Халифалик Давлатида моллар
Халифалик Давлатида моллар
Марофиқ (қулайликлар)
(5)
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Марофиқ мирфақнинг кўплигидир. Мирфақнинг маъноси эса, фойдаланиладиган нарсалар, ҳовли, шаҳар, давлат мирфақлари, деган истеъмол бор. Бу луғат араб тилининг «рафақа биҳи» деган, яъни «уни фойдалантирди ва унга ёрдам берди», деган гапидан олинган. Демак, умумий марофиқ деганда барча халқ фойдаланиши учун давлатнинг яратиб берган хизматлари ва қулайликлари тушунилади. Қулайликлар қуйидагиларни ўз ичига олади:
1) Почта, хат, телефон, телеграмма, телекс, телевизион алоқалар, ер йўлдоши ва бошқа шу каби нарсалардан иборат хизмат қулайликлари.
2) Омонат қўйиш, пулни алмаштириш, тилла ва кумуш пулларни зарб қилиш ва уларни қуйма ҳолига анлантиришдан иборат банк хизматлари қулайликлари. Давлат бу хизматларни бажаради ва бу хизматлар рибовий эмаслиги учун бу хизматларни бажариш жоиздир.
3) Умумий нақлиёт ва алоқа қулайликлари. Булар умумий йўлда бўлмаган поездлар каби. Чунки умумий йўлдаги поездлар, умумий йўлга мувофиқ, самолётлар ва денгиз нақлиёти каби омма мулкидир.
Бу воситалар шахсий мулкдир ва шахслар эгалик қилиши жоиздир ва бир вақтнинг ўзида давлат, самолёт, поезд, параходлардан иборат воситаларга, агар бунда мусулмонларнинг манфаатини ва уларга қулайлик яратиш зарурати учун буларда (транспорт воситасида) енгиллик бор деб кўрса, эгалик қилиши жоиз.
4) Заводлар.
Давлат инсон манфаатларини бошқариш вожиблигига мувофиқ икки хил заводларни қурмоғи вожиб бўлади.
Биринчи тур:
Бу маъданларни қазиш, тозалаш, эритиш заводлари ва нефтни чиқариб олиш, тозалаш заводлари каби умумий мулкчиликка тааллуқли бўлган заводлардир. Бу хилдаги заводлар ишлаб чиқарган маҳсулотларига мувофиқ жамоат мулки бўлиши жоиздир. Жамоат мулкининг нақди айни нарсалари барча мусулмонлар учун жамоат мулкидир ва бу жамоат мулкининг заводлари барча мусулмонлар учун жамоат мулки бўлиши жоиз. Давлат бу заводларни мусулмонлар номидан ўзи барпо қилади.
Иккинчи тур:
Бу тур оғир саноатга ва қурол-аслаҳа саноатига тааллуқли заводлардир. Бу тур заводлар шахсларга мулк бўлиши жоиздир. Чунки бу тур шахсий мулкчиликдандир. Лекин бу каби заводлар ва саноатлар улкан маблағга муҳтож бўлганлиги ва шахсларда бундай маблағ етарли эмаслиги бугунги кунда оғир қуроллар, Расулуллоҳ ﷺ ва у кишидан кейинги халифалар кунларида бўлганидек, бу каби саноат ва оғир қуроллар шахсий мулк эмас, балки давлат мулки бўлади. Давлат бу қуролларни етарли даражада ишлаб чиқаради. Унинг зиммасидаги бошқарув масъулияти шуни талаб қилади, хусусан, қурол-аслаҳалар юксак даражада ривожланган ва жуда катта сарф-харажатларни талаб қиладиган бугунги кунда уларни ишлаб чиқариш учун заводларни барпо қилиш давлатнинг зиммасидаги вазифа бўлиб қолади. Бу нарса шахсларни ушбу саноатни барпо қилишдан тақиқланишини англатмайди.
Давлат ўзининг зиммасидаги масъулиятини бошқариш тақозоси билан бу тўртта қулайликларни одамларга тўла етарли қилиши вожибдир. Бу қулайлик давлат мулки бўлганлиги сабабли унинг кирим ва фойдалари ҳам давлат мулки бўлиб, байтулмол киримларидан ҳисобланади ва ўлжа, хирож девонига қўйилиб ўз ўринларига сарфланади.
Аммо мадраса, университет, шифохона, умумий йўллар каби одамларга қулайлик яратадиган кўпгина қурилишлар ва давлатга етарли қилиш вожиб бўлган бошқа қулайликлар байтулмолга бирор-бир фойда келтирмайди, балки доимий сарф-харажатга муҳтож бўлади ва бу қулайликларнинг мутлақо кирими йўқдир.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги матбуот бўлими
04.07.2022й
