ХАЛИФАЛИК ДАВЛАТИ ЖИҲОЗИ
ХАЛИФАЛИК ДАВЛАТИ ЖИҲОЗИ
(Бошқарув ва идора)
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Ўн учинчи: Уммат мажлиси
(шўро ва муҳосаба)
(3)
Уммат мажлиси аъзоларини сайлаш
Уммат мажлиси аъзолари тайинланмайди, балки сайланади. Сабаби улар раъй борасида одамлардан вакилдир. Вакилни эса, ваколат берувчи сайлайди. Ҳеч ким бировни вакил қилишга мутлақо мажбурламайди. Чунки Уммат мажлиси аъзолари раъй борасида одамларнинг – шахслар бўладими, жамоалар бўладими – вакили ҳисобланадилар. Катта жой ва нотаниш қавмнинг ичида эса, вакилни фақат уни ўзидан вакил қилиб сайлаган одамгина танийди. Мажлис аъзоларининг тайинланмай, фақат сайланишларига яна бир далил Пайғамбар ﷺ раъй борасида мурожаат қиладиган кишиларини уларнинг қобилияти, лаёқати ва шахсиятига қараб танлаганлари йўқ. Балки уларни икки асосда танлаб олдилар: Биринчиси: уларнинг – қобилияти ва лаёқатидан қатъий назар – ўз жамоалари устидан раҳбарликлари бўлса, иккинчиси – муҳожир ва ансорлардан вакил эканликларидир. Чунки аҳли шўрони пайдо қилишдан кўзланган мақсад уларнинг одамлар вакили бўлишидир. Шу боис, уммат мажлиси аъзолари сайлаб олинадиган асос одамларга нисбатан худди Пайғамбар ﷺнинг раҳбарларни сайлаб олишни одамларга топширганлари каби бўлади. Жамоаларга нисбатан эса, муҳожир ва ансорлардан вакилни танлаб олганлари каби бўлади. Шу сабабли шахслар ва жамоаларнинг нотаниш одамлар учун бундай вакил кўрсатишлари фақат сайлов орқали амалга ошади. Демак, Уммат мажлиси аъзолари фақат сайланади. Аммо Пайғамбар ﷺнинг ўзлари маслаҳатлашадиган кишиларни танлаганларига келсак, муҳожир ва ансорлар яшаган жой катта бўлмаган, аниқроғи Мадина бўлган, қолаверса атрофларидаги мусулмонлар ҳам таниш бўлган. Бунинг далили шуки, иккинчи Ақаба байъатида байъат берган мусулмонлар нотаниш бўлганидан, нақиб (раҳбар)ларни сайлашни ўзларига ташлаб:
«أَخْرِجُوا إِلَيَّ مِنْكُمْ اِثْنَيْ عَشَرَ نَقِيباً يَكُونُونَ عَلَى قَوْمِهِمْ»
«Менга орангиздан ўн иккита нақибни чиқариб беринглар. Улар қавмларини назорат қиладилар», дедилар. Бу ҳадисни ибн Ҳишом «Сийрат»да Каъб ибн Молик орқали ривоят қилган.
Шунга кўра, Уммат мажлиси аъзолари раъй борасида вакил эканликлари, Уммат мажлиси пайдо қилинишидаги иллат раъй ва муҳосаба борасида шахс ва жамоалар бўйича вакиллик эканлиги ва бу иллат нотаниш одамлар орасида умумий сайлов ўтказилмасдан амалга ошмаслиги боис – мана шулардан шу нарса истинбот қилинадики, Уммат мажлиси аъзолари тайинланмайди, балки сайланади.
Уммат мажлиси аъзоларини сайлаш кайфияти
1. Волийлар тўғрисидаги ҳадисда айтиб ўтдикки, биз вилоят аҳолисидан вакил бўладиган вилоят мажлисининг сайловини икки мақсад учун табанний қиламиз: Биринчиси – вилоят воқеси ва унинг эҳтиёжлари тўғрисида волийга керакли маълумотларни тақдим қилишдир. Бундан мақсад волийга ўз ишини бажаришда кўмаклашишдир, токи у вилоят аҳолисига тинч-осуда ҳаётни таъминлаб берсин ва уларнинг эҳтиёжлари бажарилиши ва хизматлари таъминланишини енгиллаштирсин. Иккинчиси эса, волий бошқарувидан халқнинг розилигини ёки шикоятини кўрсатишдир. Чунки вилоят мажлисининг волийнинг устидан қилган шикоятлари кўп ҳолда унинг олиб ташланишини вожиб қилади. Яъни вилоят мажлисининг воқеси идорий жиҳатдан волийга кўмаклашиш бўлиб, вилоятнинг воқесини, одамларнинг розилиги ва шикоятини унга кўрсатишдир. Бу ишлар эса, уни яхши ишлашга ундайди. Бу мажлис Уммат мажлисининг кейинчалик баён қилинадиган салоҳиятларига ўхшаш бошқа салоҳиятларга эга эмас.
2. Кейин биз бу ўринда Уммат мажлиси (шўро ва муҳосаба) ташкил қилинишини, у сайлаб олиниши ва Умматдан вакил бўлиши вожиблигини ва у – кейинчалик ўз ўрнида кўрсатилган – бир қанча салоҳиятларга эга бўлишини табанний қилдик.
3. Бу эса, вилоятлар мажлислари аъзоларини танлаш бўйича ҳам, Уммат мажлиси аъзоларини танлаш бўйича ҳам сайлов ўтказилишини англатади.
4. Сайлов кампаниясини енгиллаштириш ва фуқарони қайта-қайта сайловлар билан банд қилмаслик мақсадида шуни табанний қилдикки, биринчи бўлиб вилоятлар мажлислари бўйича сайлов ўтказилади. Ундан кейин вилоятлар мажлислари сайловларида ютиб чиққанлар тўпланиб, ораларидан Уммат мажлиси аъзоларини сайлайдилар. Яъни вилоятлар мажлислари Уммат томонидан бевосита сайланади. Уммат мажлисини эса, вилоятлар мажлислари сайлайдилар. Бу эса, Уммат мажлиси муддатининг бошланиш ва тугаши айнан вилоятлар мажлислари муддатининг бошланиш ва тугашига тўғри келишини англатади.
5. Вилоятлар мажлисларидан Уммат мажлисига аъзо бўлиб сайланаётган кишининг ўрнини ўз вилояти мажлиси сайловида кўп овоз олган-у, ютиб чиқолмаган киши эгаллайди. Агар кўпчиликнинг овози тенг бўлса, ораларида қуръа ташланади.
6. Аҳли зиммалар ҳам ўз вакилларини вилоятлар мажлисларидан сайлайдилар. Ўша вакиллар эса, ўз вакилларини Уммат мажлисига сайлайдилар. Вилоятлар мажлислари сайловлари билан Уммат мажлиси сайлови бир пайтда олиб борилади.
Шунга биноан, мазкур ишларни эътиборга олган ҳолда вилоятлар мажлислари сайловлари, шунингдек, Уммат мажлиси сайлови ўтказилиши кўрсатилган қонун тайёрланди. Аллоҳ изни ила қулай пайтда у муҳокама қилиниб, табанний қилинади.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги матбуот бўлими
11.12.2021й
