Америка ва Халқаро жиноий суд: Британия ҳамда Европа Иттифоқи таъсирининг тугатилиши

Америка анчадан бери диктатор давлат ғоясини мустаҳкамлашга, бир вақтнинг ўзида ҳам судьялик, ҳам жаллодлик қилишга интилиб келмоқда. Бу интилиш собиқ Совет Иттифоқи қолдирган бўшлиқ, дунё икки қутбдан иборат бўлиши ҳақидаги тасаввур, яъни Американинг биринчи ўрин учун рақобатлашиши, халқаро қарорларга кучли таъсир кўрсатиши ва унинг бутун дунёда мутлақ якка ҳукмрон бўлиб қолишига тўсқинлик қилиниши билан боғлиқ эди. Совет Иттифоқининг қулаши биринчи ўрин учун рақобатда улкан бўшлиқни юзага келтирди, иккинчи ўриндан пастдаги кучларни эса бутунлай ортда қолдирди. Натижада Америка ўзини ҳақиқий рақибсиз дунё тахтида ўтирган ҳолда кўрди ва бутун дунёга ўз мулкидек қарай бошлади. Бу ҳолат уни биринчи ўриндаги мавқеига шерик бўлишга уринаётган Хитой, Россия ва Европанинг айрим давлатларига қарши курашиш учун режалар тузиш, восита ва усулларни хилма-хиллаштириш ҳақида ўйлашдан тўхтатди.

Америка Европа Иттифоқини заифлаштирди ва Европадан қолган халқаро муассасаларни, жумладан, Халқаро жиноий судни ҳам йўқ қилишга киришди. «France 24» телеканали 2026 йил 9 октябрда Америка Халқаро жиноий судга нисбатан санкциялар жорий этишини эълон қилганини хабар қилди. АҚШ Давлат котиби Рубио Вашингтон «бошбошдоқ суд» деб атаган ушбу суд билан боғлиқ операцияларни тақиқлашини айтди. Бу Трамп маъмуриятининг қароргоҳи Гаагада жойлашган судга қарши узоқ вақтдан бери давом этаётган кампаниясининг янада кескинлашганини англатади.

Рубио баёнотида: «Ё Халқаро жиноий суд ўз таҳдидларини тўхтатади, ёки биз суднинг ўзини тугатамиз», деди. У, шунингдек: «Президент Трамп Халқаро жиноий суднинг америкаликларни жиноий жавобгарликка тортишига ҳеч қачон йўл қўймайди», деб таъкидлади. Унинг қўшимча қилишича, бу чоралар суднинг ресурсларини кескин қисқартиради ва унинг фаолият юритиш имкониятларини фалаж қилади.

Рубио Америка иттифоқчиларига ҳам мурожаат қилиб, уларни суд фаолиятини жиловлашга чақирди. Бу иттифоқчилар Америка ҳарбийларининг ҳимоясига таянадилар. У, агар улар буни амалга оширмасалар, Вашингтон Халқаро жиноий судни бир ғиштидан кейин яна бир ғиштини олиб ташлагандай, босқичма-босқич парчалашда давом этишидан огоҳлантирди.

Трамп маъмурияти бундан аввал ҳам Халқаро жиноий суд мансабдор шахсларига, жумладан, прокурор ва бир қанча судьяларга нисбатан санкциялар жорий қилган эди. Бунга суднинг Америка ва яҳудий вужудига тааллуқли терговлари сабаб бўлган. Ҳар иккиси ҳам мазкур судга аъзо эмас. Бошқа томондан, Европа Иттифоқи Америка санкцияларини «ниҳоятда афсусланарли» деб баҳолади ва суд ўз вазифасини бажара олиши учун зарур бўлган ҳар қандай чорани кўришга тайёрлигини билдирди.

Халқаро жиноий суд 2002 йилда кўп томонлама Рим статути асосида ташкил этилган. У геноцид, инсониятга қарши жиноятлар, уруш жиноятлари ва тажовузкорлик жиноятларини содир этган шахсларни суд қилиш ваколатига эга бўлган биринчи доимий халқаро суд ҳисобланади.

Рубионинг баёнотлари узоқ муддатли режадан дарак бермоқда. Америка Британия таъсирини тугатишга қаратилган янги жараён орқали бу режани ҳаётга татбиқ этишга ҳаракат қилмоқда.

Европанинг қадимий қитъаси тимсоли бўлган Британия Европа Иттифоқидан чиққан бўлса-да, дунёни инсон ҳуқуқлари шиори ва ўзи ҳимоя қиладиган қадриятлар мавжудлиги билан алдаш учун ўша жиноий муассасани ташкил этган эди. Аслида эса, у бир кун келиб Америка дунё халқларига нисбатан содир этаётган ифлос қилмишлари учун уни жиноятчи деб эълон қилишни истайди. Шу орқали Европанинг хайрихоҳлигини қозонишга ва ҳеч бўлмаганда уни шарманда қилиш йўли билан Американинг оёғи остидаги заминни тортиб олишга уринади.

Америка маъмурияти Британиянинг Европа Иттифоқидан чиқишини қўллаб-қувватлади. Чунки бу Европа Иттифоқини заифлаштирар эди. Америка Британияга унинг қадимги буюклигини эслатиб, у унутилиб кетадиган улкан бир тузилма ичида эриб кетиш даражасидаги давлат эмаслигини уқтирди. Америка европаликлардан, уларнинг ҳиссий бўлинишидан ва сохта улуғворликни ифодаловчи, қуруқ миллийлик ғоясидан фойдаланди. Америка Халқаро жиноий суднинг ўзи учун қандай тузоқ эканини, унинг назорати остида эмаслигини ва унга қарши иш олиб бораётганини яхши англайди.

Американинг такаббурлиги унинг капиталистик мафкурасига бориб тақалади. Бу мафкура инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, инсониятга қарши жиноятлар ва бемаъни урушларнинг олдини олиш ҳамда бундай қилмишларни содир этганларни жавобгарликка тортишни даъво қилади. Бироқ инсонлар кўзини шамғалат қилиш учун қонунлар қабул қилиниб, ташкилотлар тузилгани аён бўлди. Чунки бузуқ капиталистик мафкура Американинг жинояткорона хатти-ҳаракатлари сохталигини фош қилди. Бу эса унинг инсон ҳуқуқлари, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, соғлиқни сақлаш ва бошқа соҳалардаги ҳар қандай ташкилот ёки муассасадан чиқиб кетишида намоён бўлмоқда.

Зиддиятнинг табиати шундаки, у бир мафкурага эга бўлган кучлар ўртасидаги фикрнинг моҳиятида яширинган. Уларнинг ҳар бири бошқасини йиқитиш учун пайт пойлайди. Улар учун ўзлари ўртасидаги қадриятлар ва эътиқодларнинг барбод бўлиши ҳам бирдек аҳамиятсиздир. Мана шу ҳолат Американи том маънодаги диктатор давлатга айлантирди.

Унинг халқларга нисбатан қотиллик қилиш ва зулмни очиқ-ойдин қўллаб-қувватлаш каби қилмишлари, ҳатто ўз мафкурасига шерик бўлган айримлар томонидан ҳам қораланаётгани бунинг яққол далилидир. Жумладан, Ғазода геноцид содир этаётган яҳудий вужудини очиқ қўллаб-қувватлаши, Эронга қарши уруши, Украина ва Россия ўртасидаги урушни келтириб чиқариши, Венесуэла президентини ўғирлаб кетиши, Эпштейн жиноятлари, ўз малайи Башарни сақлаб қолиш учун Россия, Эрон ва Туркия билан ҳамкорликда Сурия аҳолисини қириши, Судан урушига олов ёқиши, Миср ва Судан халқини ташналикка маҳкум этадиган Наҳда тўғонини молиялаштириши — буларнинг барчаси Американинг ўзини ўзи фош қилаётганини, уни ҳар қандай инсоний қадриятдан маҳрум этаётганини, зулмни мустаҳкамлаб, уни қўпол ва ошкора равишда амалга ошираётганини кўрсатади.

Эй, мусулмон юртларидаги куч-қудрат эгалари! Умматингизнинг аҳволига назар солинг, зеро, сабр косаси тўлиб-тошди! Умматингизга нусрат бериш учун ҳаракатга келинг! Ҳизб ут-Таҳрирга пайғамбарлик минҳожи асосидаги Рошид Халифалик давлатини барпо этиш учун нусрат беринг! Токи бу давлат Умматни Америка зулмидан халос этсин. Зеро, зулм асосида қурилган, энди эса Америка ўз мавжудлигини тугатиб, ҳатто сохта қиёфаси ва шиорларидан ҳам маҳрум этаётган жаҳон муассасаларидан ҳеч қандай умид йўқ.

Шайх Аҳмад ас-Саманий — Судан вилояти

Роя газетасининг 2026 йил 4 ноябр чоршанба кунги 624-сонидан