بسم الله الرحمن الرحيم

Уйғониш тўғрисида туркумидан: Исломда жамият ҳақидаги тушунча

 Инсонларга айнан уйғониш нима эканлигини танитишдан кўзлаган мақсадимиз, улар уйғонишни таниш натижасида уйғониш сари ҳаракат қилсинлар, ин ша Аллоҳ!

 Исломнинг инсонлар жамоасига қараши тўғрисидаги мавзуда Исломда жамият борасидаги тушунчаларни баён қилишни бошлаган эдик. Унда айтилдики Ислом жамоага шахслардан иборат қисмлардан ташкил топган вужуд ёки жасад деб эътибор қилади. Бундан маълум бўладики ҳар бир шахс  шу жамоанинг бир қисми. Яъни ҳар бир шахс бу жамоада худди жасаднинг аъзолари кабидир. Ана шу қараш асосида жамият тўғрисидаги тушунча келиб чиқади. Айтилаётган инсонлар жамоасини жамият деб эътибор қилиниши учун яна нималар бўлиши керак?

  Жамоанинг ажралмас қисмлари бўлган шахсларда уларни бир-бирига боғлаб турадиган, ҳаёти учун асос бўла оладиган фикрлар бўлиши зарур. Яъни инсонлар жамоасининг жамият деб эътибор қилинишидаги бирламчи омил шу жамоани ташкил қилаётган инсонларнинг ҳаётий фикрлари мувофиқлиги. Агар бу инсонларнинг фикрлари бир бирига номутаносиб бўлиб қарама-қарши бўлса фикрий жиҳатдан улар боғланмайдилар. Айнан мана шу фикрий боғланишлик жамиятнинг таянчларидан ҳисобланади. Бундай таянч бўлмас экан бу жамоа жамият деб эътибор қилинмайди.

Уларда ўзлари таъсирланадиган, олдинга интилишларига сабабчи бўладиган бир хил туйғулар мавжуд бўлиши зарур. Бу туйғулар инсонларнинг хоҳиш истаклари, розилик ва норозиликлари, хурсандчилик ва хафачиликлари, ғам ва ташвишлари ҳамда ҳадик ва қўрқувларини ўз ичига олади. Яъни бу инсонларда турмуш тарзини шакллантиришда пойдевор бўлган айрим жиҳатларга нисбатан бир хил туйғулар шаклланиши уларнинг туйғулари боғлиқлигини кўрсатади. Мисол учун уларни бошқариб турган бошқарувчилардан хурсандликлари ёки норози бўлишлари ёки қўрқишлари.

Шунингдек, уларнинг ҳаётий муаммоларининг барчасини ҳал қила оладиган бир хил тузум, яъни қонунлар бўлиши даркор. Қонунлар инсонлар жамоасининг турмуш тарзи шаклланишида муҳим ўрин тутадиган омиллардан ҳисобланади. Яъни қонунлар орқали инсонлар жамоасининг турмуш тарзлари борасидаги йўналишлари белгиланади. Бу йўналишлари эса турмуш тарзининг қандай бўлишлигида аҳамияти жуда катта. Яъни турмуш тарзининг юксалиши, тараққий этиши ёки тубанлашуви, хор ҳолатга тушиб қолишида шу қонунларнинг роли катта.

 Шундан хулоса қилиш мумкинки, жамият инсонлар, фикрлар, туйғулар ва қонунлардан ташкил топади. Инсон эса ҳаётда шу фикрлар, туйғулар ва қонунлар билан чегаралангандир. Шунинг учун мусулмон ҳаётда ҳар бир нарсада Ислом билан чегараланади. Унда мутлақо эркинлик йўқ. Яъни Аллоҳ Таъолонинг буйруқ ва қайтариқларидан иборат бўлган шариат чегаралари инсонни муайян бир қолипга солиб туради. Бинобарин, мусулмоннинг ақидаси Ислом билан чегараланган бўлиб, у ақида эркинлигига эга эмас. Шунинг учун унинг диндан чиқиши – агар тавба қилиб динга қайтмаса – ўлимга ҳукм қилинадиган қаттиқ жиноят ҳисобланади. Шахсий ишлар ҳам Ислом қонунлари билан чегараланган. Шунинг учун ҳам зино ҳамманинг кўз ўнгида, шафқатсиз жазоланадиган жиноят ҳисобланади:

وَلْيَشْهَدْ عَذَابَهُمَا طَائِفَةٌ مِنْ الْمُؤْمِنِينَ

– „Зино қилганларнинг ҳар иккисининг жазоланаётганини бир гуруҳ мўъминлар кўриб турсинлар“ (Нур:2)

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

12.04.2017й