بسم الله الرحمن الرحيم

Уйғониш тўғрисида туркумидан: Капитализмнинг жамиятга қараши

 Инсонларга айнан уйғониш нима эканлигини танитишдан кўзлаган мақсадимиз, улар уйғонишни таниш натижасида уйғониш сари ҳаракат қилсинлар, ин ша Аллоҳ!

 Капитализм ва социализм мабдаларининг фикратига кўра инсонлар олий орзуларини ўзлари белгилашлари ва бахт тўғрисидаги тушунчалари борасида бир хил фикрда бўлсаларда, уларнинг жамият ҳақидаги нуқтаи назарлари бир-биридан фарқ қилади. Демак, бу мавзуимизда капитализмнинг жамиятга нисбатан қарашларини ўрганамиз.

 Капитализм жамият шахслардан таркиб топади деб ҳисоблайди. Ва бу фикри ғолиблигидан жамиятдан кўра шахсларга кўпроқ эътибор қаратади. Яъни капитализм мабдасига кўра жамият шахсларга нисбатан иккиламчи даражада туради. Бу тушунчадан келиб чиқиб капитализм аввало жамиятдаги шахсларнинг қизиқишлари, хоҳиш – истакларини, шахсий тарзда юксалиш учун имкониятларини ўрганади ва улардан қилинган хулосалар бўйича жамиятга эътибор қаратади. Яъни, булардан биламизки капитализм мабдаси жамиятнинг асл воқелигига эътибор қаратмайди ва инсоннинг шахс сифатинигина ҳисобга олган ҳолда жамиятга бахо беради ҳамда жамиятдаги муаммоларга ечим беришда ҳам шундай ёндашади.  

  Уларнинг фикрича шахсларга эркинликлар таъминлаб берилса бу жамият тараққий этиб юксалаверади. Шунинг учун доимо шахснинг эркинликлари кафолатланиши лозим деб биладилар. Бундан келиб чиқиб улар инсон учун энг муҳим жиҳат бўлган ақида борасида ҳам эркинлик кафолатини берадилар. Ақида эркинлиги муқаддасдир.

  Яъни инсонларнинг табиий талабидан келиб чиқадиган дин ва эътиқод масалаларидаги ёндашув доимо муҳим саналиб келинган. Бу жиҳат юзасидан эътибор берилса инсонларда эътиқод қиладиган динлари ва ақидага бўлган эътиборлари кучлидир. Шунинг учун капитализмда ақида эркинлиги муқаддас  билиниб, аҳамият берилиши жиҳатидан бирламчи ўринда турадиган муҳим тушунчалардан ҳисобланади.

 Айтиб ўтилганидек ақида эркинлиги ва шу билан бирга  мулк эркинлиги ҳам улар учун муқаддас тушунчалардир.  Капитализм мабдасида мулк эркинлиги, яъни иқтисодий эркинлик муқаддас тушунчалардан бўлганлиги учун бу мабда фалсафасига кўра чегараланмайди. Яъни бу мабданинг ҳаёт тўғрисидаги тасаввурни шакллантирадиган фикрларига кўра иқтисодий эркинликка чеклов қўйилмаслиги керак, лекин давлат бошқа эркинликлар кафолатланиши учун иқтисодий эркинликка чеклов қўяди.

 Тушуниш осон бўлиши учун давлат томонидан иқтисодий эркинликка чеклов қўйилиш жиҳатига кенгроқ ёндашамиз. Яъни қачонки иқтисодий эркинлик ортидан шахсларнинг бошқа эркинликларига тажовуз қилиниши мумкин деб эътибор қилинса, ана шу ҳолатлардагина давлат томонидан чекловлар қўйилади. Бундай чекловлар қўйилишида инсоннинг тобе бўлиб қолиши ва ўз эркинлигини йўқотиши мумкинлиги юзасидан эътибор қаратилади. Чеклов қўйилган бундай ҳолатларга одам савдоси ва наркотик моддалар савдосини мисол қилиш мумкин.

 Давлат инсонларнинг эркинликларини таъминлаш учун армия кучи ва қонуннинг қаттиққўллигидан фойдаланган ҳолда иш олиб боради. Чунки давлат ғоя эмас восита холос. Капитализмда давлат инсонларнинг ўз шахсий қизиқишларидан келиб чиққан фикрлар ва ғояларни амалга ошириш билан машғул бўлади. Бу ҳолатдан капитализмда давлат шахслар учун восита вазифасини бажарашини тушунамиз. Яъни, шахсий фикрлар бирламчи ўринга қўйилиб, шахсларнинг фикри бўйича давлат ўз позициясини белгилайди, қонунлар, қарорлар қабул қилишда ҳам айнан шахсларнинг фикрлари, розилиги, норозиликлари, хоҳиш-иродалари аҳамиятли ҳисобланади. Натижада хўжайинлик давлатга эмас шахсга тегишли бўлиб қолади.

 Капитализм мабдаси динни ҳаётдан ажратишдан иборат мафкурани ёяди, бу мафкура асосига қурилган қонунлар орқали ҳокимиятни бошқаради, барчани бу мафкурага даъват қилади ва ҳамма жойда уни татбиқ қилишга интилади. Ғарб мафкураси айнан мана шу капитализм мабдасига асосланган мафкурадир. Шунинг учун унинг ички ва ташқи сиёсатида, яъни жамиятга муносабати, қонун ва қарорлар қабул қилиши ҳамда бошқа давлатлар билан алоқаларида юқоридаги фикрларга мос воқеликни кўриш мумкин.

Ҳизб ут – Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

23.02.2017й.