بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Риёздаги Араб-Хитой саммити

Унинг якуний хулоса ва мақсадлари

Устоз Асъад Мансур

Хитой раҳбари Си Цзиньпин 2022 йил 9 декабрда Риёзда ўттиз давлат ва халқаро ташкилотлар раҳбарлари иштирокида Хитой-Араб саммитини ўтказди. Афтидан, Хитой глобал миқёсда нуфузли давлатга айланиш учун ўзининг халқаро иштирокини кучайтиришга ва тижоратини кенгайтиришга ҳаракат қилаётган кўринади. Дарҳақиқат, унинг араб давлатлари билан савдо айирбошлаши 2021 йилда 330 миллиард долларга етди. Минтақа бойликларини кўриб, унинг сўлаги оқмоқда… Нафақат минтақа, балки бутун мусулмон юртларини ҳам қўшадиган бўлсак, юқоридаги рақам икки баробарга кўпайиб, Хитойни Ғарбдан беҳожат қилади. Унинг истаги, шунингдек, ўзининг уйғур мусулмонларга қилаётган зулмига нисбатан араб режимларининг сукутини таъминлаш билан ички муаммоларини ҳал қилиш ҳамдир.

Шунинг учун саммитнинг қўшма баёнотида қуйидаги сўзлар келган:

«Aраб давлатлари билан Хитой ўртасидаги стратегик шерикликни мустаҳкамлаш, Араб-Хитой ҳамкорлигини турли соҳаларда чуқурлаштиришга ҳаракат қилиш, ушбу давлатлар суверенитетини ҳурмат қилиш, ўзаро куч ва таҳдид қўлламаслик, ўзаро ички ишларига аралашмаслик, халқаро ҳуқуққа асосланган халқаро тартиб ва халқаро ҳамкорлик, бирдамлик, адолат ва тенглик тамойилларини мустаҳкамлаш… Aраб давлатларининг ягона Хитой принципига содиқликлари ва Хитойни ўз суверенитети ва ҳудудий яхлитлигини ҳимоя қилишида ҳамда Тайваннинг Хитойнинг ажралмас қисми эканлигида ва Гонконг масаласида қўллаб-қувватлашлари, шунингдек, Хитойнинг миллий хавфсизлигини сақлаш бўйича саъй-ҳаракатларини қўллаб-қувватлаши ҳамда Араб ва Хитой томонидаги озчилик халқларга ғамхўрлик қилиш йўлидаги саъй-ҳаракатларда ўзаро ёрдамлашиш…». Кўриниб турибдики, Хитой Араб давлатларидан ўзининг ички масалаларида ҳамда «озчилик халқлар», дея келтирилган мусулмонларга нисбатан амалга ошираётган зулм ва репрессиясида қўллаб-қувватлашларини истаяпти. У ўзининг мусулмонларга қарши зўравонликлари араб давлатлари томонидан қўллаб-қувватланишига муваффақ бўлаётган экан, ўзидаги мазлум этник гуруҳлар, айниқса, мусулмонлар масаласи билан араб давлатларидаги ҳолатни тенглаштиряпти. Ваҳоланки, араб давлатларида ҳеч қандай этник муаммо йўқ бўлиб, этник келиб чиқиши сабабли ҳеч ким репрессия қилинмайди. Зеро, улар Ислом Умматининг бир бўлагидирлар. Хитой aраб давлатлари билан бўлган стратегик шериклик ва ҳамкорликдан фойдаланиб, ўзининг халқаро майдондаги мавқеини мустаҳкамлашга ҳаракат қилаётган бўлса, яна бир тарафдан мусулмонларга ўтказаётган зуғумларига нисбатан араб давлатларининг сукут сақлашларини кафолатлаб оляпти.

«Фаластин масаласининг Яқин Шарқдаги марказийлигини таъкидлаш ҳамда икки давлат ечимига асосланган адолатли ва доимий ечим топиш, минтақавий кризисларга, хусусан, Сурия, Ливия ва Ямандаги кризисларга халқаро қонунийликка мувофиқ сиёсий ечим топиш мақсадида минтақавий ва халқаро саъй-ҳаракатларни биргаликда олиб бориш… Шунингдек, ушбу давлатлардаги террористик ва экстремистик ташкилотларга биргаликда қарши курашиш зарурлиги ҳамда хавфсизлик, барқарорлик, тараққиёт ва фаровонликка эришишда ва терроризмга қарши курашда Ливан, Сомали ва Судан томонидан олиб борилаётган саъй-ҳаракатларни қўллаб-қувватлаш…». Хитой гўё «минтақа масалаларида мен ҳам роль ўйнашни истайман», демоқда. У «халқаро қонунийликка мувофиқ сиёсий ечим» тўғрисида гапирганда Ғарб ечимига рози бўляпти, бошқа бирор ечим киритмаяпти. Американинг «икки давлат ечими»ни тилга олиш билан худди айни ечимни амалга оширишда бирор нарса қила оладигандек гапиряпти. Бунга қўшимча, минтақадаги кризисларга сиёсий ечим топиш баҳонасида нуфузли давлатга айланиш линиясига кирмоқчи. Хитой «террористик ва экстремистик ҳаракатларга қарши кураш» сўзини баёнотнинг бир неча бандида тилга олган. Бу унинг Исломга ва исломий жамоаларга қарши курашмоқчилигини ва буни уйғур мусулмонларига қарши кураши учун баҳона сифатида фойдаланаётганини англатади. Араб давлатлари ҳам бу борада у билан ҳамкорлик қилишади. Чунки Ислом ва мусулмонлар масаласи уларни заррача ташвишлантирмайди.

«Янги давр сари умумий келажак учун Араб-Хитой жамиятини барпо этиш ва бунинг учун барча саъй-ҳаракатларни бирлаштириш ҳамда ушбу барча давлатларнинг умматни уйғотишдаги саъй-ҳаракатларини қўллаб-қувватлаш…». Қизиқ, Араб-Хитой жамияти барпо этишни қандай тасаввур қилиш мумкин?! Ахир, режимлар, фикрлар, туйғулар хилма-хил бўлса, араб халқларининг деярли барчаси мусулмон бўлса… Ислом Умматини уйғотиш ҳам битта давлатда Ислом мабдаини татбиқ этишсиз амалга ошмайди. Хитой эса, ички бошқарув ва сиёсатида ўз коммунизмини татбиқ қиляпти ва ўз халқини шафқатсиз-қаттиққўллик билан бошқаряпти. Фақат иқтисодий ва ташқи сиёсатдагина капитализмга мувофиқ ҳаракат қиляпти.

«Ҳар икки томонинг асосий манфаатларига тааллуқли масалалар бўйича сиёсий маслаҳатлашув ва ёрдамни давом эттириш, умумий манфаатдор масалалар бўйича халқаро форумларда ўзаро бирдамликни мустаҳкамлаш ҳамда «Битта камар ва битта йўл» ташаббусининг амалга оширилишида ҳамкорлик қилиш». Хитой дунё даражасида нуфузли давлат бўлиш учун «маслаҳат», «ҳамкорлик» ва «Битта камар ва битта йўл ташаббуси» каби баҳоналар остида Араб давлатларини ўзига касб қилишга уриняпти.

«Tинчлик, тараққиёт, ривожланиш, адолат, демократия ва эркинликларни ўзида мужассам этган инсониятнинг умумий қадриятларини муқаддаслаш, халқларнинг ўз миллий шароитларига мос демократияни ривожлантириш йўлларини танлаш ҳуқуқини ҳурмат қилиш, демократияни ҳимоя қилиш баҳонасида давлат ишларига аралашишни тақиқлаш, инсон ҳуқуқлари соҳасида ўзаро тенглик ва ҳурмат асосида ҳамкорлик қилиш, инсон ҳуқуқлари масаласини  сиёсийлаштиришдан ҳамда демократиядан давлатга босим ўтказиш ва ички ишларига аралашиш воситаси сифатида фойдаланишдан воз кечиш…». Булар ўзаро қадриятлар эмас, балки Ғарб фикрларидир. Хитой улардан бошқа давлатлар ишига аралашиш ва ўз ҳукмронлигини тиқиштиришда фойдаланмоқда. Араб давлатлари ҳукмдорлари ақллари эса, Ислом қадриятларидан ҳам, ушбу қадриятларини ёйиш ҳамда Хитойни ва бутун оламни уларга даъват қилишдан ҳам бутунлай ғафлатдалар.

«Ядро қуроллари ва оммавий қирғин қуроллари тарқалишини олдини олишга оид саъй-ҳаракатларни қўллаб-қувватлаш ҳамда Яқин Шарқни оммавий қирғин қуролларидан озод этиш». Хитой ҳам, АҚШ ҳам, бошқа ядровий давлатлар ҳам ядро қуроллари ва оммавий қирғин қуролларига эга бўлишга ҳақли, Араб давлатлари эса ҳақли эмас…

«Ҳазоратлар ўртасидаги мулоқотни ривожлантириш, турли маданиятларни ҳурмат қилиш, ҳазоратлар тўқнашувини рад этиш, Араб ва Хитой ҳазоратларининг инсоният ҳазорати тараққиётига беқиёс ҳисса қўшганини таъкидлаш». Хитойнинг мақсади ўзига қарши курашаётган ва коммунистик тузумига таҳдид туғдираётган Ғарб ҳазорати ва маданиятига қарши туришдир. У айни мавзуни доим ўртага ташлаб келган. Демак, у ўзининг мана шу позициясини Араб давлатларига тиқиштиришни истаяпти. Чунки бу давлатлар Ғарб ҳазорати ва маданиятига қарши туришмайди, аксинча уларга итоат қилишади ва Ислом ҳазорати ва маданиятини ҳимоя қилишга асло ҳаракат қилишмайди.

«Асосий энергия манбалари ва уларга инвестиция ётқизилишини эътиборсиз қолдириб, ривожланаётган давлатлар учун муаммолар яратмаслик». Бу Хитой учун жуда муҳим. Чунки Ғарб иқлимга оид ўзининг сохта саммитларида атроф-муҳитни ҳимоя қилишни баҳона қилиб, нефть, кўмир ва метан газини чиқариб ташлашга эътибор қаратяпти. Ваҳоланки, ўзининг заводлари билан 250 йилдан бери атроф-муҳитни хароб қилиб келди. Буни ҳатто ўзи ҳам тан олмоқда. Шунга қарамай, у Хитойнинг саноат ишлаб чиқаришини чеклашни ва бошқа давлатларни саноат тараққиётидан ман қилишни кўзлаяпти.

Шундай қилиб, демак, Хитой ўзини ҳимоя қилиш ва Жаҳоннинг нуфузли давлатига айланиш мақсадида бир қатор масалаларда ўз позициясини мустаҳкамлаб олишга уринмоқда. Араб режимлари эса пассив, фаол эмас, Хитойдан ёрдам олиш ниятида уни тан олишяпти ҳамда Ислом ва унинг даъватчиларига қарши кураш мавзусида у билан мослашиб, унинг уйғур мусулмонларини репрессия қилишини маъқуллашяпти. Шундай экан, бундай режимларни ағдармоқ ва Ислом давлатини барпо этмоқ шартдир. Токи, Ислом ҳазорати, сақофати ва қадриятларини хўжайин қилиш билан оламга эзгулик ёйилсин, мусулмонлар куч-қудратга тўлсинлар, ҳатто Ислом давлати қўмондонларидан бири «оёқларим билан Хитой ерини топтамагунимча, қироллик бошқарувига хотима ясаб, улардан жизя олмагунимча ортга қайтмайман», десин… Хитой подшоҳи ўзи бўйсуниб, Хитой тупроғидан бир парчасини бу мусулмон қўмондонга оёқлари билан топташ учун келтирсин ва хорлик билан жизя тўласин, болаларини муҳр босиши учун юборсин.

Роя газетасининг 2022 йил 14 декабр чоршанба кунги 421-сонидан