بسم الله الرحمن الرحيم

Роя газетаси:

Макрон Тунисда ҳукумат умидлари билан халқ ғазаби ўртасида васийлик ролини ўйнамоқда

Муҳандис Муҳаммадёсин Самид қаламига мансуб

Франция президенти Макроннинг 2018 йил феврал ойи бошларидаги Тунис сафари, фақат президент Божи Қоид Сабсийнинг талабига жавоб эмас. Балки шу билан бирга, бу ўзининг стратегик миссияси зимнига киради. Тунисдан сўнг у тўғри Сенегалга жўнади, чунки ўз сафари жадвалини 2017 йил декабрда Парижда ўтказилган иқлим саммити чоғида маълум қилган эди.

Макроннинг келиши, Тунис фавқулодда сиёсий ва иқтисодий вазиятни бошдан кечираётган бир вақтда бўлмоқда. Юрт декабр бошидан бери нарх-наво кўтарилиб кетишига, турмушнинг оғирлигига қарши йирик намойишларга гувоҳ бўлмоқда. Айниқса, молия ҳақидаги қонуннинг тасдиқланиши дард устига чипқон бўлди. Устига-устак, 5 декабрда Тунис Брюсселда нашр қилинган солиқ офшорининг қора рўйхатидан чиқарилиб, кулранг рўйхатга кўчирилди. Яъни унга ўз сиёсат ва лойиҳаларини Евроиттифоқни рози қиладиган шаклда қайта кўриб чиқиши учун сўнгги имконият берилди.

Бу томонда Франция билан еврозона ҳам иқтисодий кризисларнинг кучайиши ҳамда ишсизлик ва қашшоқлик даражасининг нисбий юқорилаши каби муаммоларни бошдан кечирмоқда. Бу эса Макронга сайлов кампанияси вақтида ўзини халоскор ва ҳал этувчи сифатида ташвиқот қилишда қўл келган.

Макроннинг Тунис сафари ҳақидаги гаплар бир ой олдин бошланган. Кўплаб ахборот воситаларида – бу зиёрат Тунисга қандай манфаатлар, иқтисодий ёрдамлар келтириши мумкин, Франция собиқ ваъдаларига вафо қиладими, каби саволлар урчиб чиққан. Ҳатто кўплаб кимсалар, янги президентнинг шахсияти ҳақида ҳамда Франциянинг янги сиёсатидаги очиқлиги ҳақида таҳлил қилишгача боришди. Буни Макрон сафари ортидан келиб чиқиши мумкин бўлган оқибатларни ва ҳар қандай оммавий ёки сиёсий норозиликларни олдини олиш мақсадида қилишди.

Лекин Тунис режими француз оммавий ахборот воситаларида ҳам, бўрттирувчи бошқа воситалар орқали ҳам Макрон ташрифини юрт кўчаларида қандай кутиб олгани, унинг бозорларда юриб, одамлар билан селфи тушгани, ҳаммасини икир-чикиригача батафсил ёритди. Демак, бундан тунислик масъулларнинг ўз юртларига ташриф буюрган бундай «ўхшаши йўқ меҳмон»га қанчалар умид билан кўз тикишаётгани кўриниб турибди. Кўплаб ваъдалар бериб, орзу умидлар уйғотган Макрон, ўз ташрифи орқали шуни исботладики, келаси даврда Франция Тунисдан жуда кўп нарса кутмоқда ва бу тунислик ҳукумат масъулларининг Макрондан кутаётган нарсаларидан анча кўпдир. Масалан, Макрон 2020 йилда Тунисдаги бўлажак француз тилида гапирувчилар форуми ҳақида баҳс юритаётган бир вақтда, шундай буюк юртдаги анави ҳукмдорлар, ундан тобора кучайиб бораётган халқ ғазабини босиб туриш учун навбатдаги молиявий ёрдамлар дозасига кўз тикишяпти.

Макроннинг сафари давомида турли битимлар имзоланди. Масалан, «терроризм» ва «экстремизм»га қарши кураш соҳасида ҳамкорлик қилиш, «Муассасалар ва ёшлар ташаббусларини қўллаб-қувватлаш ҳамда ривожланиш жамғармаси»ни ташкил этиш, Африка ва Ўрта Ер денгизи учун махсус Тунис-Франция университетини очиш» тўғрисидаги битим каби. Бироқ, бу битимларнинг асосийси Макрон тилидан янгради: У тунислик ҳамкасби билан берган матбуот конференциясида Сабсий бошқаруви даврида Тунисда эришилган демократия соҳасидаги ютуқларни мақтади… Ҳатто бу юртни бошқа юртлар учун айни соҳада ўрнак бўлишига даъват қилди. Шунингдек, демократик қадриятлар, виждон эркинлиги ҳамда эркак-аёл тенглигини ҳимоя қилиш йўлида олиб борилаётган Тунисдаги кураш унинг ҳам кураши эканини таъкидлади.

Демакки, 1956 йил 20 мартда Тунис мустақиллиги ҳақида сохта эълон этилгандан сўнг Франция кучлари юртни тарк этган бўлса-да, бироқ Тунисда Франция ҳамон мавжуд. Унинг 75 йил давом этган мустамлакачилиги, минтақада французлар нуфузини оширди, бугунги кунда қўллаш одатга айланган ибора билан айтганда, «икки давлат ўртасида тарихий алоқаларни мустаҳкамлади». Ўн тўққизинчи асрнинг ўттизинчи йилларидан бошлаб ҳукмрон бўлган бу алоқалар орқали Франция ўзига сиёсий, маърифий, хусусан, иқтисодий даражада қарор қабул қилишда кучли таъсир яратишга муваффақ бўлди. Ўтган асрнинг ўрталаридан бери, бу давлат Туниснинг биринчи ўриндаги ҳамкори мартабасини қўлдан бой бермай келмоқда. Масалан, Франциянинг Тунис бозорига бўлган экспорти ҳажми, 16 % билан 3 миллиард доллар қийматда биринчи ўринни эгаллайди. Унинг аксар экспорт моллари механик асбоб-ускуналар, электр ва тўқимачилик жиҳозлари, транспорт ускуналарини ташкил қилади. Бунинг муқобилида, Франция бозори озиқ-овқат ва тўқимачилик маҳсулотларидан иборат 4 миллиард доллар қийматидаги Тунис экспортининг 34 %ини ташкил қилади. Лекин, Франция ичкарисига нархи пасайтирилган имтиёз билан кириб боради, бозордаги якуний баҳосига эса, бир неча баробар нарх қўшилади.

Макроннинг айни сафаридан Франция сиёсатида бир нарса ҳеч қачон мустасно бўлмаслиги исботланмоқда. Яъни бу давлат Тунисга ва ўз мустамлакаси остидаги бошқа Мағриб давлатларига ўз ҳомийлиги остидаги давлатлар сифатида ёндашади. Яъни уларни ўзи истагандек илмоний давлатларга айлантириш мақсадида уларга тинмай таълимотлар, вазифалар бериб туради. Макрондан олдин Елисейдаги бошқа раҳбарлар ҳам шундай қилишган.

Берилган баёнотлар сафар ортидаги яширин сабабларни фош этди: Франция бу юртни ҳарбий мустамлака қилгандан бери ўз манфаати учун ҳеч бир фурсатни бой берган эмас, ҳатто қўзғолон пайтида Ибн Алини намойишчиларни бостиришда қўллаб-қувватлаб туриш билан диктаторлик тарафдори эканини намоён қилган… Мана, бугун ҳам Зайтуна юртида бу давлат, турли разил сиёсатчи кимсалар ёки ёлланган жамоалар ёрдамида, учрашувлар ва анжуманларни молиялаштириш муқобилида Ғарбнинг ифлос фикрларини, нопок маърифатини тарқатмоқда.

Сиз ҳатто бу кимсаларнинг йўловчиларга ҳам таҳдид қилиб, Макроннинг эски бозордан ўтаётганда уни олқишлаб туришга мажбур қилишаётганига гувоҳ бўласиз ёки Ислом ва мусулмонларни карикатура қилувчи ва суюкли Росулимизни таҳқирловчи Шарли Эбдога шам ёқиб йиғлашаётганини кўрасиз! Мана, бу сафар ҳам айни журнал, фурсатни бой бермай, тунислик ватанпарварларнинг ўзларини, халқларини ва хавфсизликларини ҳақорат қилувчи суратлар нашр қилди!

Бироқ бунинг муқобилида, сиз Макрон ва унинг ташрифига нисбатан бутун халқда норозилик ҳисси мавжудлигига гувоҳ бўласиз.

Ҳа, ҳукумат ва сиёсатчилар ўзининг душманларини мана шундай лаганбардорлик ва тантана билан кутиб олган экан, ўз навбатида, Ҳизб ут-Таҳрир фурсатдан фойлаланиб, парламент олдида айни ҳолни баланд овози билан ифодалади ва Ҳизб аъзоларига мурожаат йўллаб, уларни шарафли, қадр-қимматли позицияда фикр юритишга чақирди. Зеро, бугун шараф ва қадр-қимматни баъзилар ҳатто шиор қилиб кўтаришга ҳам ярамаяптилар.

Роя газетасидан олинди