ХАЛИФАЛИК ДАВЛАТИ ЖИҲОЗИ

(Бошқарув ва идора)

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Учинчи: Танфиз вазирлари

(3)

Расулуллоҳ ﷺ ва Хулафои рошидинлар замонидаги танфиз муовинларининг (у замонда улар котиб дейиларди) ишларидан мисоллар:

1. Халқаро алоқалар ва уларга тааллуқли мисоллар:

• Ҳудайбия сулҳи. Бу ҳақда Бухорий Мисвар ва Марвондан шундай ривоят қилади:

«فَدَعَا النَبِيُّ r الْكَاتِبَ…»

«Шунда Расулуллоҳ ﷺ котибни чақирдилар…». Абу Юсуф ҳам «Хирож» китобида бу ҳақда шундай ривоят қилган:

«وَحدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ اِسْحَاقَ وَالْكَلْبِيُّ, زَادَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ فِى الْحَدِيثِ, وَفِيهِ وَقَالَ اكْتُبُوْا…»

«Менга Муҳаммад ибн Исҳоқ билан Калбий ҳадис ривоят қилди. Унда баъзи ровийлар баъзисидан зиёда қилган. Унда шундай дейилади (Пайғамбаримиз ﷺ): «Ёзинглар»… дедилар». Бу ривоятда котибларга қарата ёзинглар, дейилди, аммо котиб номи зикр қилинмади. Бу ҳадисни ибн Касир шундай ривоят қилади:

«قاَلَ ابْنُ اِسْحاقَ قَالَ الزُّهْرِيُّ… ثُمَّ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ r عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ t فَقَالَ اكْتُبْ…»

«Ибн Исҳоқ шундай дейди: Зуҳрий деди… Кейин Расулуллоҳ ﷺ Али ибн Абу Толиб р.а.ни чақирдилар ва ёзинг, дедилар…». Абу Убайда у ҳақда «Амвол» китобида ибн Аббосдан шундай ривоят қилади:

«… فَقَالَ لِعَلِيٍّ: اكْتُبْ يَا عَلِيُّ…»

«… шунда унга ёз, эй Али, дедилар». Ҳоким ҳам у ҳақда ибн Аббосдан ривоят қилган ва бу ривоятни Заҳабий саҳиҳ санаб, унга қўшилган. Ривоятда:

«… اُكْتُبْ يَا عَلِيُّ…»

«… ёз, эй Али…», дейилган. Ушбу сулҳ матни жуда машҳур бўлганлиги боис, бу ерда уни зикр қилишни лозим топмадик.

• Расулуллоҳ ﷺ Ҳирақлга ёзган мактубни ибн Можадан бошқа ҳамма муҳаддислар жамоаси ривоят қилган. Бухорийда бу мактубдаги сўзлар ибн Аббосдан, у эса Абу Суфёндан шундай лафзда келади:

«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ, مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ, سَلاَمٌ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى, أَمَّا بَعْدُ, فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلاَمِ, أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ, فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَعَلَيْكَ إِثْمُ الْأَرِيسِيِّينَ, وَ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ, أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ, وَلاَ نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا, وَلاَ يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ, فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ»

«Меҳрибон ва Раҳмли Аллоҳ номи билан. Аллоҳнинг бандаси ва расули Муҳаммаддан Рум подшоҳи Ҳирақлга. Ҳидоятга эргашганларга салом. Аммо баъд. Мен сени Ислом даъвати билан чақираман. Исломга кир, саломат бўласан, Аллоҳ ажрингни икки маротаба бергай. Бош тортсанг, барча арисийлар гуноҳи сенга бўлгай. Эй аҳли китоб, бизга ҳам, сизга ҳам баб-баробар бўлган бир сўзга келингиз – Ёлғиз Аллоҳгагина ибодат қилайлик. Унга ҳеч нарсани шерик қилмайлик ва Аллоҳни қўйиб бир-биримизни худо қилиб олмайлик. Агар улар (яъни аҳли китоблар, ушбу даъватдан) юз ўгирсалар, у ҳолда сизлар (эй мўминлар): «Гувоҳ бўлинглар, биз мусулмонлар – Ягона Аллоҳга итоат қилгувчилармиз», деб айтингиз!».

Ҳирақлнинг Расулуллоҳ ﷺга ёзган жавоб мактуби. Абу Убайда «Амвол» китобида Бакр ибн Абдуллоҳ Музанийдан шундай чиқарган: «… ва у (яъни Ҳирақл) Расулуллоҳ ﷺга мен ўзи мусулмонман, деб хат ёзиб, динорлар бериб элчи жўнатди. Расулуллоҳ ﷺ хатни ўқиб туриб:

«كَذِبَ عَدُوُّ اللَّهِ لَيْسَ بِمُسْلِمٍ, وَلَكِنَّهُ عَلَى النَّصْرَانِيَّةِ»

«Аллоҳнинг душмани ёлғон айтибди, у мусулмон эмас, балки насроний динидадир», дедилар. Ҳофиз «Фатҳ» китобида: Бакр ривоят қилган мурсал ҳадисдан саҳиҳ санад билан ривоят қилинди, деди.

Манбаж аҳлининг Умарга ёзган мактуби ва Умарнинг унга жавоби. Абу Юсуф «Хирож» китобида шундай чиқарган: «Бизга Абдулмалик ибн Журайж Амр ибн Шуайбдан шундай ҳикоя қиладики, Манбаж аҳли – улар биз билан уруш ҳолатида бўлган денгиз ортидаги қавм эди – Умар ибн Хаттоб р.а.га: «Бизга тегманг, биз юртингизга савдогар бўлиб кирайлик, сиз биздан ушр олаверинг», деб хат ёзишди. Шунда Умар Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобалари билан маслаҳат қилган эди, улар шу ишни маслаҳат бердилар. Улар ушр олинган аҳли ҳарбнинг биринчиси бўлишди».

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги матбуот бўлими

08.05.2021й