ТАШҚИ ТИЖОРАТ
ТАШҚИ ТИЖОРАТ
Исломий давлат билан аҳднома тузмаган аҳли ҳарб савдогарлари билан бўладиган савдо муомалалари хусусидаги шаръий ҳукм
(“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَلاَ تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ
إِلَيْكَ وَلاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ
– “Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас”. (Қасос.77)
Исломий давлат билан ўзаро аҳднома тузилмаган ва исломий давлат фуқаролари бўлмаган кимсалар аҳли ҳарб (уруш ҳолатидаги кимса)лардир. Ўртадаги уруш давом этаётган бўладими, тўхтаб турган бўладими, фарқи йўқ. Ўртада уруш кетаётган бўлса, худди жанг майдонидаги каби, омонлик берилмаган аҳли ҳарбни кўрган жойимизда асир олишимиз ёки ўлдириб, мол-дунёсини тортиб олишимиз мумкин. Агар уруш тўхтаб турган бўлса, то диёримизга омонлик олмасдан кирмагунига қадар бундай қилиш дуруст эмас. Ўзи ёки моли киришининг фарқи йўқ. Ўзи ҳам, моли ҳам аҳли ҳарб ҳисобланади. Сотувчи ёки харидор бўлишидан қатъий назар, аҳли ҳарб савдогарлар билан шу асосда муомала қилинади. Улар хусусидаги шаръий ҳукм қуйидагича бўлади:
Аҳли ҳарбнинг Ислом диёрига омонликсиз, яъни махсус рухсатномасиз кириши жоиз эмас. Омонлик берилиши киришига рухсат этилишидир. Агар таомилда савдогарларнинг омонликсиз ҳам киришларига рухсат этилган бўлса ва бир аҳли ҳарб товарини сотиш учун Ислом диёрига кирса, унга қаршилик қилинмайди. Фақат моли учун улар бизнинг савдогарларимиздан қанча ўлпон олсалар, ўшанча ўлпон олинади, холос. Одатда, таомилда чегарага яқин жойларда яшовчи шахсларга омонликсиз ҳам савдо-сотиқ учун киришга рухсат этилади. Агар таомилда савдогарларнинг киришларига рухсат этилмаган бўлса ёки рухсат этилганда ҳам аҳли ҳарб тижоратдан бошқа мақсадда кирган бўлса, унга нисбатан аҳли ҳарб сифатида муомала қилинади. Жони ҳам, моли ҳам ҳимоя қилинмайди. Агарчи омонлик сўраб келгандим, деса ҳам қабул қилинмайди. Негаки, аҳли ҳарб бизнинг диёримизда жони ва молини сақлаб туриши учун омонлик олган бўлиши шарт. Савдогарлар борасида жорий қилинган таомил омонлик ўрнига ўтади. Аҳли ҳарбнинг ўзига берилган омонлик унинг молига ҳам берилган омонлик ҳисобланади. Диёрларимизда яшаётган аҳли ҳарб дорул-ҳарбга қайтмоқчи бўлиб, молини бир мусулмон ёки зиммийга омонат қолдирса ё қарзга берса, унинг мақсадига қараб иш тутилади. Агар мақсади савдогарлик, элчилик, саёҳат каби ишларни бажариб, Ислом диёрига қайтиш бўлса, ўзига ва молига олган омонлиги ўз кучида туради. Негаки, Ислом диёрида яшаш нияти тургани ҳолда дорул-ҳарбга борган аҳли ҳарбнинг ҳукми дорул-ҳарбга борган зиммийнинг ҳукми кабидир. Модомики, нияти Ислом диёрига қайтиш экан, дорул-ҳарбга бориши омонлигини бекор қилмайди. Агар дорул-ҳарбга боришдан мақсади ўша ерда яшаш бўлса, ўзи учун олган омонлиги мутлақо бекор қилинади.
Диёримизга қайта кирмоқчи бўлса, янги омонлик олиши керак бўлади. Ислом диёридаги бирор мусулмон ёки зиммийга омонат қолдирган молининг омонлиги эса, ўз кучида қолади. Чунки у Ислом диёрига кириш билан ўзи учун ҳам, моли учун ҳам омонлик олган. Моли диёрларимизда қолиб, дорул-ҳарбга кетгач, ўзи дорул-ҳарбга кетгани учун омонлиги бекор қилиниб, моли дорул-Исломда қолганлиги учун омонлиги ўз кучида қолади. Агар ўлса, бу мол меросхўрига ўтади. Негаки, омонлик молга алоқадор ҳақдир. Мол меросхўрга ўтгач, омонлик ҳуқуқи ҳам ўтади. Агар аҳли ҳарб молини ҳам ўзи билан олиб кетган бўлса, ўзининг ҳам, молининг ҳам омонлиги бекор қилинади.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин
22.01.2020й
