بسم الله الرحمن الرحيم

Роя газетаси:

Россиянинг Афғонистонда тинчлик сўзлашувлари олиб бориш таклифи, шунга уриниши ва бу масаланинг сиёсий кўламлари

Сайфуллоҳ Мустанир қаламига мансуб

 Россия Ташқи ишлар вазирлиги 2018 йил 17 январда чиқарган баёнотида афғон ҳукумати билан Толибон ҳаракати ўртасида шошилинч сўзлашув олиб боришга чақирди. Баёнотда, Москванинг Афғонистондаги урушга якун ясаш учун афғон ҳукумати билан Толибон ҳаракати ўртасида бевосита сўзлашувлар ўтказилишини кескин қўллаб-қувватлаши ҳамда «бунинг учун қулай минбар ҳозирлашга тайёр» экани таъкидланади.

Давлат ташкилотининг Ўрта Осиё давлатлари барқарорлигини издан чиқариш мақсадида Афғонистонда ўрнашиб олишидан Россия хавотирланяпти. Бундан ташқари, Россия 2016 йилдан бери, Афғонистон можароси билан боғлиқ музокараларда Хитой ва Покистон каби бошқа ҳукуматлар билан бирга иштирок этиб келди.

Геостратегик жойлашувини ҳисобга олганда, Афғонистон минтақани назорат қилишга қулай давлат. Шунинг учун АҚШни бу давлатга босқин қилишга ундаган асосий сабаблардан бири, Россия ва Хитойнинг ўз таъсир доираларидаги регионал ҳукмронлигига қарши туришдир. Шунинг учун ушбу куфр давлатлари Ўрта Осиё ва Каспий денгизидаги табиий ресурсларга эга бўлиш учун асосий эътиборларини Афғонистонда ҳарбий жиҳатдан мавжуд бўлиб туришга қаратишган.

Шунга қарамай, аввалроқ Россия ўзининг овсарлиги сабабли «терроризм»га қарши кураш дастаги билан АҚШнинг Афғонистондаги агрессиясига ёрдам берди. АҚШнинг юқорида айтилган ресурсларни ўзлаштиришга қаратилган режаси сўнгги пайтларда ҳар қачонгидан ҳам кўпроқ кўзга ташланмоқда. Шу боис ҳам Россия вазиятни ўз назорати остига олиш учун чоралар кўряпти.

Бироқ Афғонистонда ҳақиқий тинчлик ўрнатиш лойиҳаси, ҳеч қачон режалаштирилмаган. Фақат жамоатчилик фикрини чалғитиш ва халққа ёлғон умидлар бериш мақсадида кўп марта сохта сўзлашувлар уюштирилган.

Бунинг сабаби, Американинг мақсади, афғонларни жангга қўшилишга мажбур қилиш орқали Афғонистондаги урушни давом эттиришдир. Буни у оддий фуқаролар орасида талофатларни кўпайтириш ҳамда ишсизлик ва қашшоқлик даражасини кўтариш билан амалга оширмоқда. Бир вақтнинг ўзида, Толибон билан тинчликни амалга ошириш учун унга қуйидаги шартларни қўйди:

Ўтган ўн олти йил ичида эришилган либерал ютуқларни, жумладан, Афғонистон, унинг эркинлиги ва демократик қадриятлари учун илмоний конституцияни қабул қилиш ва ҳимоя қилиш;

Ғарбнинг «тинчлик амалиёти»га қўшилиш;

Мазкур икки вариантга қарши чиққанлар Давлат ташкилотига қўшилишга мажбур бўладилар ёки агар бу икки вариантдан бирини танламасалар АҚШ ва афғон кучлари томонидан ўлдирилади.

Бунинг акси ўлароқ, Москванинг ишонишича, Толибонни бевосита сўзлашувларга ва амалий тинчлик амалиётига тортиш билан, фақат АҚШнинг минтақадаги жойлашувигагина қарши курашилмайди, балки бу билан – худди Америка урушидан олдин бўлгани каби – афюн ишлаб чиқарилиши ҳам камаяди ва минтақада Давлат ташкилоти кенгайишининг олди олинади. Аслида, Америка ва унинг разведкаси халқаро гиёҳванд моддалар савдосига шерикдир. Афғонистон эса, афюн етиштириладиган давлатлар ичида биринчи ўринни эгаллаган. Айни савдони назорат остига олиб, унга чек қўйиш, шубҳасиз, Америка манфаатларига зарар етказади.

Шунга қарамай, Россиянинг айни мақсадларини амалга ошириши олдида чеклов ва тўсиқлар мавжуд. Жумладан:

а)   АҚШ Афғонистонда ва минтақада устунликка эга. Бунга сабаб, у юртда ўзининг армияси, разведка тармоғи ва ёлланма қўшинлари билан бевосита уруш олиб бормоқда ҳамда малай афғон ҳукуматини тўла назорат остида ушлаб турибди. Бунинг натижасида, у Россия ташлаётган ҳар бир қадам олдига тўсиқ бўляпти ва бирорта ҳам самарали музокара бўлишига асло йўл қўймайди.

б)   Бутун минтақа бўйлаб ҳукумат билан Толибон вакиллари ўртасида турли хил сохта сўзлашувлар бўлиб ўтиши мумкин. Зеро. Толибон етакчилари ва вакиллари бу сўзлашувларни рад этиб, рози бўлишмаган. Биз амалда бунга ўхшаш сўзлашувларга ўтган ҳафта Туркияда ва бугунги кунда Исломободда гувоҳ бўляпмиз.

г)   АҚШнинг Афғонистондаги босқинчилигига қарши курашишга қаратилган саъй-ҳаракатларни қўллаб-қувватлашни Россия иқтисоди кўтара олмайди.

Демак бундан чиқди, биз бирорта ҳам хорижий амалиётнинг самарали натижага олиб бормаслигини англамоғимиз лозим. Бу ҳақиқат сабаби шундаки, бу амалиётлар табиий эмас ва Афғонистондаги мусулмонлар табиатига мувофиқ келмайди. Чунки тарихда Россиянинг Афғонистон, Чеченистон ва Суриядага қонхўрликлари ҳаммага аён. Бундан ташқари, ҳар қандай хорижий амалиёт, фақат ўз манфаати учун ҳаракат қилади, Афғонистондаги мусулмонлар эҳтиёжларини қондиришга мутлақо ҳаракат қилмайди. Шунинг учун ушбу навбатдаги қадамлар ҳам бизнинг манфаатларга мос эмас. Бунинг натижасида, бугун афғон мусулмонлари аро йўлда қолдилар: ё душмандан ёрдамлар олиш билан қайта-қайта хато қилишда даво этиш ёки озодликка эришиш. Шубҳасиз, биз ишларимизга аралашаётган ажнабий қўлларга болта уриш ва мустақил сиёсат олиб бориш орқали ушбу озодликка эришамиз. Бу эса, то Паёғамбарлик минҳожи асосидаги иккинчи рошид Халифалик давлатини барпо этиб, Ислом Умматини бирлаштирмагунимизча ҳаргиз амалга ошмайди.

Роя газетасидан олинди