بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Капитализм соғлиқни сақлашни таъминлаши мумкин эмас, ечим Исломда бўлган ва шундайлигича қолади

Узок вақт давомида капитализм дунёга ҳукмронлик килмоқда, қаердаки динни ҳаётдан ажратган режимлар бўлса, капитализм ўша ерда заифларга шафқат, қашшоқларга мурувват қилмай ҳукмронлик қилишда давом этмоқда. Бу режимларнинг ягона вазифаси капиталистларни ҳимоя қилишдир, токи улар халқлар бойлигини талон-тарож этишда ва уларни эксплуатация қилишда давом этсинлар. Уларни фақат моддий манфаатгина ҳаракатга келтиради, уларни фақат моддий қийматларгина қизиқтиради ва шунинг учун ҳам капитализм соғлиқни сақлаш соҳасини таъминлай олмайди. Бу соҳа капиталистлар учун бошқа соҳалар каби ўз манфаатлари йўлидаги восита бўлиб қолмоқда.

Капитализм соғлиқни сақлашнинг барча жиҳатларида, тиббий суғурталаш тизимида, дори-дармон компанияларида, тадқиқот марказларида бузуқликни келиб чиқиш сабаби бўлиб қолмоқда; беморлар бу компанияларнинг даромад манбаига айланиб қолди. Ушбу муаммо беморларни парваришлаш ва даволашда одамлар эҳтиёжи ҳисобига фойда олишда интеллектуал мулк, патент ва дори-дармон нархларига ҳам таъсирини кўрсатади.

Ғарб бузуқлик манбасини йўқ қилиш учун соғлиқни сақлаш соҳаси атрофидаги муаммоларни қўзғаб туради, одатдагидек, вазиятни ўнглаш учун ва фуқароларга баъзи бир чекланган тиббий хизматлар кўрсатишга ўз мамлакатларини мажбурлайди. Бироқ бундай ямоқ солишлар худди чўлда сув ўрнига саробни чанқоқ қондирувчи, деб ўйлашга ўхшайди, унга яқинлашганда эса, уни ҳалок қилувчи оғу эканини кўради. Ғарб ҳисоботлари соғлиқни сақлаш соҳаси, хусусан, психогигиена ва психология бўйича капитализмнинг бузуқлигини кўрсатади. Бутунжаҳон Соғлиқни сақлаш ташкилотининг 2005 йилги баёнотига кўра, Англия, Канада ва Американинг соғлиқни сақлаш соҳасидаги асосий муаммоси психик ва психологик касалликлардир. Америка руҳий саломатлик миллий институти маълумотларига кўра, ҳозирда 26% америкалик руҳан бемор мижозлар сифатида таснифланади, энг кўп тарқалган касалликлар депрессия ва безовталик ҳисобланади. Бугунги замонавий дунёда 330 млн. киши депрессиядан азият чекмокда. Бутунжаҳон Соғлиқни сақлаш ташкилоти ҳар йили депрессияга учраган 800 минг кишини ўз жонига қасд қилишини таъкидлайди. Бу дунё аҳолисининг (баъзи ҳисоботларга кўра) 45 фоизи бошқа руҳий хасталикларга чалинганлигига қўшимча равишда ташвиш уйғотади. Маълумот учун айтиш керакки, жамиятда руҳий касалликлар улуши инсонларнинг капитализмга мафкура сифатида эътиқод қилишлари даражасига мос келади. «Forbes» журнали томонидан чоп этилган яна бир тадқиқотда, америкаликларнинг 10 фоизи йил давомида руҳий хасталиклардан, жумладан депрессиядан азият чекиши таъкидланади.

Жисмоний саломатлик масаласига келсак, Америкада 46 млн. америкаликнинг тиббий суғуртаси йўқ, уларнинг 8 миллионини 18 ёшгача бўлган болалар ташкил қилади. Яъни улар давлат томонидан ҳеч қандай даволаниш ёки соғлиқни сақлаш билан таъминланмаганлар, бу капиталистлар учун табиий ҳол албатта. Капиталистик жамиятда заиф гуруҳлар капитализмга хизмат қилишдан бошқа ҳеч қандай ҳақ-ҳуқуққа эга эмаслар. Капиталистик ҳазоратнинг бузуқлиги натижасида келиб чиққан ОИТС (СПИД) га келсак, ҳар йили ушбу касалликка чалинган ҳар ўн минг америкаликдан 27 киши ҳалок бўлади; ва бунга учинчи дунё давлатларидаги капиталистик соғлиқни сақлаш тизимининг бадбахт мероси қўшимча бўлади.

Дунё бўйича соғлиқни сақлаш соҳасидаги бундай аянчли ҳолат, Аллоҳнинг Расули (с.а.в) замонларидан бошланиб, Усмонийлар Халифалиги қулатилишигача бўлган давр ичида юз бермаган. Ислом Давлати соғлиқни сақлаш соҳасига катта эътибор қаратган. Аллоҳнинг Расули (с.а.в) Ҳандақ ғазотида жангда ярадор бўлган аскарларга чодирлар тикиб, тиббий ёрдам кўрсатишни буюрганлар. Халифаликда инсонларга ирқи, дини, жинсидан қатъий назар, хизмат кўрсатиш ва уларга қулайлик яратиш учун шифохонлар қурилган. 1283 йил Қоҳирада асос солинган Мансурий шифохонаси 8000 беморни сиғдира олган, ҳар бир бемор иккита кичик тиббий ходим, кўрпа-тўшак ҳамда озиқ-овқат билан таъминланган. Шундай қилиб, ҳар бир бемор осон ва бепул даволаниш билан таъминланган эди. Бундан ташқари, кўплаб амбулатория ва кўчма клиникалар мавжуд бўлиб, улар давлатнинг чекка ҳудудларида махсус эҳтиёжманд кишиларга хизмат кўрсатган. Бундай мисоллар давлатнинг ўз фуқаролари фаровонлиги ва тиббий эҳтиёжини қондирилишига эътибор берганига гувоҳлик беради.

Тиббий хизмат – Халифалик фуқароларининг ҳаққидир. Тиббий хизматлар билан таъминлаш пайғамбар (с.а.в.) нинг қуйидаги сўзларига кўра давлат вазифасидир:

الإِمَامُ رَاعٍ وَهُوَ مَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ

“Имом – раҳбардир ва у ўз раиятидан масъулдир”. (Бухорий Абдуллоҳ ибн Умардан ривоят қилган)

Бу ҳадис умумий бўлиб, у давлатнинг соғлиқни сақлаш учун масъул эканлигини кўрсатади, чунки давлат ўз фуқароларининг асосий эҳтиёжларини қондириши лозим. Шунингдек, соғлиқ сақлашга оид хос далиллар ҳам бор. Муслим Жобир р.а. дан ривоят қилади:

بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ، صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، إِلَى أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ طَبِيباً فَقَطَعَ مِنْهُ عِرْقاً ثُمَّ كَوَاهُ عَلَيْهِ

“Расулуллоҳ (с.а.в.) Убай ибн Каъбга табиб юборди, табиб уни кўриб, куйдириш билан даволади”.

Ҳаким “Мустадрак” да Зайд ибн Асламдан, у отасидан ривоят қилади:

مَرِضْتُ فِي زَمَانِ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ مَرَضاً شَدِيداً فَدَعَا لِي عُمَرُ طَبِيباً فَحَمَانِي حَتَّى كُنْتُ أَمُصُّ النَّوَاةَ مِنْ شِدَّةِ الْحِمْيَةِ

“Умар ибн Хаттоб даврида мен қаттиқ касал бўлдим ва у менга табиб чақирди, у мени иситмадан даволади”.

Абдулал ад-Дасис, Хартум

5 Роббиус соний 1440 ҳ.й.

12.12.2018й.