Омонат нима-ю, хиёнат нима?
بسم الله الرحمن الرحيم
Омонат нима-ю, хиёнат нима?
Азиз ўқувчи! Бугунги кунда инсонлар, хоссатан мусулмонлар орасида ўз мавқеини йўқотиб бораётган амаллардан бири омонат масаласидир. Омонат нима аслида? Аксари инсонлар омонат деганда бирор моддий нарсани бировнинг қўлида сақлаб туриш учун берилган моддий нарсани тушинса, баъзилар бировга айтмаслик шарти билан айтилинган сўзни тушинадилар. Бир жихатдан ушбу ишлар хам омонат хисоблансада, аслида омонат сўзи кенг қамровли сўздир.
Омонат нима? Жон омонати, илм омонати, фарзанд омонати, ваъдага вафо қилиш ҳам омонатдир. Бу омонатларга ҳақиқий иймон эгаси бўлган мўмин инсонгина амал қилади. Чунки, эртага шундай бир кун борки, Роббиси хузурида махзун бўлишни хохламайди. Қолаверса, омонат эгаси берган омонатини Қиёмат соатларида албатта сўрашлигини хис этиб туради. Аллоҳ Субҳанаҳу ўшал кунда берилган омонатларига содиқ инсонларга мукофот бериб, хиёнатчиларни жазолайди.
Жон омонати нима? Аввало ушбу омонат хақида сўз юритсак. Инсонга берилган умр шундай нарсаки, шу умрдан унумли фойдаланиш инсоннинг ўз ихтиёрига тўлиқ берилган неъматдир. Бу хақда Аллоҳ Субҳанаҳу ўз каломида шундай мархамат қилади;
يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَّا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُّحْضَراً وَمَا عَمِلَتْ مِن سُوَءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ أَمَداً بَعِيداً وَيُحَذِّرُكُمُ اللّهُ نَفْسَهُ وَاللّهُ رَؤُوفُ بِالْعِبَادِ
«Ҳар бир жон ўз қилган яхши амалларини ҳозиру нозир ҳолда кўрадиган, ёмон амалларининг эса олис-олисларда қолиб кетишини истайдиган КУНни (эсланглар)! Аллоҳ сизларни Ўзининг (азобидан) огоҳ қилур. Аллоҳ бандаларига меҳрибондир» (Оли Имрон: 30).
Ушбу оятдан тушунишимиз мумкин бўлган хулоса шуки, инсон умри бекорга берилмагани, уни беҳуда ишлар, кайфу сафо ва бекорчилик, дангасалик ва тамбаллик билан зое қилиш учун эмас, балки, хайрли амаллар, дунё ва охиратга манфаат келтирадиган суратда ўтказмоғимиз аён бўлади.
Инсоннинг дунёга келиши, ҳаёт кечириши ва охир оқибат эса бу дунёдан кетиши Аллоҳ томонидан жорий қилиб қўйилган ўзгармас қонунлигида хеч қандай шубҳа йўқдир. Хўш, инсонга берилган умр ўзи нима? Нима учун берилди, инсон бу ҳаётда қандай ишларни амалга ошириши керак, қандай ишлардан бўйин тоблаши керак? деган саволлар барча инсонларда пайдо бўлиши табийи холдир. Бу хақда Аллоҳ Субҳанаҳу ўз каломида инсониятни яратишдан мақсадини шундай баён қилади;
الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً
“У (Аллоҳ) сизларнинг қай бирингиз яхшироқ амал қилишингизни синаш учун ўлим ва ҳаётни яратган зотдир ”.
Бугунги воқеликга назар солинса ушбу бебаҳо умр арзимас ишлар учун қурбон бўлаётганини гувохи бўласиз. Бу ҳаёт бир марта берилса, буни инсон тўғри яшаб ўтмаса шу билан қайтиб имконият берилмаслигини, шу билан биргаликда одамзот Аллоҳни олдида ҳисоб беришлигини унутиб юбора бошлади. Аслида хар бир ақл сохиби бу холатни эслаганда, тафаккур қилганда келажакда уни нима ходисалар кутаётганини хис этган чоғда дахшатга тушиши табийи холдир. Чунки умри давомида Аллоҳни йўлидан юрмай, Уни йўлига зид иш қилиб ўлиб кетиш бу ўта дахшатли ҳолат бўлиб, бунинг ортидан абадий жазога муқаррар бўлиши мумкин. Инсониятга берилган умрни албатта нихояси бор. Фақат, Аллоҳ берган умр қачон ўз нихоясига етиши, яъни ўлим қачон келишини инсон била олмайди. Шундан хулоса қила оламизки, ўтаётган ҳар бир лаҳзамиз учун албатта Ўша кунда жавоб беришимиз муқаррардир.
Сахобийлардан бир нечаси очлик ғолиб келиб, Пайғамбар (с.а.в.) ни хузурларига бордилар. Хатто очлик шу даражага етиб борган эдики, қоринларига тош боғлаб олган эдилар. Шу дамда Росулулоҳни қоринларида иккита тош боғланганини кўрдилар. Барчалари биргалашиб хурмозори бор сахобийни боғига бордилар. Хаммаларини қўлларига бир шохдан хурмо, бир косадан сув қуйилди. Бироз очликлари тасалли топган эди, Росулуллоҳ Такосур сурасиниг охирги оятларини тиловот қилдилар. Шунда сахобийлар шу еган хурмомиздан ичган сувимиздан хам сўраламизни деганларида, Пайғамбар (с.а.в.) ха дедилар, сахобийлар йиғладилар.
ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ
“Сўнгра ана ўша Кунда албатта (ҳаёти-дунёда сизларга ато этилган барча) неъматлар тўғрисида масъул бўлурсизлар”. (Такосур.8)
Инсон умрининг ҳар бир давридан жумладан, ёшлик давридан хам ўзига хос шаклда сўралади. Ёшлик-йигитлик умрнинг бир бўлаги, лекин унинг бошқа даврлардан ажралиб турувчи ўзига хос аҳамиятли тарафи бор. Ушбу давр ғайрату шижоатга, ўткинчи мақсадларга тўла ёшдир. Ёшлик икки заифлик – гўдаклик ва кексалик орасидаги жисмоний қувватга тўлишган бир даврдир.
Бу хақда Аллоҳ Таоло бундай дейди:
اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِن بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِن بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفاً وَشَيْبَةً يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْقَدِيرُ .
“Аллоҳ шундай зотдирки, У сизларни ночор нарсадан (яъни, бир томчи сувдан) яратди, сўнгра (сизлар учун) ночорликдан кейин куч-қувват (пайдо) қилди, сўнгра куч-қувватдан кейин яна заифлик ва қариликни (пайдо) қилди…” (Рум: 54)
Пайғамбар алайҳис-салом суннатларида ҳам умр қиймати алоҳида таъкидланади. Муоз ибн Жабал розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Пайғамбар (с.а.в.) Табаронийдан ривоят қилинган хадисларида шундай дедилар: “Банда қиёмат куни тўрт нарсадан сўралмагунча, бир қадам ҳам олдинга силжий олмайди. Бу саволлардан биринчиси – умрини нима билан ўтказгани, иккинчиси – ёшлик даврида нима билан машғул бўлгани, учинчиси – мол-дунёни қай йўсинда (ҳалол йўл биланми ёки ҳаром йўл биланми) топгани ва нималарга сарфлагани, тўртинчиси – ўрганган илмига қандай амал қилгани (ҳақида сўралади)”
Инсоннинг гўдаклик хамда кексалиги заифлик давридир. Демак, оз муддат ёшлик-йигитлик даври бўлиб, унинг қадрига етиш, бу оз муддатни ўзи эътиқод қилган муқаддас Ислом динини олий қилишга, жамият фаровонлиги йўлида хизмат қилишга, ҳалол касб қилиш, илм олиш, фарзандларини келажаги учун қайғуриш, яъни жамиятга манфаат келтирадиган олим, ҳунарманд, тадбиркор, солиҳ кишилардан қилиб вояга етказиш йўлларига сарф этишлик жон омонатини ўз ўрнига ишлатиш демакдир.
Хизб ут Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Зайниддин
11.11.2018.
