Қуръон боғларига саёҳат

بسم الله الرحمن الرحيم

ان النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهم عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ خَيْرُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ

 Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Сизларнинг ичингизда яхшироғингиз, Қуръонни ўрганган ва уни ўргатганингиздир”. Бухорий ривояти.

 Муқаддас китоби бўлган Қуръони Каримни бандаларининг ҳидоят топишлари учун дастур қилиб берган Аллоҳга Унинг Ўзига муносиб мақтов ва хамдлар бўлсин. Ушбу Китобни умматга энг олий кўринишда чиройли етказган, ушбу Китоб мўъжизалиги билан у зотнинг Пайғамбарлиги исботланган Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламга саловоту саломлар бўлсин.

Ушбу рукнимизнинг ўтган сонида Бақара сурасининг 83 – 86 оятларини ўрганган эдик. Қуйида мазкур суранинг давомини кўриб чиқишда давом этамиз.

وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَقَفَّيْنَا مِن بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ أَفَكُلَّمَا جَاءكُمْ رَسُولٌ بِمَا لاَ تَهْوَى أَنفُسُكُمُ اسْتَكْبَرْتُمْ فَفَرِيقاً كَذَّبْتُمْ وَفَرِيقاً تَقْتُلُونَ * وَقَالُواْ قُلُوبُنَا غُلْفٌ بَل لَّعَنَه ُمُ اللَّه بِكُفْرِهِمْ فَقَلِيلاً مَّا يُؤْمِنُونَ * وَلَمَّا جَاءهُمْ كِتَابٌ مِّنْ عِندِ اللّهِ مُصَدِّقٌ لِّمَا مَعَهُمْ وَكَانُواْ مِن قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُواْ فَلَمَّا جَاءهُم مَّا عَرَفُواْ كَفَرُواْ بِهِ فَلَعْنَةُ اللَّه عَلَى الْكَافِرِينَ * بِئْسَمَا اشْتَرَوْاْ بِهِ أَنفُسَهُمْ أَن يَكْفُرُواْ بِمَا أنَزَلَ اللّهُ بَغْياً أَن يُنَزِّلُ اللّهُ مِن فَضْلِهِ عَلَى مَن يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ فَبَآؤُواْ بِغَضَبٍ عَلَى غَضَبٍ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ مُّهِينٌ * وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُواْ بِمَا أَنزَلَ اللّهُ قَالُواْ نُؤْمِنُ بِمَا أُنزِلَ عَلَيْنَا وَيَكْفُرونَ بِمَا وَرَاءهُ وَهُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقاً لِّمَا مَعَهُمْ قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنبِيَاءَ اللّهِ مِن قَبْلُ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ

 “Албатта Биз Мусога китоб ато этдик. Ундан кейин ҳам пайғамбарлар юбордик. Исо ибн Марямга ҳужжатлар бердик ва уни Руҳулқудс (Жаброил) ила қувватлантирдик. Ҳар қачон бир Пайғамбар сизларга ёқмайдиган нарса (оятлар) билан келса, бировини ёлғончи деб, бировини ўлдираверасизларми? “Дилимиз берк”, дедилар. Йўқ, аксинча, куфрлари сабабли уларни Аллоҳ лаънатлаган. Бас, камдан-камлари иймон келтирадилар. Қачонки уларга Аллоҳнинг ҳузуридан ўзларида бор нарсани (Тавротни) тасдиқ этувчи китоб келганда — ҳолбуки, илгари кофирларга қарши ўша китобдан ёрдам кутардилар — бас, қачонки уларга ўзлари билган нарса келганда унга кофир бўлдилар. Кофирларга Аллоҳнинг лаънати бўлгай. Аллоҳ бандаларидан хоҳлаган кишисига ўз фазлу карами билан (ваҳий) юборишига қарши чиқиб, Аллоҳ нозил қилган нарсага кофир бўлишлари сабабли улар ўзларини энг ярамас нарсага сотдилар. Бас, ғазаб устига ғазаб билан қайтдилар. Кофирлар учун хор қилувчи азоб бордир. Қачон уларга: “Аллоҳ нозил қилган нарсага иймон келтиринг”, дейилса, “Биз ўзимизга нозил қилинган нарсага иймон келтирамиз”, дейдилар. Ва ундан кейин келган ўзларидаги нарсани (Тавротни) тасдиқ этувчи ҳақ(китоб)га кофир бўладилар. Айтинг (Эй Муҳаммад), “Агар мўъмин бўлган бўлсангизлар, нима сабабдан илгари Аллоҳнинг пайғамбарларини ўлдирар эдингизлар?” (Бақара. 87 – 91)

 Тафсир

Ушбу оятларда Аллоҳ Таъоло яҳудийларнинг нохолис ва пасткашликлари, аҳдида турмайдиган бадбахт инсонлар эканини таъкидлашда давом этиб, уларнинг бундай ифлосликларидан тўғри хулоса чиқариб, яхши ибрат олишга чақиради.

1. Аллоҳ Таъоло Бану Исроилга Ўзининг уларга берган неъматларини ва уларнинг бу неъматларга нисбатан нонкўрлик қилганларини эслатяпти. Аллоҳ Мусо алайҳиссаломга Тавротни нозил қилганди. Ундан кейинги то Ийсо алайҳиссаломнинг замонигача келган пайғамбарлар Мусо алайҳиссаломнинг шариатида бўлганлар. Қачон бир пайғамбар ҳалок бўлса, ортидан бошқа бир пайғамбар келаверган. (وَقَفَّيْنَا ) сўзи “ортидан келтирдик, эргаштирдик” маъноларини англатади. Бир кишининг ортидан бошқа бир киши изма-из боргани ифодаланганда ҳам шу сўз қўлланади. Бу ерда ҳам Мусо алайҳиссаломдан то Исо алайҳиссалом замонигача пайғамбарларнинг пайдар-пай келганларини ифодалаш учун шу сўз ишлатиляпти.
2. Аллоҳ уларга Исо алайҳиссаломни юборганини, у кишини пайғамбарлигига далолат қилувчи ўликни тирилтириш, пес, мохов касалликларини даволаш ҳамда улар тўплаётган нарсанинг нималигини айтиб беришдек очиқ ҳужжатлар билан қўллаб-қувватлаганини эслатади.

أَنِّي أَخْلُقُ لَكُم مِّنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْراً بِإِذْنِ اللّهِ وَأُبْرِئُ الأكْمَهَ والأَبْرَصَ وَأُحْيِـي الْمَوْتَى بِإِذْنِ اللّهِ وَأُنَبِّئُكُم بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لَّكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ

 “Мен сизларга лойдан қуш тимсолини ясаб унга пуфласам, у Аллоҳнинг изни-иродаси билан ҳақиқий қуш бўлади. Ва яна кўр, пес касалларини тузата оламан ва Аллоҳнинг изни билан ўликларни тирилтираман ҳамда сизларга ейдиган ва уйларингизда сақлайдиган нарсаларингизни айтиб беришга қодирман. Агар мўъмин бўлсангизлар, албатта бу ишларда сизлар учун аниқ оят-далиллар бордир” дейди. (Оли Имрон. 49)

 Аллоҳ Исо алайҳиссаломни Жаброил алайҳиссалом билан қўллади. Яъни (أَيَّدْنَاهُ ) унга ёрдам бердик, уни қўлладик, қувватладик. Аллоҳ сенга қувват берсин, ибораси айтилганда ҳам шу сўз қўлланади.

 Жаброил алайҳиссалом билан қувватлаганини мана бундай қилиб айтмоқда: (بِرُوحِ الْقُدُسِ). Бу сўз кўп маъноли сўз. У Жаброил алайҳиссалом маъносида ҳам, Исо алайҳиссаломга нозил бўлган китоб Инжил маъносида ҳам ёки Исо алайҳиссалом уни айтиб ўликларни тирилтирадиган ном (исми аъзам) маъносида ҳам бўлиши мумкин. Лекин бу ерда (الْقُدُسِ ) покиза, (بِرُوحِ الْقُدُسِ  – Руҳул-қудс ила) Жаброил алайҳиссалом маъносида. Бунга далил мана бу оятдир:

إِذْ قَالَ اللّهُ يَا عِيسى ابْنَ مَرْيَمَ اذْكُرْ نِعْمَتِي عَلَيْكَ وَعَلَى وَالِدَتِكَ إِذْ أَيَّدتُّكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ تُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلاً وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالإِنجِيلَ وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْراً بِإِذْنِي وَتُبْرِئُ الأَكْمَهَ وَالأَبْرَصَ بِإِذْنِي وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوتَى بِإِذْنِي وَإِذْ كَفَفْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَنكَ إِذْ جِئْتَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُواْ مِنْهُمْ إِنْ هَـذَا إِلاَّ سِحْرٌ مُّبِينٌ

 “Эсланг (эй Муҳаммад), Аллоҳ айтган эди: “Эй Ийсо ибн Марям, сенга ва волидангга берган неъматимни эсла. Сени муқаддас руҳ билан қўллаганимни, одамларга бешикда ҳам, катталигингда ҳам гапирганингни эсла. Сенга китобни, ҳикматни, Тавротни ва Инжилни ўргатганимни эсла. Менинг изним ила лойдан қуш шаклини ясаганингда ва унга пуфлаганингда, Менинг изним ила қуш бўлганини, Менинг изним ила туғма кўрни ва песни тузатганингни эсла. Менинг изним ила ўликларни чиқарганингни эсла. Бани Исроилга аниқ мўъжизалар келтирганингда, улардан куфр келтирганлари: “Бу очиқ сеҳрдан ўзга ҳеч нарса эмас, деганида, сени улардан қутқарганимини эсла”, деганини ёд эт!”” (Моида. 110)

 Бу муборак оят Руҳул-қудсни ҳам, Инжилни ҳам зикр қиляпти. Шунга кўра, Руҳул-қудс Инжилдан бошқа нарсадир. Шунингдек оятдаги Руҳул-қудс сўзи лойдан яратиш, ўликни тирилтириш каби ишлардан олдин зикр қилиняпти. Демак, у Исо алайҳиссалом уни айтиб ўликларни тирилтирадиган ном (исми аъзам) ҳам эмас. Шулардан келиб чиқадиган бўлсак, Руҳул-қудс бу Жаброил алайҳиссалом бўлади.

1. Кейин Аллоҳ Таъоло уларнинг пасткашликларини, тошюракликларини баён қилди. Қачон бир пайғамбар улар хушламайдиган, уларнинг дунёвий манфаатларига тўғри келмайдиган бир нарсани олиб келса (шаръий аҳкомларни), унга эргашишдан ўзларини катта олдилар. Бу пайғамбарларнинг айримларини ўлдирдилар, айримларини ёлғончига чиқардилар. Ёки истеҳзо билан, бизнинг қалбларимиз қулфланган ҳолида яратилган, дедилар. وَقَالُواْ قُلُوبُنَا غُلْفٌ – ва “бизни қалбларимиз берк” дедилар. Бас, бу қалблар ўша пайғамбарларнинг гапларига очилмайди. Мана шу ёлғончига чиқариш, ўлдириш, дилларнинг қулфланиши каби ишларнинг барчаси уларнинг мутакаббирликлари, ўзларини катта олишлари туфайли юз берган ишлардир.

 Аллоҳ Таъоло оятнинг якунида уларнинг, бизларнинг дилларимиз шундай яратилган, деган гаплари ёлғон эканини билдиряпти. Бу ерда яна шуни ҳам тушунишимиз мумкинки, инсон ҳидоятни топиш учун ўзи ҳаракат қилади, Аллоҳ инсон учун ҳидоят топиш йўлларини кўрсатиб қўяди, Аллоҳ бирон бандасини ҳидоятлана олмайдиган қилиб яратиб қўймайди, балки банда ё ақлини ишлатмаслиги сабабли ҳидоятни топа олмайди ёки мутакаббирлиги сабабли қабул қилмайди. Улар (яҳудийлар) Аллоҳнинг лаънатига, Аллоҳнинг раҳматидан қувилишга лойиқ кимсалардир. Чунки улар ўз ихтиёрлари билан Аллоҳга куфр келтирдилар. Билиб туриб, пайғамбарларни тан олмадилар. Улар фақат ўзларининг хушларига, кўнгилларига ёқадиган озгина нарсагагина иймон келтирадилар. Яъни, Аллоҳнинг уларга берган тавсифида келганидек, Китобнинг бир жойига иймон келтирсалар, яна бир жойига куфр келтирадилар. Улар истак-хоҳишларига тўғри келмагани учунгина ўзларининг китобларида айтилган Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг белгиларини инкор қилдилар.

 Яҳудийларнинг “قُلُوبُنَا غُلْفٌ – дилларимиз берк” деган гапларидан кейин “بَلْ” ни ишлатилиши, ушбу “بَلْ” дан кейин келадиган гап ундан олдинги гапни тескариси бўлишини билдиради (мусбат бўлса манфий, манфий бўлса мусбат). “قُلُوبُنَا غُلْفٌ بَل لَّعَنَهُمُ اللَّه بِكُفْرِهِمْ – дилларимиз берк дедилар. Йўқ, аксинча куфрлари сабабли Аллоҳ уларни лаънатлаган”, яъни Аллоҳ бу билан уларнинг “дилларимиз берк” деган гаплари ёлғон эканини билдиряпди.

 Бунинг ортидан Аллоҳ “فَقَلِيلاً مَّا يُؤْمِنُونَ – Бас, камдан камлари иймон келтирадилар” деди. Бу ердаги ف – ҳарфи “фо сабабия” сабабни билдирувчи фодир. Бу ҳарф уларнинг лаънатланишлари ва кофирликларининг сабаби улар ўзларига нозил бўлган нарсалардан фақат озгинасигагина иймон келтирганлари эканлигини билдириб келяпти. Бу ердаги (مَّا ) ҳарфи зоида бўлиб, алоҳида маъно ифодаламасдан озлик маъносини таъкидлаяпти. Аллоҳ Таъоло бу билан ақида тармоқларида бўлган тушунчаларнинг озгинасига иймон келтириб, баъзиларига иймон келтирмасликни куфр деяпти. Бундан шундай маъно келиб чиқадики, кимки ўзининг вақтида нозил бўлган нарсаларнинг ҳаммасига иймон келтирмаса, кофир бўлади. Буни Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг умматлари мисолида кўрадиган бўлсак, Қуръон олиб келган намоз ўқиш ёки закот бериш фарзлигига иймон келтириб, Қуръон олиб келган шариатни ҳаёт муаммоларини ечиш учун қонун қилиб татбиқ қилишга иймон келтирмаслик, яъни “وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللّهُ فَأُوْلَـئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ – Ким Аллоҳ нозил қилган нарса билан ҳукм юритмаса, ўшалар кофирлардир” (Моида. 44) эканига иймон келтирмаслик куфрдир. Ёки Қуръон олиб келган Ҳаж қилиш фарз эканига иймон келтириб, Қуръонда айтилган “يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ – “Эй иймон келтирганлар, албатта, мушриклар нажасдирлар” (Тавба. 28) эканига иймон келтирмаслик ҳам куфрдир.

1. Аллоҳ Таъоло уларнинг Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам пайғамбар бўлиб юборилишларидан олдин қандай пасткаш, қандай бузғунчи бўлганлари хусусида хабар беради. Улар мушриклар билан урушганларида, яқинда бизга фалон фалон сифатли бир пайғамбар келади, биз унга эргашиб ҳаммангизни енгамиз, деб ўзларининг китобларида битилган Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг сифатларини санаб ўтардилар. Лекин худди шу айтган одамлари уларнинг китобларидаги хабарни тасдиқловчи Қуръон билан юборилган Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам пайғамбар бўлиб келганларида унга куфр келтирдилар. Ҳолбуки улар худди шу одамдан мадад кутаётган эдилар.

وَلَمَّا جَاءهُمْ كِتَابٌ مِّنْ عِندِ اللّهِ مُصَدِّقٌ لِّمَا مَعَهُمْ وَكَانُواْ مِن قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُواْ فَلَمَّا جَاءهُم مَّا عَرَفُواْ كَفَرُواْ بِهِ فَلَعْنَةُ اللَّه عَلَى الْكَافِرِينَ

Қачонки уларга Аллоҳнинг ҳузуридан ўзларида бор нарсани (Тавротни) тасдиқ этувчи китоб келганда — ҳолбуки, илгари кофирларга қарши ўша китобдан ёрдам кутардилар — бас, қачонки уларга ўзлари билган нарса келганда унга кофир бўлдилар. Кофирларга Аллоҳнинг лаънати бўлгай.

يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءهُمْ

“Улар уни (Муҳаммад алайҳиссаломни) ҳудди фарзандларини танигандек танийдилар”. (Бақара. 146)

Шунинг учун ҳам улар Аллоҳнинг лаънатига лойиқ кимсаларга айландилар.

فَلَعْنَةُ اللَّه عَلَى الْكَافِرِينَ

“Кофирларга Аллоҳнинг лаънати бўлгай”

1. Уларнинг Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламга куфр келтиришларига сабаб ўзларининг золимликлари ва ҳасадгўйликлари бўлди. Ҳа, улар бу пайғамбар ўзларидан эмас, бошқалардан чиққанига ҳасад қилдилар. Улар Исҳоқ алайҳиссаломнинг наслидан кутаётган эдилар. Лекин у Исмоил алайҳиссаломнинг наслидан чиқиб қолди. Шунинг учун Тавротдаги гапларни ҳам инкор қилишга ўтдилар. Билиб туриб куфр келтириш саркашликнинг, ёвузликнинг энг юқори чўққисидир. Шу билан улар ўзларини ўзлари Аллоҳнинг жазосига тутиб бердилар. Бу жазо ўта қаттиқ жазодир.
2. Кейин Аллоҳ Таъоло уларнинг ёлғончиликларини, гапларида қарама-қаршилик борлигини баён қилади. Агар уларга нима учун Аллоҳ нозил қилган нарсага яъни, Қуръони Каримга иймон келтирмайсизлар, дейилса, биз фақат ўзимизга нозил қилинган Тавротга иймон кетирамиз, дейишади. Ҳолбуки, улар Қуръон уларнинг китобларидаги Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам сифатлари борасидаги хабарни тасдиқлаб келганини жуда яхши биладилар. Билиб туриб саркашлик билан куфр келтирадилар. Аллоҳ уларга қарши ҳужжат келтириб, уларнинг ёлғончиликларини фош этади.

قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنبِيَاءَ اللّهِ مِن قَبْلُ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ

 “Айтинг (Эй Муҳаммад), “Агар мўъмин бўлган бўлсангизлар, нима сабабдан илгари Аллоҳнинг пайғамбарларини ўлдирар эдингизлар?””

Бу ерда Аллоҳ Таъоло баён қиляптики, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам замонларидаги яҳудлар ўзларининг салафлари ота-боболари изидан бориб, ўзларига нозил қилинган нарсага ҳам, ундан кейин нозил қилинган китобларга (Инжил ва Қуръонга) ҳам иймон келтирмадилар.

Ҳизб ут – Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Муслим

12.06.2017й.