироқ ечимдир”. (Нисо:59)

Расулуллоҳ с.а.в. айтадилар:

«تَكُونُ النُّبُوَّةُ فِيكُمْ مَا شَاءَ اللهُ أَنْ تَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا. ثُمَّ تَكُونُ خِلاَفَةٌ عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ فَتَكُونُ مَا شَاءَ اللهُ أَنْ تَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ اللهُ أَنْ يَرْفَعَهَا. ثُمَّ تَكُونُ مُلْكًا عَاضًّا، فَيَكُونُ مَا شَاءَ اللهُ أَنْ يَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا. ثُمَّ تَكُونُ مُلْكًا جَبْرِيَّةً، فَتَكُونُ مَا شَاءَ اللهُ أَنْ تَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا. ثُمَّ تَكُونُ خِلاَفَةً عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ. ثُمَّ سَكَتَ»

«Сизларнинг орангизда Аллоҳ хоҳлаганича пайғамбарлик давом этади. Сўнг Аллоҳ хоҳлаган пайтда уни кўтаради. Сўнг пайғамбарлик минҳожи асосида Халифалик бўлади ва у Аллоҳ хоҳлаганча давом этади. Сўнг Аллоҳ Ўзи хоҳлаганда уни кўтаради. Сўнг раиятига зулм ва адолатсизликлар етадиган подшолик бўлади ва у Аллоҳ хоҳлаганча давом этади. Сўнг Аллоҳ Ўзи хоҳлаганда уни кўтаради. Сўнг золим ва зўравон подшолик бўлади ва у Аллоҳ хоҳлаганча давом этади. Сўнг Аллоҳ Ўзи хоҳлаганда уни кўтаради. Сўнг пайғамбарлик минҳожи асосида Халифалик бўлади». Кейин Пайғамбар с.а.в. сукутга чўмдилар. (Аҳмад ривояти)

Ислом динига ҳам инсонлар ўртасида руҳий робитадан ўзга боғлиқликни вужудга келтира олмайдиган динлар даражасида қараш Исломни тушунмаслик оқибати бўлди. Инсонлар учун, ҳатто баъзи мусулмонлар учун ҳам социализм ёки капитализм тузумлари Исломдан кўра мукаммалроқ, деган тушунча пайдо бўлди. Айрим мусулмонлар оғизларида ундай эмас, дея даъво қилсалар-да, лекин уларнинг онгида ўзларининг даъволари учун Ислом тўғрисида етарли тасаввур йўқ эди. Буларнинг барчасига сабаб Исломдан узоқлашиш бўлди.

Исломий бошқарув мусулмонлар онгидан ўчиши учун унинг бошқарув системаси эканлиги тўғрисидаги маълумотлар куфр тузиб берган таълим системасидан ўчирилди. Ҳатто Усмонийлар Халифалиги, деган ном ҳам Усмонийлар Империяси, дея номланиб ўргатилди ва инсонлар онгида уни монархия бошқаруви каби тасаввур вужудга келтирилди. Чунки куфр олами бугунги кунда Ислом билан бошқариш мумкинлигини эмас, балки тарихда шундай иш бўлганлигини ҳам мусулмонлар билишидан ва бу ҳақда ўйлашлари мумкинлигидан қўрқди. Шунинг учун куфр ўз малайларини ҳам Халифалик тўғрисида танқидий бўлса-да, бу сўзни тилга олишларини истамади. Баъзи бир ўринларда эса, мусулмонлар орасида савол келиб чиқиши мумкинлигини, яъни Халифалик тарихда мавжуд бўлган-ку, дея киришишларини олдини олиш учун “Араб Халифалиги” ва “Турк султонлиги” каби атамаларни омма онгига сингдирди. Яъни Халифалик ёки султонлик шу миллатларгагина хос бўлган нарса холос, деган тушунчани вужудга келтириш мақсадида. Лекин мана бугунга келиб ҳар бир инсоннинг тилида – хоҳ у Халифалик тарафдори бўлсин, хоҳ қарши бўлсин – барибир у янграйдиган бўлди.

Дунёдаги бошқарув системаларига қарайдиган бўлсак, мусулмонлар ўз давлатларида бу бошқарувларнинг фақатгина биттасидан фойдаланганларини кўрамиз. У ҳам бўлса ягона Халифалик. Ва бу халифага бутун умматнинг, баъзида тўғридан-тўғри, баъзида эса, далолат билан итоатда бўлганлигини кўрамиз. Яъни баъзи волийлар ҳар бир ишларида халифадан рухсат ёки амр олиб иш қилишган бўлса, баъзи кўринишларда закотларини бериш каби халифага итоатларини изҳор қилишган.

Мусулмонлар давлати мавжуд бўлиб турган бир вақтда эътибор берилса, бошқа мамлакатларда аввалроқ монархия ва кейинроқ республика шаклидаги бошқарув оммалашган эди. Лекин бу оммалашув бирор шаклда мусулмонлар давлати бошқарувига таъсир кўрсатмаган. Чунки улар ўзларининг бошқаруви бундан бошқача бўлиши мумкинлигини ўйлашмаган, шариатда фақат шу бошқарувгина мусулмонларнинг ўзига хос бошқаруви эканлигини билишган.

Бир неча ҳадисларда ҳам халифа ёки имом дейилганлиги ҳамда барча мусулмонларнинг бошқаруви бир бўлиши кераклиги айтиб ўтилган. Эътибор берилса, бутун умматнинг ягона бошқарувда бўлиши ҳам фақат Халифалик бошқарувидагина амалга ошади. Чунки бошқа ҳар қандай бошқарув системасини олайлик, уларнинг ҳар бири ўз шаклидаги бошқа бошқарувчиларни ҳам тан олишган. Яъни бир қирол бошқа юрт қиролини қирол эканлигини тан олган. Республикада ҳам худди шундай, президент бошқа юртнинг президенти бўлишини жиноят, деб ҳисобламайди. Лекин Халифаликда ундай эмас, бир халифадан бошқа халифа бўлиши жиноят ҳисобланади. Абу Саид Худрий Расулуллоҳ с.а.в.нинг:

«إِذَا بُويِعَ لِخَلِيفَتَيْنِ فَاقْتُلُوا الْآخَرَ مِنْهُمَا»

«Агар икки халифага байъат берилса, улардан кейингисини ўлдиринглар», деганларини ривоят қилган». (Муслим ривояти)

Аллоҳ Таъоло айтади:

وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْراً أَن يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَن يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالاً مُّبِيناً

– “Аллоҳ ва Унинг пайғамбари бир ишни ҳукм қилган – буюрган вақтида бирон мўмин ва мўмина учун (Аллоҳнинг ҳукмини қўйиб) ўз ишларини ихтиёр қилиш жоиз эмас. Ким Аллоҳ ва Унинг пайғамбарига осий бўлса, бас, у очиқ йўлдан озиш билан йўлдан озибди”. (Аҳзоб:36)

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

22.03.2020й