Сурия майдонидаги охирги сиёсий жараёнлар
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
Саволга жавоб
Сурия майдонидаги охирги сиёсий жараёнлар
Савол:
Америка ва Туркия мўътадил унсурлар дея номланган гуруҳларни машқдан ўтказишга оид келишувни имзолагани ҳақида хабар тарқалди… Бу Америка Башар ўрнига янги малайни топиш арафасида турганини, шунинг учун бу янги малайга уни ҳаводан қўллаб-қувватлашга қўшимча тарзда ердан ҳам туриб қўллаб-қувватлайдиган бир муносиб кучни ҳозирлаяпти деган маънони англатадими? Ёки бу то Америка Башар ўрнига янги малайни топишдан бўшагунига қадар бир йил ва икки йил машқдан ўтказиш орқали шунчаки вақтни ўтказиш холосми? Бошқача айтсак, бу альтернатив малай тайёрланишига яқин қолган, шунинг учун унга қўллаб-қувватловни ҳозирлаб қўйишганини англатадими ёки альтернатив малай топилишига ҳали узоқ, шунинг учун то альтернатив малайни тайёрлашгунига қадар мўътадилларни машқдан ўтказиш билан вақтни ўтказишмоқчи эканликларини англатадими? Аллоҳ сизга яхшиликни мукофот қилсин.
Жавоб:
Жавоб аниқ бўлиши учун Америка позициясини ва минтақадаги давлатлар билан бирга у қилаётган ҳаракатларни кўриб чиқамиз:
1 – Обама иттифоқ тўғрисидаги нутқида бундай деди: «Қўшма Штатларнинг Суриядаги мўътадил оппозицияни қўллаб-қувватлаши у ердаги ҳаракатга ҳисса қўшибгина қолмай балки барча жойлардаги одамларга экстремизм ақидасига қарши туришда ёрдам бериши ҳам мумкин. Бу ҳаракат вақтни ва бутун эътиборни қаратишни талаб қилади». У яна бундай деди: «Катта сондаги қуруқлик кучларини хорижга юбориш ўрнига ҳозир Қўшма Штатлар Жанубий Осиёдан Шимолий Африкагача чўзилиб ётган давлатлар билан ҳамкорликда иш олиб бориш йўлига ўтмоқда, бундан мақсад Қўшма Штатларга таҳдид қилаётган террорчиларни тинч бошпаналардан маҳрум қилишдир». (IIP Digital 2015 йил 20 январ).
Бу гаплардан аниқ кўриниб турибдики Америка бу минтақага катта сондаги кучларни юбориб олдинги тажрибага шўнғишни истамайди. Аксинча Америка минтақадаги давлатларни ишга солиб минтақа аҳлининг ўзидан мўътадил ёки васатия деб аталадиган кучларни тузмоқчи. Америка ўзининг мақсадларига эришиш учун бу кучларни қўллаб-қувватлайди ва уларни ишга солади. Америка президенти буни ўзининг мамлакати ташқи сиёсатда асос қилиб ҳаракат қиладиган бир сиёсий режа сифатида йўлга қўйди. Шунинг учун Америка Исломнинг ҳокимиятга қайтишига йўл қўймаслик ва ўзининг бу минтақадаги нуфузини сақлаб қолиш ҳамда бу минтақадаги бойликларни талаб-ташиб кетишни давом эттириш мақсадида ўзининг бу минтақада олиб бораётган урушига катта сондаги қуруқлик кучларини юборишни истамаяпти. Лекин ўзининг бу урушида мусулмонларни ўзларини ишга солмоқчи. Шу мақсадда кўмаклашишга оид муайян вазифаларни бажариш учун ёки машқдан ўтказиш, жангларни бошқариш ва ҳаводан туриб самолётлар билан ёрдам бериш учун чекланган миқдорда қуруқлик кучларини юборади.
2 – Америка ўтган йил ёз ойидан бошлаб мўътадил оппозиция дея номланган гуруҳни, яъни ўзига тобе бўлган оппозицияни машқдан ўтказишга қарор қилди ва буни ўтган йили кузда расман эълон қилди. Америка президенти Обама 2014 йил 13 июнда бу оппозицияни қуроллантиришга оид махфий тадбир-чорани тасдиқлади, бу чора Америка разведка агентлиги орқали амалга оширилади. Обама буни 2014 йил 20 сентябрда бундай деб эълон қилди: «Вашингтон Сурия оппозициясига амалий ёрдам, жумладан ҳарбий ёрдам кўрсатди, лекин бу янги саъй-ҳаракат Сурия оппозицияси жангчиларини қурол-аслаҳа билан ва уларни машқдан ўтказишни таъминлайди, ўшанда улар кучлироқ ва Сурия ичкарисидаги террорчиларни тийиб қўйишга қодир бўлишади». (Ассошиэйтед Пресс агентлиги 2014 йил 20 сентябр).
«Конгресс палатаси 2014 йил 18 сентябрда президент Обаманинг ана шу режасини тасдиқлаган» эди. Америка армияси бош штаби бошлиғи генерал Мартин Демпси бундай деди: «Дала қўмондонлиги мендан ёки мудофаа вазиридан ироқликларни ёки янги Сурия кучларини қўллаб-қувватлаш учун махсус кучларни юборишни талаб қилган тақдирда бу биз президент Барак Обамадан талаб қиладиган нарса бўлади». (Скай Ньюс 2015 йил 5 март).
Америка бундан олдин бундай кучларни тузиш йўлига ўтмасдан вазиятни Женева-1 ва Женева-2 каби музокаралар билан муолажа қилишга ҳаракат қилган эди. Шу мақсадда коалицияни пайдо қилиб уни қўзғолончилар вакили қилиб кўрсатишга уринди. Лекин бу коалиция Суриядаги одамлар оммаси томонидан қабул қилинмади ва у Сурияда бир кучга эга бўлмади, натижада Американинг бу борадаги уриниши барбод бўлди. Шундан кейин Америка музокарачиларнинг позициясини кучайтириш учун ўзига тобе бўлган кучларни пайдо қилиш фикрига келди. Америка бу музокарачиларни гўё улар қўзғолон вакилларидек қилиб кўрсатмоқчи. Шу мақсадда Америка мўътадил Сурия кучларини пайдо қилиш ғоясини қабул қилди. Бунга эришиш ва бу кучларни режимга қарши урушга эмас, Америка лойиҳаларини рад этаётган қўзғолончиларга қарши урушга солиш учун уларни ўз қўли билан машқдан ўтказади. Ҳа, шундай, Америка бу кучларни режимга қарши урушга солмайди. Чунки Сурия режими ва бу режимнинг ҳамтовоқлари Америка малайларидир. Лекин Сурия аҳли ва бу режимга қарши бош кўтарган қўзғолончилар Америка томон эмас, аксинча улар Америкага қаршидир. Шунинг учун Америка режим таркибида ва унинг теварагида бўлмаган кимсалардан ўзига малай бўлган кучларни пайдо қилиб уларни у ердаги бир кучга айлантирмоқчи ва уларни янги музокараларга киритмоқчи. Чунки Америка то бошқалар ишларни юритишга ва қўзғолонни ўчиришга қодир бўлган янги малайларга айланганига ишонч ҳосил қилгунига қадар ўзининг ҳозирги режимдаги эски малайларини йироқлата олмайди.
3 – Америка ўзининг малайи бўлган турк режими билан шу хусусда бир келишувга эришди. Чунки Америка ташқи ишлар вазирлиги вакиласи Жейн Сакки бундай деб баёнот берди: «Биз Сурия оппозицияси гуруҳларини машқдан ўтказиш ва уларни таъминлаш учун Туркия билан принципиал жиҳатдан келишувга эришганимизни таъкидлашим мумкин». У бундай деб қўшимча қилди: «Биз олдинроқ бу ердан туриб эълон қилганимиздек Туркия Сурия мўътадил оппозицияси кучларини машқдан ўтказиш ва уларни қурол-яроғ билан таъминлаш программасига бу минтақада мезбонлик қиладиган давлатлардан бири бўлишга розилик берди, биз Туркия билан яқинда келишув тузишни ва уни имзолашни кутяпмиз» (Скай Ньюс 2015 йил 17 феврал). Бу келишув 30 зобитдан иборат Америка ҳарбий делегацияси бундан бир неча кун олдин Анқарага бориб сўзлашувлар олиб борганидан кейин юзага келди. Америка мудофаа вазирлиги оппозициячиларни Саудия, Туркия ва Қатардаги лагерларда машқдан ўтказиш учун 400дан кўпроқ ҳарбийни юборишини эълон қилди. Мудофаа вазирлиги вакили Жон Кирби бундай деб баёнот берди: «Бизда саудияликлар билан ишлайдиган гуруҳ бор. Бу гуруҳ машғулот программасига ихтисослашган иншоотларни тайёрлашга, қуроллантиришга ва машқдан ўтказилаётганларни тайёрлашга боғлиқ бизга керакли ресурсларни аниқлашга ҳаракат қилади». Бош штаб бошлиғи Мартин Демпси эса бундай деган эди: «Бу программани тайёрлаш босқичига 3 ойдан 5 ойгача вақт кетади, Сурия мўътадил оппозициясининг 5000 жангчисини машқдан ўтказиш учун эса 8 ойдан 12 ойгача вақт кетади, ўшанда улар Давлат ташкилотига қарши, кейинчалик эса Башар Асад режимига қарши жанг қила оладиган бўлишади». (Анадоли 2014 йил 16 октябр). Америка ташқи ишлар вазирлиги вакиласи Мари Харф эса 2014 йил 10 октябрда бундай деб эълон қилди: «Туркия Сурия мўътадил оппозициясини машқдан ўтказиш ва қуроллантириш ҳаракатларини қўллаб-қувватлашга розилик берди». (Рейтер 2014 йил 10 октябр). Чунки Саудия бўлсин ёки Туркия ва бошқалари бўлсин бу минтақа давлатларини Суриядаги вазият ўта ташвишга солмоқда. Шунинг учун бу давлатларнинг барчаси Суриядаги бу вазиятга барҳам берилишини истамоқда, чунки бу вазият уларга ҳам таъсир қилади. Бу давлатлар Америка билан ҳамкорлик қилмоқда ва мўътадил оппозиция кучларини пайдо қилиш фикратини қўллаб-қувватламоқда. Айни вақтда бу давлатлар турли йўллар билан қўзғолонни бўғиб ташлашга ҳам ҳаракат қилмоқда. Буларнинг ҳаммасидан мақсад қўзғолондаги барча холис кишиларга зарба бериш ва ҳар қандай исломий лойиҳани бўғиб ташлашдир.
4 – Мана шундан ўтган ойда Америка билан Туркия ўртасида расмий имзолаш юзага келди. Америка ташқи ишлар вазирлигидаги бир масъул келишув имзоланган кун 2015 йил 19 февралда Франс Пресс агентлигига бундай деди: «Бу оқшом Анқарада келишув имзоланганини сизларга таъкидлашим мумкин». Унга имзо чекканлар Туркия ташқи ишлар вазири ёрдамчиси Феридун Синирлиўғли ва Американинг Анқарадаги элчиси Жон Басс бўлди. Анадоли агентлиги 2015 йил 19 февралда Туркия ташқи ишлар вазири Довудўғлининг қуйидаги сўзларини келтирди: «Иккала тараф ўзаро келишиб олишган ҳужжатни имзолади, машқдан ўтказилган оппозиция аъзолари Сурия режими кучларига, ИШИД террорчи ташкилотига ва Суриядаги барча террорчи ташкилотларга қарши курашишади». У яна бундай деди: «Биз ҳатто атиги олти ҳафтага бўлса ҳам ўт очишни тўхтатишни олқишлаймиз». «Туркия хабарлари» саҳифаси 2015 йил 20 февралда Туркия ташқи ишлар вазири Довудўғлининг ушбу сўзларини келтирди: «Бу келишувдан мақсад Сурия ҳақидаги Женева баёноти асосида ҳақиқий сиёсий ўзгаришга эришиш, терроризм ва экстремизмга қарши курашда ва Сурия оппозициясига хатар туғдираётган барча унсурларга қарши курашишда Сурия оппозициясини кучайтиришдир». Туркия ташқи ишлар вазири эътиборни «… Қатар ва Саудиянинг ўз ерларида Сурия оппозициясини машқдан ўтказиш ва қуроллантириш программасига мезбонлик қилишга қарор қилганини эълон қилганига» қаратди. Рейтер 2015 йил 19 февралда шу агентликка интервью берган ва ўзларининг исмларини ошкор қилмасликни талаб қилган уч америкалик масъулнинг қуйидаги сўзларини келтирди: «Машқдан ўтказиш келгуси март ойининг ўртасида бошланиши мумкин, улар мўътадил Сурия оппозициясини қўллаб-қувватлаш режаси бўйича уч йил давомида ҳар йили 5000 суриялик жангчини машқдан ўтказишмоқчи». Шундай қилиб демак Туркия ташқи ишлар вазири мўътадил оппозиция деб аталаётган бу кучларни машқдан ўтказишдан мақсад Женева асосида сиёсий ўзгаришга эришиш ва бу сиёсий ўзгаришни рад этаётган ва бошқа нарсани истаётган холис кишиларга зарба бериш эканини очиқ эълон қилмоқда.
5 – Демак эски малай ўрнига янги малай фақат Америка лойиҳаларига қарши турган ва Сурияда салмоқли вазнга эга кучларга зарба бериб мўътадил оппозиция деган малай кучларни ўрнатилганидан кейингина ҳокимиятга келади. Бу программани тўлиқ амалга ошириш учун уч йил берилган. Демак ўшанда альтернатив (янги) малай тайёр бўлади. Шунга кўра демак аён бўляптики ҳозир альтернатив малай тайёр бўлгани йўқ, музокараларнинг фаол бориши эса ҳозир юзага келмаяпти. Шунинг учун кучлироқ эҳтимол шуки музокаралар экстремист деб аталаётган кучларга зарба берилганидан кейин ёки бу кучларни таъсирсиз қилиб қўйилганидан кейин бўлади. Бунга мустамлакачилар уч йил кетишини мўлжаллашмоқда, ҳар йили 5 минг жангчини машқдан ўтказишмоқчи… Эрдоганнинг шу ой бошида Саудияга қилган сафари шу мазмунда бўлди. Чунки ахборот агентликлари Сурия мавзуси Эрдоган билан саудлар ўртасидаги баҳс ўрни бўлгани ҳақида ёзди. Иккаласи ўртасидаги муҳокамада мўътадил оппозицияни кучайтиришга ҳаракат қилиш борасида ўзаро келишиб иш юритиш ва Америка номзод қилиб кўрсатадиган бўлғуси альтернатив малайни қўллаб-қувватлаш масаласи устун бўлди. «Туркия хабарлари» саҳифаси 2015 йил 2 мартда турк президентига тобе манбалардан олиб қуйидаги хабарни тарқатди: «Саудия подшоҳи Салмон ибн Абдулазиз Туркия президенти Ражаб Тоййиб Эрдоган билан 2015 йил 2 март душанба куни пойтахтдаги подшоҳлик қасрида учрашди, иккаласи Сурия оппозициясига кўрсатилаётган ёрдамни сезиларли натижага олиб келадиган шаклда кучайтириш зарурлигига келишиб олишди». Яъни бу икки давлат, Американинг икки малайи: Салмон Саудияси ва Эрдоган Туркияси мўътадил оппозиция деган фикратнинг муваффақиятга эришишини истамоқда. Шунинг учун бу икки малай бир сезиларли натижага эришиш учун ўзларидаги бор имконият билан ўзаро келишиб иш юритишлари кўриниб турибди. Демак ҳозир улар шу кучларни пайдо қилишга умид боғлашмоқда. Чунки бу икки малай Сурия ери устидан ўз назоратини ўрнатадиган ва ўзининг қўзғолон вакили эканини сохтакорларча даъво қиладиган бир малай кучни пайдо қилмасдан туриб сезиларли натижаларга ҳеч қачон эриша олмасликлари ва режалари барбод бўлиши тўғрисида Америка билан бир фикрдадир. Шундай малай куч пайдо қилинганидан кейин альтернатив малай мавзуси ўртага ташланади ва Женевага ўхшаган музокаралар ва конференциялар ўтказилади.
6 – Ҳозирда Сурия ери устида ўз назоратини ўрнатган қўзғолончилар кучини йўқ қилиш учун Америка қўллайдиган воситалардан бири Америка танлаган кучларни машқдан ўтказишга фурсат бериш учун жангларни тўхтатишдир. Чунки ўшанда бу кучлар мўътадил бўлмаган «экстремист» кучларни мағлуб қилиб уларнинг ўрнини эгаллашга қодир бўлади. Айни вақтда жангларни тўхтатиш гуруҳларнинг бир-бирига қарши жанг қилишига олиб келади. Бу эса уларнинг кучини заифлаштиради, натижада ана шу мағлубиятга ҳисса қўшади. Шунинг учун мустамлакачиларга Америка режасига мувофиқ жангларни «жангни музлатиб қўйиш» деган ниқоб остида тўхтатиш зарур бўлиб қолди. Чунки ўшанда Америка ўзи машқдан ўтказган мўътадил кучларни жойлаштириш имконига эга бўлади ва ана шундан кейин режим билан мўътадил оппозиция ўртасида музокаралар бошланади. Америка буни БМТ вакили де Мистура тилида айтмоқда. Де Мистура аслида Америка вакилидир ва Америка лойиҳасини кўтариб чиқмоқда. Чунки де Мистура Дамашқда икки кун бўлганидан кейин бундай деди: «Президент Асад ечимнинг бир қисмидир, шунинг учун мен у билан муҳим муҳокамаларни давом эттираман, у ҳали ҳам Сурия президенти бўлиб турибди… Бу ерда Сурия ҳукумати ҳам бор, Суриянинг бир катта қисми ҳали ҳам шу ҳукумат назорати остидадир». У яна бундай деди: «Ягона ечим сиёсий ечимдир, бирон келишув йўқ бўлиб турган шароитда вазиятдан фойдаланиб қоладиган томон Исломий Давлат ташкилотидир» (АФП 2015 йил 13 феврал). Демак Америка де Мистура тилида Башарни президент деб тан оляпти, у билан музокаралар олиб бормоқчи бўляпти ва ечимни сиёсий қилиб қўйяпти, шунинг учун Америка ўзининг малайи Башарга қарши жангларни тўхтатмоқчи бўляпти. Бу эса Америка Башар тақдирини ҳозир эмас, балки ўзи машқдан ўтказадиган ана шу кучлар соясида музокараларни юритганидан кейин ҳал қилмоқчи эканига далолат қилади. Чунки Америка бу эски малайини жангларни тўхтатишга ва ўзига тобе мўътадил кучларни Сурия устидан ҳукмрон қилишга муваффақ бўлмай туриб қулатишни истамайди. Америка ўзининг ана шу мақсадларига эришса ана шундан кейин альтернатив малайни ўртага ташлайди ва режим билан мўътадил оппозиция ўртасида музокаралар янгидан бошланади.
7 – Хулоса: биз альтернатив малай тайёр бўлиб қолди ва Башарнинг саноқли кунлари қолди, деб айта олмаймиз. Аксинча кўриниб турган нарса шуки Башар то музокаралар янгидан бошланиб вазиятни қайта шакллантириш бўйича келишувга эришилгунига қадар бу босқичда қолиб туради. Чунки Америка тайёрлашга ҳаракат қилаётган мўътадил кучлар қисқа муддат орасида тайёр бўлмайди, аксинча уларни тайёрлаш энг камида бир йилга чўзилади. Яъни 5 минг жангчи тайёрланиб биринчи босқич ниҳоясига етганидан кейин Америка жангларни тўхтатишга ҳаракат қилади. Чунки ўшанда бу кучлар ичкарида мавжуд бўлиб туришга тайёр бўлади ва ўз ишини «экстремист» деб аталаётган ҳаракатлар билан машғул бўлиш билан бошлайди. Ана шундан кейин Американинг режимдаги ва мўътадил оппозициядаги малайлари ўртасида музокаралар янгидан бошланади. Шундан кейин альтернатив малай ўртага ташланиб, иккала тарафдан иборат ҳукумат тузилади ва бунинг тартиб-чоралари юргизилади.
Бу Америка, унинг тобелари ва иттифоқчилари режасидир, бу уларнинг макру ҳийлаларидир… Лекин Аллоҳнинг шундай ҳақиқий эр кишилари бўлган бандалари борки, улар Аллоҳ Субҳанаҳунинг ва Росули САВнинг биз яшаётган мана бу зўравон подшоҳликдан кейин рошид Халифалик тикланиши ҳақидаги ваъдаси ва башоратини рўёбга чиқариш учун холис Аллоҳ Субҳанаҳу ризолигини истаб ва Росулуллоҳ САВга содиқ бўлиб тунни кунга улаб жидду жаҳд қилмоқдалар… Рошид Халифалик тикланган кунда анави мустамлакачиларнинг макру ҳийлалари чанг тўзондек елга учиб кетади.
وَقَدْ مَكَرُواْ مَكْرَهُمْ وَعِندَ اللّهِ مَكْرُهُمْ وَإِن كَانَ مَكْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُا لْجِبَالُ
«Дарҳақиқат, улар ўзларининг макр-ҳийлаларини қилдилар. (Лекин) агар уларнинг макрлари сабабли тоғлар емирилиб кетадиган бўлса-да, уларнинг (бу) макр-ҳийлалари Аллоҳ ҳузурида (маълумдир)» [Иброҳим 46]
22 жумодул-аввал 1436ҳ
13 март 2015м
