Ўзбек пахтаси қанчага сотилди?

17-18 октябр кунлари Тошкентда 8- Ҳалқаро пахта ва текстил ярмаркаси бўлиб ўтди. Бу ярмарка ҳақида билдирилган расмий маълумотларга кўра, "Ярмарка якунлари бўйича 670 минг тонна атрофида ўзбек пахтаси ҳариди, шунингдек 600 миллион АҚШ доллари миқдорида маҳаллий текистил корхоналари махсулотларини етказиб бериш учун шартномалар имзоланган". Бу ярмарка натижалари бўйича ўзбек ҳукумати берган ягона маълумотдир, на ўзбек томони билан пахта толаси хариди учун шартнома имзолаган ширкатлар рўйхати, на улар савдосидаги нархлар ҳақида ҳеч нарса билдирилмаган. Бу йил Ўзбекистон ҳукуматини белгилаган режасига асосан, 3 млн 350 минг тоннадан зиёд пахта териб олиниб давлатга топширилди. Айрим маълумотларга кўра, Ўзбекистон йилига 1 млн тоннадан зиёд пахта толаси сотади ва 1 миллиард 600 миллион доллар атрофида даромад кўради.

Хўш бу маблағлар қаёққа сарфланмоқда?

Йил 12 ой даладан келмасдан меҳнат қиладиган фермерларга бундан қандай манфаат бор?

Ўзбекистонда нефть, газ, олтин ва бошқа моддий бойликларни бир йилда қанча қазиб олинади, қанча сотилади ва бундан тушган даромадлар қаёққа сарфланиши сир бўлгандек, пахтадан тушадиган даромад ҳам қанчалиги ва қаёққа сарфланиши ҳудди шундай сирлигича қолмоқда. Бундан фақат Каримов элитасигина манфаатдор бўлиб, уни етиштирган фемерлар, мажбурий равишда пахта теримига ҳайдалган Ўзбекистонни оддий ҳалқи бенасиб қолмоқда. Агар бундан 5-6 йил бурун ерни йўқотишни ўзи учун ҳалокат деб билган фермерлар, бугунга келиб эса, еридан қандай қутулишни билмай боши қотган. Чунки, Ўзбекистон далаларидаги бугунги меҳнат қулликдан ҳам баттар. У нафақат ўз ҳўжайинига бепул меҳнат қилишни, балки буни устига фермерларни қарздор бўлишга олиб келаяпти. Натижада эса, ҳеч ким ер олишни, пахта ва бошқа қишлоқ экинларини етиштиришни истамайди. Ўтган йилларда фермерлар ва унинг аъзоларига бошқа экинлар экиш учун қўшимча ер ажратиб берилаётган бўлса, бу йил мана шу ерлар ҳам берилмади. Натижада фермер ва унинг аъзолари қўлга киритиши мумкин бўлган бирдан-бир даромад манбаи ҳам йўқ қилинди. Бунинг оқибатида эса, аъзолар фермер хўжалигини ташлаб, Россияга ёки мардикор бозорларига чиқиб кетишмоқда. Бир фермерни айтишига кўра, у ўтган йилги ва бу йилги буғдой ва пахтадан 50 млн сўмдан зиёд қарзга ботиб қолган. Ерни топшириш аризаси билан бир неча бор ҳокимиятга мурожаат қилганини, аммо ҳоким уни аризасини кўришни ҳам истамаганини балки, аризани қабул қилиш ўрнига унга дўқ қилиб, "Ерни топширишни ҳаёлинга ҳам келтирма, сенга ўхшаган фермерларни бўйниларингда жуда катта қарзларинг бор, агар бу қарзларни уза олсангина ерни топширишлигин мумкин, бўлмаса ерни топширган кунинг ўзидаёқ сенга жиноий иш очилади", деб қўрқитган. Фермерлар эса, ерни топширишликни имкони йўқлигидан йилдан-йилга янги қарзга ботиб бормоқда.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Абдуллоҳ